mały|, mapa świata z 1689 roku
Mapa (z – obrus) – graficzny obraz powierzchni Ziemi lub jej części (także nieba lub planety czy innego ciała niebieskiego), wykonywany na płaszczyźnie, w skali, według zasad odwzorowania kartograficznego, przy użyciu umownych znaków graficznych. Mapa stanowi podstawowe narzędzie badań i prezentacji wyników w historii, geografii i geodezji.
Przeniesienie powierzchni ze sfery (Ziemia nie jest idealną kulą, ma nieregularny kształt geoidy, ale przy sporządzaniu mapy przyjmuje się założenie o jej kulistości, lub że jest elipsoidą obrotową) na płaską powierzchnię mapy wymaga: zastosowania odpowiedniego rzutu, czyli odwzorowania kartograficznego, zmniejszenia obrazu do żądanej skali, zastosowania przyjętych znaków umownych (zobacz: legenda mapy), uogólnienia przedstawionego obrazu.
Nauka o mapach to kartografia, zaś znaki kartograficzne to symbole, za pomocą których wyraża się treść mapy.
Elementy mapy obraz kartograficzny – główna część mapy, przedstawiająca informacje o obiektach i zjawiskach oraz ich rozmieszczeniu. Wiadomości te tworzą treść mapy; osnowa matematyczna – przyjęte odwzorowanie kartograficzne i związana z nim siatka kartograficzna, skala oraz sieć punktów osnowy geodezyjnej. Ten ostatni element to przeniesione na mapę punkty na Ziemi mające precyzyjnie określoną pozycje i wysokość; elementy pomocnicze – ułatwiają korzystanie z mapy. To głównie legenda, czyli opis umowny znaków użytych na mapie. Czasami są to wykresy do pomiarów na mapach; dane uzupełniające – to przekroje, diagramy, tabele. Ten element nie jest konieczny, ale bardzo wzbogaca mapę i ułatwia korzystanie z niej.
Podział map mały|Przykład mapy przeglądowej mały|Przykład mapy tematycznej
Ze względu na treść Klasyfikacja map ogólnogeograficznych i tematycznych, opracowana przez państwową służbę geodezyjną i kartograficzną do celów gospodarczych i społecznych, została wprowadzona w Polsce geodezyjną instrukcją O-2.
Ogólny podział map ze względu na treść: ogólnogeograficzne topograficzne przeglądowo-topograficzne przeglądowe tematyczne społeczno-gospodarcze przyrodnicze, fizycznogeograficzne polityczno-administracyjne
Podział map społeczno-gospodarczych społeczne, m.in.: demograficzne wybranych elementów socjalno-bytowych gospodarcze, m.in.: mapa zasadnicza zagospodarowania terenu uzbrojenia terenu swobody dyspozycyjnej terenu mapa akustyczna (mapa hałasu) komunikacji (lądowej, wodnej, powietrznej) drogowej morskiej lotniczej gospodarki mieszkaniowej przemysłu rolnictwa usług
Podział map przyrodniczych fizjograficzne, m.in.: geologiczne hipsometryczne geomorfologiczne hydrograficzne klimatu glebowe szaty roślinnej świata zwierzęcego sozologiczne zagrożenia środowiska ochrony środowiska
Ze względu na skalę mapy wielkoskalowe (skala od 1:100 do 1:10 000) mapy średnioskalowe (od 1:20 000 do 1:300 000) mapy małoskalowe (poniżej 1:500 000)
lub
mapy zasadnicze w skali od 1:500 do 1:5 000 mapy topograficzne w skali od 1:5 000 do 1:200 000, przedstawiające szczegółowo np. rzeźbę terenu lub sieć dróg mapy przeglądowo-topograficzne w skali od 1:200 000 do 1:1 000 000, zawierające zgeneralizowane elementy bardziej szczegółowych map topograficznych. Przedstawiają np. pokrycie i rzeźbę terenu, sieć komunikacyjną lub wodną mapy przeglądowe w skali mniejszej niż 1:1 000 000, mocno zgeneralizowane, przedstawiają ogólny obraz kontynentów lub ich większych części
Drugi podział jest nie do końca precyzyjny, gdyż identyczne nazwy stosuje się przy podziale map ze względu na ich treść – mapa w skali 1:100 000 może być ze względu na szczegółowość treści mapą przeglądową (np. mapa ścienna), pomimo że jest w skali map topograficznych.
Metody prezentacji kartograficznej zjawisk
metoda sygnaturowa metoda zasięgów metoda chromatyczna metoda kartodiagramu metoda kropkowa metoda kartogramu metoda izolinii
Termin mapa w innych dziedzinach Termin mapa oznacza jako synonim także: w programowaniu – tablicę asocjacyjną w teorii grafów: termin związany z grafami planarnymi w matematyce: typ przekształcenia
Zobacz też
atlas geograficzny globus GIS metody przedstawiania rzeźby terenu na mapach plan portolan
Przypisy
Linki zewnętrzne Karolina Głowacka i Paulina Rowińska, Zwodnicze mapy – gdyby Ziemia była płaska, to byłoby łatwiej, kanał „Radio Naukowe” na YouTube, 23 października 2025 [dostęp 2025-10-23]. Kayla Wolf, Why every world map is wrong, kanał TED-Ed na YouTube, 29 marca 2021 [dostęp 2024-09-02]. Kayla Wolf, The biggest mistakes in mapmaking history, kanał TED-Ed na YouTube, 10 maja 2022 [dostęp 2024-09-02].