Urazek (Glischrochilus) – rodzaj chrząszczy z rodziny łyszczynkowatych i podrodziny Cryptarchinae. Obejmuje 46 opisanych gatunków. Ma zasięg kosmopolityczny.
Morfologia thumb|left|Urazek kukurydziany, widok z boku thumb|left|Urazek kukurydziany, widok od spodu Chrząszcze te mają płaskie lub lekko wypukłe, nagie, błyszczące ciało o podługowato-owalnym zarysie. Ubarwienie mają głównie czarne z plamkami na pokrywach o kolorze od bladożółtego przez pomarańczowy do rdzawoczerwonego.
Głowa jest duża i szeroka, o słabo zaznaczonym nadustku, poprzecznej wardze górnej i dość długich, zbieżnych bruzdach czułkowych. Czułki są mniej więcej tak długie jak głowa, zbudowane z 11 członów, z których 3 ostatnie formują szeroko-owalną i przeciętnie zwartą buławkę. Żuwaczki mają wierzchołki tępo rozdwojone. Szczęki mają zaostrzone wierzchołki żuwek wewnętrznych oraz głaszczki szczękowe o członie drugim niewiele dłuższym od trzeciego, a czwartym tak długim jak pierwszy. Warga dolna ma szeroki i wykrojony na szczycie języczek, długie przyjęzyczki o kształcie rogów, smukłe głaszczki wargowe o członie drugim mniej więcej tak długim jak trzeci oraz silnie poprzeczną bródkę o głęboko wykrojonym przedzie.
Tułów ma przedplecze tak szerokie jak pokrywy lub od nich szersze, u podstawy niewykrojone. Rozmiary tarczki są niewielkie. Pokrywy są całobrzegie, o wąskich podgięciach. Rzędy na pokrywach są zaznaczone bardzo delikatnie, ale rządek przyszwowy w tylnej ich części jest dobrze widoczny. Punktowanie pokryw jest nieregularne, miejscami układające się w zaburzone szeregi. Przedpiersie ma rozszerzony na wierzchołku wyrostek międzybiodrowy, często o kształcie pomocnym w oznaczaniu gatunków. Panewki bioder przedniej pary są otwarte z tyłu. Odnóża mają wyraźnie rozszerzone trzy początkowe człony stóp.
Odwłok może mieć pygidium całkiem zakryte pokrywami lub o odsłoniętym wierzchołku. Pierwszy z widocznych sternitów (wentrytów) jest niemal tak długi jak trzy kolejne razem wzięte.
Ekologia i występowanie thumb|Urazek kukurydziany thumb|Urazek leśny thumb|Glischrochilus grandis thumb|Glischrochilus fasciatus thumb|Glischrochilus sanguinolenta Zarówno larwy, jak i owady dorosłe są saprofitofagiczne. W warunkach naturalnych najczęściej żerują na fermentującym soku wyciekającym z uszkodzonych drzew, w tym chodników kornikowatych, oraz w gnijących owocnikach grzybów, w tym hub. Niektóre gatunki, w tym urazek leśny i urazek kukurydziany, przystosowały się do środowisk synantropijnych, gdzie żerują w pryzmach kompostowych. Urazek kukurydziany ponadto zaadaptował się do żerowania na kolbach kukurydzy oraz świeżych owocach i warzywach, co w połączeniu z przenoszeniem przez niego fitopatogennych grzybów i bakterii powoduje, że wymieniany jest w części regionów jako istotny ekonomicznie szkodnik.
Rodzaj Glischrochilus ma zasięg kosmopolityczny. Najliczniej reprezentowany jest w krainie palearktycznej, gdzie występuje około 20 gatunków. W Europie Środkowej stwierdzono 6 z nich, a w Polsce 5 z nich (zobacz: łyszczynkowate Polski). Powyżej 10 gatunków wchodzi także w skład fauny krain orientalnej i nearktycznej. W krainie neotropikalnej stwierdzono trzy, a w krainach etiopskiej i australijskiej po dwa gatunki.
Taksonomia Rodzaj ten wprowadzony został w 1873 roku przez Edmunda Reittera. W 1932 roku W.J. Brown przeprowadził rewizję gatunków północnoamerykańskich. W 1943 roku Carl T. Parsons dokonał formalnego wyznaczenia Silpha quadripustulatus gatunkiem typowym rodzaju. W 1981 roku Karl V. Miller i Roger N. Williams opublikowali zestawienie bibliograficzne poświęcone temu rodzajowi.
Do rodzaju tego zalicza się 46 opisanych gatunków i dwa podrodzaje: podrodzaj: Glischrochilus (Glischrochilus) Reitter, 1873 Glischrochilus biguttulus (Motschulsky, 1860) Glischrochilus confluentus (Say, 1823) Glischrochilus cruciatus (Motschulsky, 1860) Glischrochilus lecontei (Brown, 1931) Glischrochilus moratus Brown, 1932 Glischrochilus obtusus (Say, 1835) Glischrochilus quadripunctatus (Linnaeus, 1758) – urazek czteroplamkowy Glischrochilus vittatus (Say) podrodzaj: Glischrochilus (Librodor) Reitter, 1884 Glischrochilus affinis Kirejtshuk, 1984 Glischrochilus binaevus (Reitter, 1879) Glischrochilus christophi (Reitter, 1879) Glischrochilus clarkana (Wollaston) Glischrochilus clavatus Reitter, 1884 Glischrochilus egregius (Grouvelle) Glischrochilus fasciatus (Olivier, 1790) Glischrochilus flavipennis (Reitter) Glischrochilus flavoguttatus (Reitter) Glischrochilus forcipatus (Fairmaire) Glischrochilus grandis (Tournier, 1872) Glischrochilus hortensis (Fourcroy, 1775) – urazek leśny Glischrochilus ipsoides (Reitter, 1879) Glischrochilus japonicus (Motschulsky, 1858) Glischrochilus jelineki Lasoń, 2009 Glischrochilus klapperichi Jelinek Glischrochilus kuntzeni Kirjtshuk Glischrochilus laetus Kirjtshuk Glischrochilus mirabilis Jelinek Glischrochilus niger (Lechanteur) Glischrochilus obtusus Say, 1835 Glischrochilus pallidus Ktrejtshuk Glischrochilus pantherinus (Reitter, 1879) Glischrochilus parvipustulatus (Kolbe, 1886) Glischrochilus popei Jelinek Glischrochilus pulcher Jelinek Glischrochilus quadriguttatus (Fabricius, 1776) Glischrochilus quadrisignatus (Say, 1835) – urazek kukurydziany Glischrochilus rubricollis Kirejtshuk Glischrochilus rufiventris (Reitter, 1879) Glischrochilus sanguinolentus (Olivier, 1790) Glischrochilus siepmanni (W.J. Brown) Glischrochilus subcylindricus Reitter, 1884 podrodzaj: incertae sedis Glischrochilus fuscipennis (Castelnau) Glischrochilus janthinus (Reitter) Glischrochilus minimus (Sharp) Glischrochilus politus (McLeay) Glischrochilus ultimus (Sharp)
Przypisy
Kategoria:Łyszczynkowate Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1873 roku