Etyn, acetylen, – organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów.
Historia Etyn odkrył angielski chemik (1785–1857) w roku 1836. Davy odkrycia dokonał przypadkowo, mieszając węglik potasu () z wodą. Zauważył, że powstały gaz pali się jasnym płomieniem i stwierdził, że może on być wykorzystywany jako źródło światła. Z uwagi jednak na wysoką cenę węgliku potasu było to nieopłacalne do momentu, gdy niemiecki chemik Friedrich Wöhler odkrył węglik wapnia, co spowodowało wzrost popytu na etyn do lamp i innych zastosowań.
Właściwości kąty pomiędzy wiązaniami: 180° gęstość względem powietrza: 0,906 szerokie granice wybuchowości w powietrzu: 2,4–83% obj. czysty acetylen nie ma zapachu, jednak zwykle zawiera zanieczyszczenia związkami siarki i fosforu (głównie i ), które nadają mu nieprzyjemny zapach bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie i innych rozpuszczalnikach polarnych – jednak bardzo dobrze w acetonie po osiągnięciu pewnego ciśnienia ulega wybuchowemu rozkładowi według reakcji: wobec węgla aktywnego (jako katalizatora) ulega reakcji polimeryzacji najpierw do winyloacetylenu a później benzenu na powietrzu (zawierającym 21% tlenu) spala się niecałkowicie, z powodu bardzo dużej procentowej zawartości węgla w cząsteczce (92,3%): Ze względu na to w spawalnictwie (w palnikach acetylenowo-tlenowych) stosuje się czysty tlen, aby reakcja spalania była całkowita. ulega reakcji addycji (przyłączenia) ulega reakcjom spalania
Otrzymywanie hydroliza węgliku wapnia: niewielkie ilości tego gazu powstają również w łuku elektrycznym wytworzonym w atmosferze wodoru pomiędzy elektrodami grafitowymi: piroliza metanu (w temperaturze 2000 °C) eliminacja fluorowca
Zastosowanie w palnikach acetylenowo-tlenowych do spawania i cięcia metali (acetylen w dużej ilości tlenu spala się w temperaturze 3100 °C) w lampie karbidowej do oświetlania w przemyśle chemicznym, między innymi, do produkcji tworzyw sztucznych acetylen o wysokiej czystości stosowany może być do narkozy, jako tzw. narcylen
Przechowywanie Acetylen przechowuje się w butlach stalowych, pod ciśnieniem 1,2 MPa, w postaci roztworu w acetonie. Butle są wypełnione porowatą masą, która absorbuje aceton i acetylen.
Toksykologia Acetylen zaliczany jest do gazów „duszących fizycznie”. Wykazuje działanie narkotyczne. Nie jest bezpośrednio toksyczny dla błon śluzowych układu oddechowego, jednakże poprzez zmniejszenie ilości tlenu w powietrzu powoduje hipoksję, której objawami mogą być zaburzenia ruchowe, przyśpieszenie akcji serca, przyśpieszenie oddechu i trudności w koncentracji. W przypadku stężeń powyżej 50% mogą pojawiać się nudności, wymioty, skrajne wyczerpanie, zaburzenia świadomości oraz zapaść prowadząca do zgonu w wyniku asfiksji. Najczęściej jednak acetylen powoduje wybuch, zanim osiągnie stężenie działające dusząco.
Przypisy
Kategoria:Alkiny