Maurice Papon

Maurice Papon (ur. 3 września 1910 w Gretz-Armainvilliers, zm. 17 lutego 2007 w Pontault-Combault) – francuski funkcjonariusz policji, urzędnik państwowy, polityk i samorządowiec. W czasie rządów Vichy sekretarz generalny prefektury w Żyrondzie, kolaborant niemiecki, odpowiedzialny za deportacje Żydów; po II wojnie światowej prefekt paryskiej policji (1958–1967), poseł do Zgromadzenia Narodowego, w latach 1978–1981 minister budżetu. Pod koniec lat 90. za zbrodnie przeciwko ludzkości związane z odpowiedzialnością za deportacje Żydów został skazany na karę 10 lat pozbawienia wolności.

Życiorys Uczył się w Lycée Montaigne i Lycée Louis-le-Grand, studiował następnie prawo w Paryżu, kształcił się również w École libre des sciences politiques. Uzyskał licencjat z prawa, a także dyplom ukończenia studiów podyplomowych z zakresu ekonomii politycznej i prawa publicznego. Działał w LAURS, organizacji studenckiej o orientacji republikańskiej i socjalistycznej. Na początku lat 30. pracował w gabinecie ministra lotnictwa Jacques’a-Louisa Dumesnila. Od połowy tej dekady był zatrudniony jako urzędnik w ministerstwie spraw wewnętrznych. Należał do współpracowników François de Tessana, który pełnił funkcje podsekretarza stanu przy prezydium rządu i w resorcie spraw zagranicznych. Od sierpnia 1939 do października 1940 podlegał mobilizacji.

Dołączył następnie do Maurice’a Sabatiera (swojego byłego przełożonego), wysokiego urzędnika w ministerstwie spraw wewnętrznych rządu Vichy. W latach 1942–1944 był sekretarzem generalnym prefektury w Żyrondzie z siedzibą w Bordeaux. Bezpośrednio nadzorował sektory strategiczne dotyczące m.in. spraw paliw, ruchu drogowego i rekwizycji, a także wydział spraw żydowskich. Zajmował się przejmowaniem mienia należącego do Żydów. Był aktywnym niemieckim kolaborantem, wykonywał polecenia związane z deportacjami do obozu internowania w Drancy. Od lipca 1942 do sierpnia 1944 z Bordeaux do Drancy zorganizowano 12 konwojów, którymi wywieziono około 1600 Żydów.

W obliczu porażek nazistów Maurice Papon zaczął nawiązywać kontakty z francuskim ruchem oporu, podjął współpracę z Gastonem Cusinem, działającym w podziemiu przedstawicielem Charles’a de Gaulle’a. Ostatecznie po wyzwoleniu uniknął osądzenia przez Comité départemental de libération. Przedstawił certyfikat mający potwierdzać jego zaangażowanie w działalność ruchu oporu, którego autentyczność była podważana. Zyskał wsparcie w środowisku socjalistycznej partii SFIO. Od 1944 kontynuował pracę w administracji publicznej, kierował prefekturą w departamencie Landy, był dyrektorem gabinetów komisarza republiki w Bordeaux i podsekretarza stanu w resorcie spraw wewnętrznych. W 1947 stanął na czele prefektury na Korsyce, a w 1949 powierzono mu kierowanie prefekturą z siedzibą w Konstantynie w Algierii. W 1951 został sekretarzem generalnym prefektury paryskiej policji. Pełnił następnie funkcje sekretarza generalnego w protektoracie Maroko Francuskie (1954–1955) oraz regionalnego inspektora generalnego we wschodnich departamentach Algierii (1956–1958). Od 1955 do 1958 był merem swojej rodzinnej miejscowości.

W marcu 1958 Maurice Papon został mianowany prefektem policji w Paryżu; utrzymał to stanowisko również po powrocie Charles’a de Gaulle’a do władzy, który w 1961 odznaczył go Legią Honorową III klasy. Urząd prefekta objął w okresie wojny algierskiej; w 1961 Front Wyzwolenia Narodowego przeprowadził kilka ataków na francuskich policjantów. Jesienią tegoż roku paryska policja wprowadziła godzinę policyjną dla muzułmańskich Algierczyków. 17 października 1961 w Paryżu odbyła się zwołana przez FLN masowa demonstracja Algierczyków, która na rozkaz prefekta została brutalnie stłumiona. Według późniejszych ustaleń zginęło wówczas kilkadziesiąt osób. Maurice Papon zajął się tuszowaniem sprawy, uniemożliwiając powołanie komisji śledczej. W lutym 1962 policja interweniowała siłowo podczas protestu przeciwko działaniom OAS, który zorganizowali związkowcy i komuniści; w zdarzeniach tych śmierć poniosło dziewięciu protestujących. W październiku 1965 w Paryżu został porwany lider marokańskiej opozycji Mehdi Ben Barka, przy czym w sprawę zaangażowani byli paryscy policjanci. Sprawa ta doprowadziła Maurice’a Papona do odejścia z urzędu prefekta w styczniu 1967. W tym samym roku został prezesem i dyrektorem generalnym wytwórni lotniczej Sud Aviation.

Związał się z partiami gaullistowskimi – Unią Demokratów na rzecz Republiki i następnie Zgromadzeniem na rzecz Republiki. W 1968 po raz pierwszy uzyskał mandat deputowanego do Zgromadzenia Narodowego. Z powodzeniem ubiegał się o poselską reelekcję w wyborach w 1973 i 1978. W latach 1971–1983 był merem Saint-Amand-Montrond. Od kwietnia 1978 do maja 1981 sprawował urząd ministra budżetu w rządzie Raymonda Barre.

W maju 1981 w trakcie kampanii prezydenckiej na łamach satyrycznego czasopisma „Le Canard enchaîné” opublikowano artykuł poświęcony jego działalności kolaboranckiej w czasie wojny. W 1983 przedstawiono mu pierwsze zarzuty dotyczące zbrodni przeciwko ludzkości. Do ostatecznego postępowania sądowego doszło dopiero w 1997, w następnym roku został uznany za winnego i skazany na karę 10 lat pozbawienia wolności. W 1999 nie uwzględniono jego odwołania. Maurice Papon uciekł do Szwajcarii, został jednak zatrzymany i uwięziony we Francji. We wrześniu 2002 zwolniono go z powodów zdrowotnych. Również w 1999 pozbawiono go Legii Honorowej, w 2004 został ukarany grzywną za bezprawne noszenie insygniów tego orderu.

Zmarł 17 lutego 2007 w klinice w Pontault-Combault. Kontrowersje wzbudził fakt pochowania go z insygniami Legii Honorowej, której został oficjalnie pozbawiony.

Przypisy

Kategoria:Francuscy kolaboranci III Rzeszy Kategoria:Francuscy ministrowie (V Republika) Kategoria:Francuscy policjanci Kategoria:Francuscy samorządowcy Kategoria:Francuscy zbrodniarze wojenni Kategoria:Politycy Unii Demokratów na rzecz Republiki Kategoria:Politycy Zgromadzenia na rzecz Republiki Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Pozbawieni Legii Honorowej Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Zmarli w 2007