Zreformowane esperanto – system reform językowych esperanta opublikowanych w 1894 przez Ludwika Zamenhofa w czasopiśmie „La Esperantisto”. Reformy ostatecznie zostały odrzucone w głosowaniu.

Historia Z powodu wolnego rozwoju esperanta w pierwszych latach narodził się pomysł zmiany struktury języka, tak by łatwiejsza mogła pomóc w popularyzacji języka. Zamenhof mimowolnie przewodził ruchowi reformatorskiemu, żeby – jak sam stwierdził – „usunąć z niego niebezpieczeństwo”. W 1894 w czasopiśmie „La Esperantisto” opublikował system reform językowych z pełnym słownikiem. Następnie odbyło się głosowaniem nad wprowadzeniem reform. W głosowaniu uczestniczyli członkowie Ligi Esperantystów (la Ligo Esperantista), czyli każdy abonent La Esperantisto. W 1894 liczba abonentów wynosiła 717, a 60% z nich było Rosjanami. Końcowe wyniki głosowania ukazały się w numerze 11 (listopad 1894): +Wyniki głosowaniaOdpowiedźLiczba głosówProcent1. Nie akceptować reform15759%2. Akceptować reformy114%3. Zrobić inne reformy31%4. Akceptować zmodyfikowane reformy9335%Razem264100% Większość esperantystów zadecydowała, że język powinien zostać bez zmian.

Główne reformy

Fonologia Wszystkie fonemy, których odpowiadające litery mają diakrytyki, zostają usunięte. Jedynie fonem /ʃ/, przypisany do litery ŝ, zostaje. IPAOdpowiadająca litera/tʃ/ĉ/dʒ/ĝ/x/ĥ/ʒ/ĵ/u̯/ŭ/z/z Dodatkowo Zamenhof zastanawiał się nad usunięciem fonemów /h/ i /j/, jednak później postanowiono je pozostawić.

Ortografia Usunięte zostają litery diakrytyczne. Litera c będzie wymawiana jako /ʃ/ (stare ŝ), a litera z jako /ts/ (stare c). IPAPrzed reformąPo reformie/ʃ/ŝc/dʒ/cz Tak samo jak w przypadku fonemów, Zamenhof zastanawiał się nad usunięciem liter h i j, jednak później postanowiono pozostawić je bez zmiany.

Gramatyka

Przedimki Usunięcie przedimka określonego la.

Biernik Usunięcie biernika, sufiks -n zniknie. Dla określania kierunku, zamiast biernika, będzie używane słowo versu (w kierunku). Usunięcie biernika nie ma wpłynąć negatywnie na swobodny szyk wyrazów, ale dobrą praktyką jest zawsze stawiać podmiot przed czasownikiem, a rzeczownik w formie biernika po czasowniku.

Liczba mnoga Rzeczowniki w liczbie mnogiej zamiast sufiksu -oj, będą używały -i: patri = patroj (ojcowie).

Przymiotniki i przysłówki Przymiotniki przestają mieć deklinację, według Zamenhofa deklinacja przy rzeczownikach wystarcza. Przymiotniki i przysłówki mają taką samą końcówkę -e. Aby uniknąć nieporozumień, dobrą praktyką jest stawiać przymiotnik przed rzeczownikiem, a przysłówek po czasowniku.

Zaimki osobowe Zaimki li (on) i ĝi (to) zostają połączone w jeden lu. Początkowo zaimek nieokreślony miał zostać usunięty, zamiast niego miałyby zostać użyte słówka homi (ludzie) lub iu (ktoś), ale finalnie została tylko zmieniona forma jego zapisu. Liczba pojedynczaLiczba mnogaZaimek zwrotnyZaimek nieokreślony1. os.2. os.2. os. grzecz.3. os1. os.2. os.3. os.mżnmnmPrzed reformąmiciviliŝiĝiniviilisioniPo reformiemituvuluelulunosvosilusuon

Czasowniki Zmieniają się sufiksy czasowników: Przed reformąPo reformieCzas teraźniejszy -as -enCzas przeszły -is -inCzas przyszły -os -onBezokolicznik -i -aTryb rozkazujący -u -anTryb przypuszczający -us -un

Imiesłowy Zostają usunięte czasy, można jednak użyć pasate (przeszły) i future (przyszły), aby doprecyzować wypowiedź. +Sufiksy imiesłowówPrzed reformąPo reformieStrona czynnaStrona biernaStrona czynnaStrona biernaCzas teraźniejszy -anta -ata -ente -ateCzas przeszły -inta -itaCzas przyszły -onta -ota

Słowotwórstwo Wyrazy złożone powinny być tworzone z pełnych wyrazów, bez ucinania sufiksów, np. vaporo + ŝipo = vaporoŝipo (statek parowy), nie vaporŝipo (zostaje ucięte -o ze słowa vaporo). Wyrazy złożone powinny być jak najrzadziej stosowane.

Słownictwo Wiele zmian w słownictwie będzie potrzebnych z powodu zmian w systemie zapisu i fonologii. Oprócz tego chciano usunąć słowa pochodzenia germańskiego i słowiańskiego na rzecz słów z języków romańskich, ze względu na romański charakter esperanto. +Porównanie wersji modlitwy Ojcze naszpolskiesperanto przed reformąesperanto po reformieOjcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię Twoje; przyjdź królestwo Twoje; bądź wola Twoja, jako w niebie tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Amen.Patro Nia, kiu estas en la ĉielo, sanktigata estu via nomo. Venu via Regno. Fariĝu via volo, kiel en la ĉielo tiel ankaŭ sur la tero. Nian panon ĉiutagan donu al ni hodiaŭ kaj pardonu al ni niajn ŝuldojn, kiel ankaŭ ni pardonas al niaj ŝuldantoj. Kaj ne konduku nin en tenton, sed liberigu nin de la malbono. Amen.Patro nue. kvu esten in cielo, sankte estan tue nomo, venau regito tue. estan volo tue, kom in cielo, sik anku surtero. Pano nue omnedie donan al nu hodiu e pardonan al nu debi nue, kom nu anku pardonen al nue debeuti; ne kondukan nu iu tento, sed liberigan nu de malbono. Amen.

Przypisy

Kategoria:Esperanto