Doradztwo rolnicze – stanowi zbiór zasad, form, metod i systemów organizacyjnych obejmujących doradców rolniczych, których działalność skierowana jest na kształtowanie innowacyjnych postaw rolników, podnoszenia ich kompetencji, wiedzy i umiejętności zawodowych. Pojęcie doradztwo rolnicze ma podwójne znaczenie – teoretyczne i praktyczne. W ujęciu teoretycznym to specjalizacja naukowa w ramach agronomii, która przygotowuje – poprzez wykłady, ćwiczenia i seminaria magisterskie – studentów do zawodu doradcy rolniczego. W sferze praktycznej jest to sposób działania i postępowania doradców w procesie wdrażania i upowszechniania postępu rolniczego w rolnictwie i na obszarach wiejskich.
Cele usług doradczych obejmują dostosowanie gospodarstwa do zasad wzajemnej zgodności, przestrzeganie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, stosowanie praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska.
Wśród ważnych celów usług doradczych w rolnictwie można wymienić: wpieranie sposobów oceny efektywności gospodarowania w rolnictwie, możliwości zwiększenia konkurencyjności i postępu w gospodarstwach rolnych, zaspakajanie potrzeb rolnika w zakresie gospodarowania ziemią, prowadzenia rachunkowości rolnej, przejścia (konwersji) na metody ekologiczne, dostosowania do zmian klimatu i sposobów korzystania z odnawialnych źródeł energii, przygotowanie do jakościowej reorientacji produkcji, stosowania praktyk produkcji zgodnych z zasadami utrzymania stanu krajobrazu, ochrony środowiska, standardów higieny i warunków bytowania zwierząt, poszerzenia wiedzy rolników na temat sposobów uzyskania pomocy w ramach pojawiających się funduszy europejskich, głównie tych związanych z dopłatami bezpośrednimi i rozwojem obszarów wiejskich.
W ramach Wspólnoty Europejskiej powstał jednolity sposób udzielania porad w zakresie zarządzania gruntami oraz zarządzania gospodarstwem nazwany Systemem Doradztwa Rolniczego (). System ma pomagać rolnikom lepiej zrozumieć i spełniać wymogi zawarte w unijnych przepisach dotyczących środowiska oraz dobrej kultury rolnej.
Historia Kształtowanie doradztwa rolniczego Początki doradztwa rolniczego należy łączyć z nurtem agronomii społecznej zapoczątkowanym w okresie międzywojennym.
W 1961 r. przy wyższych szkołach rolniczych powołano ośrodki rozwoju postępu technicznego w rolnictwie z zadaniem koordynowaniem prac naukowo-badawczych uczelni w kierunku ich użyteczności praktycznej.
W 1967 r. z uwagi na brak jasno sprecyzowanych kierunków rozwoju i ich roli w strukturze uczelni jako jednostek naukowo-badawczych, a także uprawnień w stosunku do katedr i zakładów, ośrodki przekształcono w zakłady upowszechniania postępu w rolnictwie. Zadaniem zakładów było prowadzenie badań i analiz zakończonych prac naukowych oraz popularyzacja osiągnięć nauki mającej znaczenie dla praktyki.
W 1975 r. rozpoczęto w akademiach rolniczych przekształcać zakłady upowszechniania postępu w rolnictwie w zakłady (katedry) doradztwa rolniczego, wraz z wprowadzeniem przedmiotu doradztwo rolnicze.
W rozporządzeniu Rady WE z 2003 r. przyjęto, że do 2007 r. państwa członkowskie ustanowią system doradztwa dla rolników w zakresie zarządzania gruntami i gospodarstwem, który określono jako „Systemem Doradztwa Rolniczego”. Działalność doradcza obejmuje wymogi podstawowe w zakresie zarządzania oraz zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Wskazano, że rolnicy mogą uczestniczyć w systemie doradztwa rolniczego na zasadzie dobrowolności.
Ze względu na charakter świadczenia usług uznano, aby informacje uzyskane w trakcie wykonywania działalności doradczej powinny być traktowane jako poufne. System doradztwa powinien przyczyniać się do tego, aby rolnicy stawali się bardziej świadomi odnośnie do przepływów materiałowych i procesów przebiegających w gospodarstwie.
Poprzez system doradztwa rolniczego państwa członkowskie powinny skutecznie informować rolników o ich obowiązkach wynikających z zasady wzajemnej zgodności.
W rozporządzeniu wskazano, że należy ustanowić sprawne systemy kontroli przestrzegania zasad wzajemnej zgodności.
Definicja doradztwa rolniczego w ujęciu niektórych autorów W literaturze przedmiotu nie znajdziemy jednolitej interpretacji pojęcia doradztwo rolnicze. Badacze tej problematyki skupiali swoją uwagę na funkcjach praktycznych i usytuowaniu podmiotów uczestniczących w procesie doradzania, w mniejszym zaś zakresie na teoretycznych rozważaniach miejsca doradztwa rolniczego w systemie nauki rolniczej, co obrazują poniższe przykłady.
Etapy rozwoju służby rolnej i doradczej Doradztwo rolnicze opiera swój system między innymi na służbach rolnych i doradczych, których celem jest informowanie, wdrażanie, upowszechnianie, szkolenie i pomaganie rolnikom w przyswajaniu innowacji rolniczych. Po reaktywowaniu służby rolniczej w 1957 r. służba przechodziła zmiany organizacyjne i strukturalne, które pozwalają na wyodrębnienie kilka wyraźnych etapów rozwoju, w tym: 1957–1960 – instruktorzy rolni powiatowych związków kółek rolniczych, oddelegowani do gromad w celu udzielania porad fachowych rolnikom indywidualnym; 1961–1967 – agronom gromadzki powiatowych związków kółek rolniczych skierowany do gromad z zadaniem odnoszenie poziomu kultury rolnej, zapewnienie realizację ustaw dotyczących produkcji rolniczej oraz wykonywanie statutowych zadań kółek rolniczych; 1963–1967 – zootechnik gromadzki pracownik wydziału rolnictwa powiatowej rady narodowej skierowany do gromady w celu podjęcia prac nad doskonaleniem zwierząt gospodarskich, wdrażaniem racjonalnych systemów żywienia zwierząt gospodarskich oraz upowszechnianiem nowoczesnych metod konserwacji pasz; 1968–1972 – gromadzka służba rolna obejmowała zespół specjalistów rolnictwa zatrudnionych w gromadzie. Podstawowym celem ich działalności było zapewnienie dalszego wzrostu produkcji rolniczej, racjonalne wykorzystania środków produkcji, realizowanie programu agrominimum oraz innych poczynań określonym planem rozwoju gromady; 1973–1981 – gminna służba rolna składała się w głównej mierze z pracowników gromadzkiej służby rolnej, ale z nowymi priorytetami wynikającymi z polityki rolnej. Do zadań gminnej służby rolnej należało organizowanie rozwoju produkcji rolniczej, racjonalne wykorzystanie środków produkcji, prowadzenie intensywnej gospodarki na trwałych użytkach zielonych; 1975–1990 – służba doradcza wojewódzkich ośrodków postępu rolniczego powołana z zadaniem adaptowanie i wdrażanie do produkcji rolniczej wyników prac naukowo-badawczych i osiągnięć praktyki, upowszechnianie nowych technologii, metod i środków produkcji oraz rozwijanie specjalizacji w produkcji rolniczej, prowadzenie wzorcowego gospodarstwa rolnego oraz ośrodków szkoleniowych; od 1991 – służba doradztwa specjalistycznego wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego prowadzi doradztwo rolnicze obejmujące działania w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych oraz wiejskiego gospodarstwa domowego.
Usługi doradcze Regulacje prawne UE związane z usługami doradczymi W rozporządzeniu Rady WE z 2005 r. ustanowiono zasady korzystania przez rolników z usług doradczych w ramach PROW, które mają na celu dostosowania, ulepszenia i ułatwienia zarządzania gospodarstwem rolnym.
Usługi doradcze obejmują: obowiązkowe wymogi gospodarowania oraz zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska naturalnego (zasada wzajemnej zgodności), normy dotyczące bezpieczeństwa pracy oparte na prawodawstwie wspólnotowym, wsparcie na rzecz korzystania z usług doradczych ograniczone do wysokości określonej w przepisach.
W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady UE z 2013 r. ustanowiono, że wsparcie doradcze udziela się w zakresie:
usług doradczych, usług w zakresie zarządzania gospodarstwem usług w zakresie zastępstw.
Usługi doradcze skierowane są na udzielanie pomocy rolnikom – właścicielom gospodarstw rolnych, młodym rolnikom i innym osobom gospodarującymi gruntami i MŚP na obszarach wiejskich. Korzystaniu z usług doradczych ma na celu poprawienia wyników gospodarczych i wyników w zakresie oddziaływania na środowisko. Usługi mają zwiększyć przyjazność gospodarstw dla klimatu i zwiększyć odporność na zmianę klimatu. Usługi doradcze dotyczą wspierania tworzenia usług z zakresu zarządzania gospodarstwem oraz usług z zakresu zastępstw i doradztwa w zakresie prowadzenia gospodarstwa.
System doradztwa rolniczego obejmuje przynajmniej: obowiązki na poziomie gospodarstwa wynikające z podstawowych wymogów w zakresie zarządzania oraz norm utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (zasada wzajemnej zgodności), praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska oraz utrzymywanie użytków rolnych (zazielenienie), działania na poziomie gospodarstwa przewidziane w programach rozwoju obszarów wiejskich, mające na celu modernizację gospodarstw, budowanie konkurencyjności, integrację sektorową, innowację oraz zorientowanie na rynek, a także promowanie przedsiębiorczości.
System doradztwa rolniczego może również obejmować w szczególności: promowanie przekształcania gospodarstw i dywersyfikacji ich działalności gospodarczej; zarządzanie ryzykiem i wprowadzanie odpowiednich działań prewencyjnych przeciwdziałających skutkom klęsk żywiołowych, katastrof oraz chorób zwierząt i roślin; minimalne wymogi ustanowione w prawie krajowym, informacje dotyczące łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej, różnorodności biologicznej i ochrony wód.
Państwa członkowskie zapewniają, aby doradcy pracujący w systemie doradztwa rolniczego byli odpowiednio wykwalifikowani i odbywali regularne szkolenia.
Beneficjenci usług doradczych w rolnictwie Beneficjentami wsparcia są dostawcy usług doradczych w rolnictwie. Pomoc finansowa w ramach działania PROW „Wsparcie korzystanie z usług doradczych” udziela się organowi lub podmiotowi wybranemu w celu świadczenia usług z zakresu zarządzania gospodarstwem, zastępstw i doradztwa rolniczego. Podmioty świadczące usługi doradcze muszą posiadać odpowiednio wykwalifikowany personel oraz doświadczenie w zakresie doradztwa. Doradca świadczący usługi musi być wpisany na listę doradców prowadzoną przez dyrektora Centrum Doradztwa Rolniczego.
Beneficjentami usług doradczych są doradcy rolniczy wywodzący się z wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego, izb rolniczych oraz akredytowanych podmiotów doradczych.
Wsparcie finansowe w ramach operacji 3-letnich określone zostały na poziomie 1500 euro.
Odbiorcy usług doradczych w rolnictwie Odbiorcami usług doradczych w rolnictwie są: rolnicy, którzy nie ukończyli 40 lat życia, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne do 5 ha, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne powyżej 5 ha do 50 ha, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne powyżej 50 ha.
Dokumentacja usług doradczych w rolnictwie Doradca podejmujący usługę jest zobowiązany prowadzić następującą dokumentację pracy doradczej: informacja o gospodarstwie rolnym, zakres programu doradczego, karta usług doradczych, oświadczenie o realizacji programu doradczego, raport z realizacji programu doradczego.
Doradca rolniczy Doradca rolniczy to specjalista rolnictwa przygotowany do zawodu w systemie kształcenia rolniczego do udzielania porad rolnikom indywidualnym.
Postępująca specjalizacja gospodarstw rolnych spowodowało wyłonienie z grupy doradców ogólnorolniczych, doradców specjalistycznych, w tym: doradca rolniczy, doradca rolnośrodowiskowy, doradca wiejskiego gospodarstwa domowego, ekspert przyrodniczy.