– japoński krążownik lekki z okresu międzywojennego i II wojny światowej, prototypowa jednostka typu Nagara. Wodowany 25 kwietnia 1921 roku, wszedł do służby w Dai-Nippon Teikoku Kaigun (Cesarska Marynarka Wojenna Wielkiej Japonii) 21 kwietnia 1922 roku. Okręt brał udział w wojnie chińsko-japońskiej, a następnie w walkach II wojny światowej na Pacyfiku, w tym w bitwie pod Midway i bitwach pod Guadalcanalem. Został zatopiony przez amerykański okręt podwodny 7 sierpnia 1944 roku.
Uzbrojenie główne stanowiło początkowo siedem pojedynczych dział kalibru 140 mm, w późniejszym czasie służby krążownik zyskał podwójne działo uniwersalne kal. 127 mm w miejsce siódmego działa kal. 140 mm oraz liczne stanowiska armat plot. kal. 25 mm. Wyporność standardowa krążownika, o długości 162,5 m, wynosiła początkowo 5170 ts, a po modernizacji w 1944 roku wzrosła do 6050 ts. Napęd stanowiły cztery zespoły turbin, zasilane przez dwanaście kotłów parowych. „Nagara” była w stanie osiągnąć maksymalną prędkość wynoszącą 36 węzłów.
Zamówienie i budowa
„Nagara” powstała jako pierwsza, prototypowa jednostka z serii krążowników lekkich typu Nagara – stanowiących rozwinięcie znajdujących się jeszcze wówczas w budowie jednostek typu Kuma. Okręty te powstały na mocy decyzji dowództwa Japońskiej Marynarki Wojennej z roku 1917 o budowie ośmiu krążowników o wyporności normalnej wynoszącej 5500 ts. W 1918 roku zamówienie poszerzono o dodatkowe trzy okręty. W ten sposób Flota Cesarska zyskała pięć okrętów typu Kuma oraz sześć jednostek typu Nagara. Okręty obu typów miały taki sam układ kadłuba i rozwiązań technologicznych zastosowanych przy budowie. W stosunku do okrętów reprezentujących projekt Kuma, krążowniki typu Nagara miały większy pomost bojowy, który zyskał kilka dodatkowych kondygnacji, oraz wyrzutnie torpedowe większego kalibru.
Stępkę pod budowę „Nagary” położono 9 września 1920 roku w stoczni Uraga Dock Co.. Wodowanie krążownika odbyło się 29 października 1921 roku, zaś uroczyste wcielenie do służby miało miejsce 21 kwietnia 1922 roku w Yokosuce.
Opis
Skrócony opis konstrukcji Kadłub „Nagary” miał 162,15 m długości całkowitej, zaś długość linii wodnej wynosiła 156,65 m. Szerokość jednostki wynosiła 14,17 m, natomiast jej zanurzenie wynosiło 4,85 m. Projektowa wyporność standardowa wynosiła 5170 ts, zaś wyporność normalna 5690 ts. Według pomiarów, w 1922 roku wyporność „Nagary” w stanie lekkim wynosiła 4974,6 ton, w stanie próbnym „2/3”: 6539,8 ton, a wyporność pełna: 7203,7 tonUżywana początkowo w Japonii brytyjska miara wyporności normalnej obejmowała okręt z 1/4 paliwa, 3/4 amunicji, zredukowanymi innymi zapasami i bez rezerwy wody kotłowej. Miarę tę zastąpiła wyporność standardowa, która była wartością projektową, wyliczaną jedynie dla potrzeb traktatowych, wyrażaną w „długich” tonach angielskich (ts) = 1016 kg. Wyporność w stanie próbnym „2/3”, jaką posługiwano się w Japonii, wyrażona w tonach metrycznych, zbliżona do realnych warunków służby, to okręt z całością amunicji i załogi, lecz z 2/3 paliwa, smarów, rezerwy wody kotłowej i pitnej i innych zapasów (). W wyniku modernizacji z 1944 roku wyporność standardowa wzrosła do 6050 ts. Załoga jednostki liczyła bazowo 450 osób, w tym 37 oficerów. W wypadku pełnienia funkcji okrętu flagowego zaokrętowanych było na nim dodatkowych 27 osób, w tym 5 oficerów.
„Nagara” napędzana była przy pomocy czterech zespołów turbin parowych systemu , do których parę dostarczało dwanaście kotłów opalanych paliwem płynnym i węglem. Po modernizacji kotły opalano wyłącznie ropą. Każdy zespół turbin za pośrednictwem własnej przekładni redukcyjnej napędzał swoją linię wału napędowego, zakończoną pojedynczą, trójpłatową śrubą napędową. Układ napędowy generował maksymalną moc wynoszącą 90 000 KM. Maksymalna prędkość projektowa wynosiła 36 węzłów, lecz podczas prób „Nagara” rozwinęła moc siłowni 92 670 KM i prędkość maksymalną 34,9 węzła (przy wyporności 5580 ts). Zasięg jednostki wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów, 6000 Mm przy 14 w. oraz 1000 Mm przy prędkości wynoszącej 23 węzły. Energię elektryczną na okręcie zapewniały dwa spalinowe generatory prądu stałego o napięciu 110 V i mocy odpowiednio 66 i 88 kW, zainstalowane w przedziale maszynowni.
Zastosowany układ opancerzenia kadłuba obejmował burtowy pas pancerny o grubości 63,5 mm, łączący się z pokładem górnym, o długości 73,17 m oraz wysokości 4,87 m, z czego 0,84 m znajdowało się pod wodą. Zapewniał ochronę przed ostrzałem z dział kalibru 102 mm. Pas ten znajdował się na obu burtach i chronił pomieszczenia kotłowni oraz maszynowni. Wykonany był ze stali o wysokiej odporności na rozciąganie, a składał się dwóch warstw płyt pancernych. Pokład główny jednostki pokryto płytami pancernymi o grubości 28,5 mm. Zamontowane wcześniej główne działa kal. 140 mm osłonięto maskami pancernymi o grubości 10 mm. Komory amunicyjne dział artylerii głównej zostały opancerzone płytami o grubości 32 mm, natomiast opancerzenie szybów podajników amunicyjnych wynosiło 16 mm.
Uzbrojenie i wyposażenie „Nagarę” wyposażono w dalocelowniki, lornety oraz kompasy. Większość tego wyposażenia znajdowała się na pokładzie kompasowym. Okręt miał dwa maszty. Jeden ulokowano za dziobówką, a drugi na śródokręciu w okolicach rufy. Na dziobowym maszcie znajdował się dalocelownik Typu 13 służący do kierowania ogniem artyleryjskim, stanowisko dowodzenia artylerią i dwa reflektory. Na przełomie 1940/41 roku reflektory o średnicy 90 cm zastąpiono przez trzy o średnicy 110 cm. Początkowo okręt miał dalmierz 2,5-metrowy na mostku, a podczas modernizacji na przełomie 1932/33 otrzymał dalmierz o bazie 4,5 m w wieży nad mostkiem. W 1943 roku okręt otrzymał radar ostrzegania powietrznego Typu 21. Radar w postaci płaskiej, kwadratowej anteny zamontowano na trójnożnym maszcie na dachu pomostu kompasowego. Latem 1944 roku dodatkowo zamontowano radar ostrzegania nawodnego Typu 22.
Okręt wyposażono pierwotnie w platformę startową dla samolotu myśliwskiego Mitsubishi 1MF, znajdującą się na dziobie przed nadbudówką, z hangarem w nadbudówce, która nie okazała się jednak praktyczna i nie była używana. W 1934 roku została zastąpiona przez obrotową katapultę dla wodnosamolotów zamontowaną na pokładówce rufowej. Od roku 1934 okręt używał wodnosamolotów Nakajima E8N lub Kawanishi E7K. Ostatni typ samolotu używany był wtedy, gdy okręt pełnił rolę jednostki flagowej. Katapulta startowa została zdemontowana podczas remontu na przełomie stycznia i maja 1944 roku. Do wykrywania okrętów podwodnych okręt zyskał hydrofon i stację hydrolokacyjną.
thumb|Sylwetka okrętów typu Nagara (poniżej schemat kątów ostrzału artylerii i schemat opancerzenia) W momencie wejścia do linii krążownik uzbrojony był w siedem głównych dział okrętowych L/50 Typ 3 kalibru 140 mm, w pojedynczych stanowiskach osłoniętych maskami pancernymi. Dwa działa umiejscowione były na dziobie, w układzie tandemu, jednak lufy były skierowane w inne strony. Lufa działa numer jeden skierowana była w kierunku dziobu, zaś lufę działa numer dwa w położeniu marszowym skierowano na nadbudówkę. Po bokach nadbudówki ulokowano po jednym dziale (jedno na każdą burtę), zaś pozostałe trzy działa zamontowano wzdłuż płaszczyzny symetrii kadłuba – dwa stanowiska umiejscowiono za ostatnim kominem na śródokręciu, a ostatnie działo ulokowane było na rufie. Dla pięciu dział przewidziano zapas pocisków wynoszący po 120 sztuk, zaś dla dwóch bocznych dział zapas ten wynosił 105 sztuk. Dodatkowo „Nagara” dysponowała dwiema armatami salutacyjnymi kal. 47 mm.
W zakresie uzbrojenia przeciwlotniczego okręt był wielokrotnie przezbrajany. W momencie wejścia do służby składało ono się z dwóch pojedynczych armat przeciwlotniczych kal. 76,2 mm, zamontowanych po bokach pierwszego komina. Zapas amunicji dla każdej z armat wynosił 240 sztuk, była ona rozdzielnego ładowania. Uzbrojenie to uzupełniały dwa karabiny maszynowe Typu 3 kalibru 6,5 mm. Karabiny te umiejscowiono pomiędzy drugim a trzecim kominem. Na początku 1933 roku na okręcie zamontowano stanowisko poczwórnych wkm Hotchkiss kalibru 13,2 mm na platformie przed nadbudówką dziobową. Dwie armaty plot. kal. 76,2 mm zastąpiono w tym samym czasie podwójnymi stanowiskami karabinów maszynowych Typu 93 kal. 13,2 mm, które z kolei zastąpiono na początku 1941 roku podwójnymi stanowiskami działek Typu 96 kal. 25 mm. Dwa karabiny kal. 6,5 mm zostały na przełomie 1932/33 zastąpione przez karabiny maszynowe Lewis kal. 7,7 mm. W roku 1944 uzbrojenie artyleryjskie krążownika stanowiło 5 dział kalibru 140 mm, jedno podwójne działo uniwersalne kal. 127 mm, 8 pojedynczych wkm kal. 13,2 mm oraz 22 działa przeciwlotnicze Typu 96 kal. 25 mm w układzie 2 × III (zamontowane w miejsce zdjętej rufowej katapulty dla samolotów), 6 × II oraz 14 × I.
Okręt miał także cztery podwójne wyrzutnie torped kalibru 610 mm dla torped Typu 8. W późniejszym czasie cztery podwójne wyrzutnie torped zastąpiono dwiema poczwórnymi Typu 92 tego samego kalibru dla torped Typ 93. Łącznie krążownik zabierał zapas 16 torped. Dodatkowo okręt zyskał dwie zrzutnie bomb głębinowych. „Nagara” miała także zainstalowane tory minowe dla 48 min morskich.
Służba Okres międzywojenny Uroczyste wprowadzenie do służby „Nagary” odbyło się 21 kwietnia 1922 roku w Sasebo. Nazwa jednostki pochodziła od rzeki Nagara, przepływającej w pobliżu miasta Natori. Został on okrętem flagowym 5. Flotylli Krążowników (Sentai 5). W lutym i marcu 1923 roku krążownik operował głównie na wodach Morza Południowochińskiego wraz z okrętami Sentai 5. W październiku 1924 roku jednostka odbyła rejs na wyspę Haha-jima. W marcu i kwietniu 1925 roku okręt wraz z 2. Flotyllą Niszczycieli oraz Sentai 5 wypłynął w rejon rzeki Jangcy i miasta Qingdao, operując tam przez dwa miesiące. 1 grudnia 1925 roku okręt stał się okrętem flagowym dowódcy bazy wojskowej Mako, dodatkowo pełnił on funkcję okrętu strażniczego. W marcu 1926 roku okręt zawinął do Shantou oraz Indii Holenderskich. W listopadzie 1926 roku krążownik trafił do rezerwy w Sasebo.
Od grudnia 1927 roku do lutego 1928 roku okręt bazował w Qingdao. Od 10 grudnia 1928 roku „Nagara” weszła w skład Sentai 3, należącej do Pierwszej Floty. Z przerwami, od marca 1929 roku do kwietnia 1931 okręt operował w rejonie pomiędzy Qingdao a Qinhuangdao. Od grudnia 1931 roku do stycznia 1934 okręt przeszedł modernizację w Sasebo – swoim porcie macierzystym. Modernizacja polegała na przebudowie pomieszczeń nadbudówki, unowocześniono wyposażenie oraz zdemontowano dziobową platformę startową. Od stycznia 1934 roku „Nagara” została oddelegowana do pełnienia funkcji okrętu flagowego Sentai 8. W latach 1935–1937 krążownik został poddany kolejnej modernizacji, zaś po skończonym remoncie w 1937 roku, okręt ochraniał bazę w Sasebo.
Od lipca 1937 roku podczas konfliktu chińsko-japońskiego okręt wraz z grupą niszczycieli patrolował na Morzu Południowochińskim oraz wspierał desant w okolicach miasta Kanton. W listopadzie 1939 roku okręt powrócił do portu w Sasebo. W kwietniu 1940 roku okręt został przekierowany do rezerwy w Maizuru. Tamże od października 1940 roku do stycznia 1941 roku okręt przechodził kolejną modernizację, polegającą na wzmocnieniu artylerii przeciwlotniczej.
Lata 1941–1942 Po modernizacji okręt wyruszył w rejon południowych Indochin. Od czerwca do września 1941 roku jednostka operowała w składzie Sentai 15. Od listopada okręt bazował na Palau, gdzie został wydzielony do grupy okrętów mającej zaatakować Filipiny. 8 grudnia 1941 roku okręt wyruszył w grupie składającej się z czterech niszczycieli oraz siedmiu statków transportowych. Do desantu sił doszło 11 i 12 grudnia 1941 roku w okolicach Legazpi. 13 grudnia grupa zawinęła do portu Koniya, zaś 15 grudnia okręt eskortował 24 statki transportowe, które płynęły na Luzon.