Rachmiel Brandwajn (ur. 16 stycznia 1913 w Chełmie, zm. 29 czerwca 1990 w Jerozolimie) – polski i następnie izraelski romanista, znawca literatury francuskiej XVII wieku, autor książek i studiów, wstępów, komentarzy, haseł słownikowychMały słownik pisarzy francuskich, belgijskich i prowansalskich, Wiedza Powszechna, Warszawa 1965, s. 33–34, 36–37, 91, 96, 144, 160, 169–170, 187, 198, 214–215, 216, 219, 239–240. i przekładówRenata Niziołek, Strategia aktora / Strategia tłumacza – Jerzy Radziwiłowicz tłumaczy Moliera, „Rocznik Przekładoznawczy. Studia nad teorią, praktyką i dydaktyką przekładu”, 9, 2014, s. 182., wykładowca uniwersyteckiWojciech Karpiński, Przedmowa do Prywatnej historii wolności, Iskry, Warszawa 1977, przedruk w tegoż, Twarze, Fundacja Zeszytów Literackich, Warszawa 2012, s. 14, 229, 232..

Życiorys Należał do pierwszego w pełni zasymilowanego pokolenia w swojej rodzinie (pochodzącej z miejscowości Brody pod Lwowem), uczęszczał do polskiej szkoły publicznej. Według powojennej relacji jego syna, Włodzimierza, kiedy Rachmiel ukończył 13 lat, ze względu na brak pieniędzy chcieli wycofać go ze szkoły. Z pomocą przyszedł dyrektor szkoły, ksiądz, który zaoferował pokrycie wydatków związanych z nauką, gdyż uważał go "zbyt utalentowanego by zostać szewcem".

W 1938 r. studiował chemię na stypendium we Francji, skąd został wyrzucony za działalność komunistyczną.

W 1939 r. podczas studiów w Warszawie poznał swoją przyszłą żonę Lubę Goldziuk (ur. 23 września 1910 w Łomży) pochodzącą z rodziny nauczycielskiej. Po niemieckiej inwazji na Polskę oboje uciekli na tereny okupowane przez Sowietów po 17 września 1939 r. W 1940 roku został aresztowany, kiedy stanął w obronie księdza, który przed wojną pomógł mu kontynuować edukację licealną. Para zdecydowała się pobrać w 1941 r., kiedy Rachmiel wstąpił do Armii Czerwonej (miał zostać oficerem kontrwywiadu). W 1944 r. został przeniesiony do Armii Berlinga. Po zakończeniu wojny w 1945 r. udali się do Hohne w brytyjskiej strefie okupacyjnej, skąd trafili do obozu dla dipisów w Bergen-Belsen.

Zamierzali emigrować do Stanów Zjednoczonych, ale miano im odmówić wizy wjazdowej z powodu komunistycznej działalności Rachmiela. W 1949 r. Brandwajnowie przenieśli się do Wrocławia, a w 1950 r. do Warszawy.

Po uzyskaniu stopnia doktora na podstawie rozprawy La langue et l’esthétique de Proudhon (1947, Uniwersytet w Getyndze), został docentem na Uniwersytecie Wrocławskim. Po dwóch latach przeniósł się na Uniwersytet Warszawski, gdzie w Katedrze Języków i Literatur Romańskich (późniejszy Instytut Romanistyki) był najpierw profesorem pomocniczym (1950), następnie profesorem (1955). Jednym z jego doktorantów był Wojciech Karpiński. W latach 50. rodzina borykała się z problemami finansowymi, a Rachmiel leczył się z gruźlicy (usunięto mu jedno płuco).

W 1967 r. otrzymał nagrodę indywidualną II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowychKOMUNIKAT o nagrodach Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznanych w 1967 r. pracownikom naukowo-dydaktycznym szkół wyższych za szczególne osiągnięcia Dz. Urz. Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z 30 grudnia 1967 r. Nr A-13, poz. 88 [dostęp 2026-01-12]..

Wskutek antysemickiej nagonki zainicjowanej przez komunistyczne władze w marcu 1968 r., cała rodzina Brandwajnów wyemigrowała do Izraela. Rachmiel został profesorem na Uniwersytetach w Tel-Awiwie, Ber Szewie i Jerozolimie.

Rodzina Podczas pobytu w obozie dipisów urodzili się ich synowie Włodzimierz (ur. 14 sierpnia 1946) oraz Aleksander (ur. 13 kwietnia 1948). Według relacji rodzinnej, Włodzimierz był pierwszym dzieckiem urodzonym w obozie. Z wyjątkiem Rachmiela, i jednego z jego wujów, żaden członek jego i rodziny jego żony nie przeżył niemieckiej okupacji. Syn Włodzimierz (Vladimir) w 1973 r. wyjechał z Izraela do Kanady, a w 1982 r. przeprowadził się do San Francisco w USA. Aleksander (Alexandre) w 1968 r. wyjechał z Polski ze swoją narzeczoną, został profesorem inżynierii komputerowej na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz. Luba Brandwajn zmarła osiem lat po mężu w 1998 r.

Publikacje Książki La langue et l’esthétique de Proudhon, Wrocławskie Towarzystwo Naukowe, Wrocław 1952 Saint-Simon i saint-simoniści: romantyczne nieporozumienie, Wrocławskie Towarzystwo Naukowe, Wrocław 1953 Cyrano de Bergerac wśród libertynów i pedantów, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1960 Twarz i maska. Rzecz o „Świętoszku” Moliera, Wiedza Powszechna, Warszawa 1965 Świętoszek (Tartuffe) Moliera, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1968 Corneille i jego „Cyd”. Szkice literackie i materiały, Czytelnik, Warszawa 1968 Un Fragment du Roman comique de Scarron: proposition de lecture, Hebrew University Studies in Literature and the Arts (HUSL), 1981, 9 (1), s. 28–42

Opracowania i wstępy Scarron, Opowieści ucieszne, przeł. Julian Rogoziński, wstępem i przypisami opatrzył Rachmiel Brandwajn, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954 Ilia Erenburg, Upadek Paryża: powieść, przeł. z ros. Paweł Hertz, posłowiem opatrzył Rachmiel Brandwajn, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954 Jean de la Fontaine, Bajki – wybór, tłumacze różni, wstępem i przypisami opatrzył Rachmiel Brandwajn, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1955 Cyrano de Bergerac, Tamten świat, przeł. Julian Rogoziński, przedmowa i przypisy Rachmiela Brandwajna, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1956 Wolna myśl francuska XVII wieku, wyboru i opracowania dokonał Rachmiel Brandwajn, Wiedza Powszechna, Warszawa 1960 (seria „Myśli srebrne i złote”) Utopia walcząca, wyboru i opracowania dokonał Rachmiel Brandwajn, Wiedza Powszechna, Warszawa 1962 (seria „Myśli srebrne i złote”)

Przekłady Tomasz Campanella, Miasto słońca, przełożyli, L.[uba] R.[achmiel] Brandwajnowie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1955 (seria „Biblioteka Narodowa” 2 nr 93); wyd. 2: De Agostini: Altaya, Warszawa 2004 (seria „Arcydzieła Wielkich Myślicieli”) Silvia Magi Bonfanti, Nadzieja, przeł. Rachmiel Brandwajn i Zdana Matuszewicz, Czytelnik, Warszawa 1956 Gédéon Tallemant des Réaux, Historyjki, przełożył i opracował Rachmiel Brandwajn, obwolutę i ilustracje projektował Janusz Stanny, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1961; wyd. 2 – 1991 Saint-Evremond, O sztuce życia i życiu sztuki, eseje, listy maksymy, wybrał, przełożył z francuskiego oraz wstępem i komentarzami opatrzył Rachmiel Brandwajn, Czytelnik, Warszawa 1962 (seria „Symposion”)

Przypisy

Kategoria:Emigranci marcowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Chełmie Kategoria:Polscy literaturoznawcy Kategoria:Polscy romaniści Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury włoskiej Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1990