Wojsko Polskie w okresie wojny polsko-bolszewickiej – siły zbrojne odradzającej się II Rzeczypospolitej w okresie walk o wschodnie granice państwa polskiego.
W latach 1918–1921 Wojsko Polskie prowadziło liczne wojny i potyczki militarne niemal ze wszystkimi sąsiadami. Były to: wojna z Ukraińcami o Galicji Wschodnią, z Czechosłowacją o Śląsk Cieszyński, starcia zbrojne z Litwinami o Wileńszczyznę i północną Suwalszczyznę, jak też powstanie wielkopolskie i trzy powstania śląskie. Największą i angażującą największe siły była wojna z sowiecką Rosją w latach 1919–1920. Powyższe okoliczności powodowały, że Wojsko Polskie w szczytowym okresie swego rozwoju rozrosło się do prawie milionowej armii i uważane było za główny instrument bezpieczeństwa kraju. W wojennej organizacji Wojska Polskiego wyodrębnić można trzy okresy: pierwszy, trwający od jego powstania do kwietnia 1919, drugi - do marca 1920 i trzeci, obejmujący okres do zakończenia okresu demobilizacji i przejścia wojska na stopę pokojową.
Formowanie i zmiany organizacyjne thumb|Transport koleją oddziałów armii generała Józefa Hallera z Francji do Polski; 1919 r. thumb|Święto Zjednoczenia Armii Polskiej - w centrum Józef Piłsudski i Józef Haller thumb|Józef Piłsudski w rozmowie z gen. Edwardem Śmigłym-Rydzem w czasie wojny polsko-bolszewickiej thumb|Wojna polsko-bolszewicka. Generał Józef Haller w pociągu w otoczeniu sztabu Oddziały wojskowe, początkowo tworzone na zasadzie zaciągu ochotniczego, skupiały żołnierzy mających zróżnicowany rodowód wcześniejszej służby. Największą grupę tworzyli byli żołnierze armii zaborczych, a następną żołnierze byłych Legionów Polskich i kolejno: członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej oraz żołnierze armii gen. Józefa Hallera i Armii Wielkopolskiej. Już w marcu 1919 zdecydowano się na pobór. W tym czasie nastąpił szybki proces rozbudowy liczebnej Wojska Polskiego oraz jego dozbrajania i wprowadzania jednolitych zasad sztuki wojennej.
Początkowo nie było spójnego planu formowania armii. Jej rozwój oparty został na zaciągu ochotniczym. Tą drogą do Wojska Polskiego trafiło około 100 000 żołnierzy-ochotników. Oddziały powstawały samorzutnie, bez centralnego kierownictwa, były nie większe od batalionu, względnie szwadronu, czy baterii. Improwizowane pododdziały przyjmowały dowolne struktury organizacyjne. Ale nawet tak sformowane jednostki niemal natychmiast po ich powstaniu kierowano na front. W terminie późniejszym stawały się one zalążkami większych struktur organizacyjnych. Łączyły się w pułki, potem w dywizje piechoty i brygady jazdy. Pierwszy lokalny pobór przeprowadzono w grudniu 1918 w Galicji Zachodniej. W jego wyniku wcielono do armii 36 984 żołnierzy. Od 15 stycznia 1919 poborem do wojska objęto także obszar byłego Królestwa Polskiego. Pobory cząstkowe zorganizowano też w lutym i marcu. Rozpoczęto przygotowania do formowania pierwszych 12 dywizji piechoty i 6 brygad jazdy oraz broni pomocniczych i służb.
7 marca 1919 Sejm Ustawodawczy przyjął uchwałę o formowaniu półmilionowej armii oraz poborze sześciu roczników. W połowie roku w szeregach było ponad 500 000 żołnierzy. Do formowania kolejnych dywizji przystąpiono latem. Zdecydowano się na powołanie w sumie 20 dywizji piechoty oraz 7 brygad jazdy. Do końca 1919 armia liczyła już około 600 000 żołnierzy, w tym 21 dywizji piechoty i 7 brygad jazdy. W czasie działań wojennych uzupełnienie wojsk organizowane było systemem terytorialnym. Kierowano się zasadą, że każdy powiat uzupełnia jeden pułk. Poborowi wcielani byli do batalionów marszowych, tam wyposażani, szkoleni i wysyłani na front. Pod koniec października 1919 powołano 52 nowe powiatowe komendy uzupełnień. W sumie w owym czasie było ich 110. Co do zasady, każda komenda uzupełniała jeden pułk piechoty.
Od kwietnia 1919 do marca 1920 miał miejsce kolejny etap w rozwijaniu struktur organizacyjnych Wojska Polskiego. W etapie tym dążono do ukształtowania jednolitych pod względem organizacyjnym struktur i wyposażenia poszczególnych oddziałów w miarę jednolity sprzęt. Połączono też w jednolity organizm wszystkie polskie formacje zbrojne. W kwietniu 1919 do Polski przybyła z Francji licząca blisko 70 000 żołnierzy „błękitna armia" gen. Józefa Hallera. Także 70 tysięczna Armia Wielkopolska do grudnia 1919 w całości podporządkowana została Naczelnemu Dowództwu WP. W połowie 1919 roku przybyła z rejonu Odessy 4 Dywizja Strzelców gen. Lucjana Żeligowskiego. Na jej bazie utworzona została 10 Dywizja Piechoty. Dopiero latem 1920 do kraju powróciły resztki 5 Dywizji Strzelców płk. Kazimierza Rumszy, formowanej na Syberii.
Wojsko Polskie było niemal jednolite pod względem narodowościowym, bowiem w jego szeregach służyli przede wszystkim Polacy. Dopiero w lipcu 1920 Rada Obrony Państwa podjęła uchwałę o poborze Żydów, ale z uwagi na ich na ogół niechętny stosunek do państwa polskiego i sprzyjanie bolszewikom odsuwani oni byli w większości od służby w formacjach bojowych. Mniejszość niemiecka z kolei uchylała się od poboru, wykorzystując swój status optantów. W ogóle nie zarządzano poboru ludności ukraińskiej, zaś w minimalnym stopniu dotyczyło to Białorusinów.
Od kwietnia do października 1920 miał miejsce trzeci etap rozwoju Wojska Polskiego. W tym czasie wojna toczyła się już nie tylko o kształt granicy wschodniej, ale i o zapewnienie niepodległości i suwerenności Polski. Wódz Naczelny Józef Piłsudski dokonał istotnej reorganizacji struktur dowodzenia formacjami bojowymi. Decyzją z 23 marca 1920 zlikwidowano dowództwa Frontów, a wojsko zorganizowano w cztery armie i jedną grupę operacyjną, przekształconą w maju w 3 Armię pod dowództwem gen. Edwarda Śmigłego-Rydza. W sumie istniało siedem armii i przejściowo od 25 maja do 15 czerwca Armia Rezerwowa. Dwie armie (5. i 7 A) istniały dość krótko. W czerwcu 1920 fronty zostały przywrócone i funkcjonowały do końca sierpnia. Od tego czasu Piłsudski bezpośrednio dowodził grupą armii złożoną z 2. i 4 Armii, uczestniczącą w operacji niemeńskiej, zaś dowodzenie 3. i 6. Armią sprawował szef SG ND WP.
W czerwcu 1920 Sejm Ustawodawczy ustawą z 15 czerwca zarządził dodatkowy pobór. W lipcu 1920 wcielono do wojska dalszych 84990 rekrutów. Utworzono Armię Ochotniczą oraz sformowano wiele pododdziałów marszowych, uzupełniających duże straty bojowe ponoszone przez oddziały liniowe. Nie powiódł się natomiast plan formowania na obszarze Wielkopolski i Pomorza pułków ochotniczo-rezerwowych. Na dzień 1 września 1920 liczyło ono 943 978 żołnierzy (bez wojsk sprzymierzonych), w tym 26478 oficerów oraz 917 498 szeregowych. We wrześniu na froncie walczyło 297 batalionów piechoty, 171 szwadronów jazdy i 207 baterii artylerii. W tym okresie utworzono nowy system wspierania Wojska Polskiego. Powołano Radę Obrony Państwa, która na mocy dekretów mobilizowała społeczeństwo do nadzwyczajnych ofiar na rzecz wojska. Cofnięto ulgi w poborze do wojska wynikające z Ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej, wydano rozporządzenie o przymusowej służbie w Policji Państwowej, Utworzono Trybunał Obrony Państwa, rozpatrujący przestępstwa szczególnej wagi, powołano Nadzwyczajny Sąd Wojskowy i wydano rozporządzenie o utracie obywatelstwa polskiego za niedopełnienie obowiązku służby wojskowej.
Instytucje centralne Wojska Polskiego thumb|Naczelnik Państwa Józef Piłsudski odbiera defiladę oddziału piechoty na dworcu kolejowym Poczynania organizacyjne związane z formowaniem instytucji centralnych wojska podjęto jeszcze przed ukształtowaniem się niepodległego państwa polskiego. Zorganizowano: Sztab Generalny Wojska Polskiego, powołany 25 października 1918 przez Radę Regencyjną z gen. Tadeuszem Rozwadowskim na czele, oraz, utworzone następnego dnia, Ministerstwo Spraw Wojskowych kierowane przez płk. Jana Wroczyńskiego. 11 listopada 1918 zwierzchnią władzę nad wojskiem, jako naczelny wódz, objął Józef Piłsudski. Nastąpiły wówczas dalsze czynności organizacyjne związane z tworzeniem centralnych władz wojskowych, to jest ministerstwa i Sztabu Generalnego WP. Ministerstwo Spraw Wojskowych, w tym Sztab Generalny, zajmowało się stroną organizacyjną nowo tworzonego Wojska Polskiego. Bezpośrednim organem pracy Naczelnego Wodza WP była Adiutantura Generalna. Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego sprawowało kierownictwo nad prowadzeniem operacji wojskowych. Podlegały mu formacje frontowe i etapowe. Od marca 1919 do marca 1920 sprawowało też bezpośrednie dowodzenie związkami operacyjnymi szczebla frontu.
Ministerstwo Spraw Wojskowych mały|Organizacja MSWojsk. w 1920 MSWojsk. było najwyższym organem administracyjnym Wojska Polskiego. Początkowo jego struktura wzorowana była na rozwiązaniach niemieckich. W lutym 1919 na jego czele stanął gen. Józef Leśniewski. 6 marca powołano Radę Wojskową pod przewodnictwem gen. Eugeniusza de Henninga-Michaelisa, która zajmować się miała opiniowaniem projektów ustaw oraz innych przepisów organizacyjnych. 1 lutego 1920 nastąpiła zasadnicza reorganizacja resortu. Tym razem jej strukturę oparto na wzorcach francuskich. 8 lipca 1920 minister spraw wojskowych utworzył Generalny Inspektorat Armii Ochotniczej. Inspektorat pod kierunkiem gen. Józefa Hallera koordynował działania związane z zaciągiem ochotniczym na obszarze całego kraju
Po reorganizacji resortu, od 9 sierpnia na czele MSWojsk. stanął gen. Kazimierz Sosnkowski. Szef resortu miał mocno ograniczone kompetencje kierowania wojskiem, poza formacjami „niefrontowymi”. Był natomiast odpowiedzialny przed Sejmem Ustawodawczym za funkcjonowanie wojska, realizował wytyczne rządu i Rady Obrony Państwa. Wojenna organizacja MSWojsk. obowiązywała do sierpnia 1921, kiedy to ukazał się rozkaz regulujący organizację naczelnych władz wojskowych na stopie pokojowej.
Sztab Generalny thumb|Józef Piłsudski ze sztabem; 1920 thumb|Naczelnik Państwa Józef Piłsudski ze swoimi współpracownikami W działaniu SG WP wyróżnić można dwa okresy: pierwszy trwający do początków marca 1919 to okres samodzielności tej instytucji i drugi obejmujący okres od marca 1919 do przejścia Wojska Polskiego na stopę pokojową – wówczas SG wchodził w skład Naczelnego Dowództwa WP i skupiał uwagę na planowaniu wojennej działalności wojska. Szefami sztabu generalnego byli kolejno: gen. Tadeusz Rozwadowski do 9 listopada 1918, generał Stanisław Szeptycki do 7 lutego 1919, płk Stanisław Haller do lipca 1920, a potem znowu gen. Rozwadowski. W początkowym okresie SG funkcjonował w składzie dziesięciu wydziałów: I Organizacyjny, II Służby Łączności, III Kolejowy, IV Techniczny, V Demobilizacyjny, VI Informacyjny, VII Naukowy, VIII Geograficzny, IX Personalny i X Adiutantura. Po gruntownej reorganizacji dokonanej 10 marca 1919 część dotychczasowych agend Sztabu Generalnego przeszła do Ministerstwa Spraw Wojskowych, część natomiast utrzymana została ukształtowana jako sztab naczelnego wodza. W składzie zreorganizowanego Sztabu Generalnego znalazły się wydziały: I Operacyjny, II Służby Łączności, III Kolejowy, IV Główne Kwatermistrzostwo, V Prezydialny, VI Informacyjny. W wyniku kolejnej reorganizacji, przeprowadzonej 11 maja 1919 r., agendy Sztabu Generalnego, działającego nadal przy naczelnym wodzu, rozbudowano, a wydziały przemianowano na oddziały: I Organizacyjny, II Informacyjny (dawny VI Wydział), III Operacyjny, III A Łączności, III B Lotnictwa, IV Kwatermistrzostwo, IV A Kolejowy i V Prezydialny.