Jurij Pietrowicz Lubimow (; ur. w Jarosławiu, zm. 5 października 2014 w Moskwie) – radziecki i rosyjski reżyser i aktor teatralny, reformator rosyjskiego teatru, Ludowy Artysta Federacji Rosyjskiej (1992).

Życiorys Urodził się jako syn kupca i nauczycielki, którzy w 1926 zostali aresztowani i wkrótce potem zwolnieni z pozbawieniem praw obywatelskich. Od 1922 mieszkał z rodziną w Moskwie, gdzie później uczył się w technikum elektromechanicznym. Od 1934 uczył się w studiu Moskiewskiego teatru Artystycznego nr 2 (MChAT-2), a w 1936 został przyjęty do Szkoły Teatralnej przy Teatrze im. J. Wachtangowa w Moskwie. Po ukończeniu studia zaczął pracować w tym teatrze, jednak wkrótce potem (w 1940) został powołany do armii. Występował od 1937, a od 1940 do 1946 grał we frontowym Zespole Pieśni i Tańca NKWD. Po demobilizacji, od 1946 do 1964 był wiodącym aktorem Teatru im. J. Wachtangowa w Moskwie. Zagrał wówczas m.in. rolę Mozarta w sztuce Mozart i Salieri Puszkina, w 1958 zadebiutował w tym teatrze jako reżyser. W 1954 otrzymał tytuł Zasłużonego Artysty RFSRR. W 1963 wraz ze studentami przyteatralnej Szkoły im. B. Szczukina wystawił Dobrego Człowieka z Seczuanu Brechta, w 1964 razem z nimi przejął moskiewski Teatr na Tagance i został jego kierownikiem artystycznym. Nawiązując do doświadczeń teatralnych Brechta, Meyerholda i Wachtangowa stworzył teatr poetycki, wyraźnie krytyczny wobec współczesnej rzeczywistości politycznej ZSRR. Wystawiał, głównie według własnych scenariuszy, montaże poezji (Siergiej Jesienin, Władimir Majakowski, Puszkin) i publicystyki (J. Reed, N. Czernyszewski), adaptacje prozy (Mistrz i Małgorzata wg Bułhakowa w 1977 i 1987 w Bostonie, Zbrodnia i kara wg Dostojewskiego w 1979), także dramaty klasyczne (Hamlet Szekspira w 1972 (w roli tytułowej obsadził Władimira Wysockiego), Trzy siostry Czechowa w 1981).

Po śmierci Wysockiego w 1980 władze ZSRR zabroniły kierowanemu przez Lubimowa teatrowi spektakli poświęconych pamięci Wysockiego, ponadto zabroniły Lubimowowi wystawiania Borysa Godunowa Puszkina. W 1983, w związku z represjami przeciwko teatrowi, wyjechał z ZSRR. Następnie pracował w Londynie (inscenizacja Biesów wg Dostojewskiego z 1984), Paryżu, Wiedniu, Sztokholmie i Tel Awiwie-Jaffie. W marcu 1984 oficjalnie odebrano mu kierownictwo artystyczne Teatru na Tagance, a 11 lipca 1984 pozbawiono obywatelstwa ZSRR. W 1988 podczas pierestrojki powrócił do Moskwy, gdzie w 1993 wystawił inscenizację Doktora Żywago wg Pasternaka w Teatrze na Tagance. 23 maja 1989 przywrócono mu radzieckie obywatelstwo i zwrócono funkcję kierownika artystycznego Teatru na Tagance. Występował także w filmach (od 1941), łącznie zagrał 18 ról filmowych i 3 role w spektaklach filmowych. Napisał autobiografię Le feu sacre (1985). 28 września 1992 otrzymał tytuł Ludowego Artysty Federacji Rosyjskiej. Został pochowany na Cmentarzu Dońskim.

Odznaczenia i nagrody Order „Za zasługi dla Ojczyzny” II klasy (2007) Order „Za zasługi dla Ojczyzny” III klasy (1997) Order „Za zasługi dla Ojczyzny” IV klasy Order Czerwonego Sztandaru Pracy (1977) Nagroda Stalinowska II stopnia (1952) Państwowa Nagroda Federacji Rosyjskiej (1997) Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „Za obronę Moskwy” Medal „Za obronę Leningradu” Order Gwiazdy Polarnej (Szwecja, 2004) Order Sztuki i Literatury (Francja, 2002) Order Zasługi (Węgry, 2002) Wielki Oficer Orderu Gwiazdy Solidarności Włoskiej (2003) Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (2004) Order Wschodzącego Słońca (Japonia, 2007) I inne.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej Federacji Rosyjskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Stalinowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Jarosławiu (Rosja) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry) Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi dla Ojczyzny” Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Dońskim w Moskwie Kategoria:Rosyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Rosyjscy reżyserzy teatralni Kategoria:Urodzeni w 1917 Kategoria:Zasłużeni Artyści RFSRR Kategoria:Zmarli w 2014