thumb|Styrak japoński Styrak, styraksowiec (Styrax L.) – rodzaj roślin z rodziny styrakowatych. Obejmuje 126 gatunków. Są to drzewa i krzewy w większości rosnące w strefie tropikalnej i subtropikalnej wschodniej i południowo-wschodniej Azji oraz w Ameryce Północnej i Południowej. Nieliczne sięgają stref umiarkowanych. Jeden gatunek – styrak lekarski S. officinalis występuje we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i w południowej Europie. Rośliny te rosną w lasach i na terenach skalistych, ich kwiaty są zapylane przez owady.
Około 10 gatunków strefy umiarkowanej, zwłaszcza styrak japoński S. japonicus, jest rozpowszechnionych w uprawie jako rośliny ozdobne. Ze styraka benzoesowego pozyskuje się żywicę benzoesową stosowaną w medycynie, w perfumerii i do aromatyzowania papierosów. Styrak lekarski S. officinalis mylnie wskazywany bywa nierzadko jako źródło żywicy storaks (czasem też błędnie identyfikowanej z benzoesową), która wbrew nazwie jej samej i gatunku pozyskiwana jest jednak z ambrowca wschodniego. Styrak lekarski nie jest gatunkiem żywicodajnym.
Nazwa rodzaju utworzona została od arabskiej nazwy styraka lekarskiego – assthirak.
Morfologia thumb|Styrak okrągłolistny thumb|Owoce S. portoricensis Pokrój Krzewy i drzewa osiągające do 16 m wysokości. Pędy pokryte są gwiaździstymi lub prostymi włoskami, rzadko są nagie. U gatunków amerykańskich pędy są zwykle prosto wznoszące się, a u azjatyckich szeroko rozpostarte. Liście Skrętoległe, opadające na zimę i u gatunków tropikalnych zimozielone. Pojedyncze, całobrzegie, ząbkowane, piłkowane, czasem z blaszką wcinaną. Kwiaty Obupłciowe, zebrane po kilka–kilkanaście w kwiatostany szczytowe lub wyrastające też w kątach liści, groniaste, wiechowate, wierzchotkowate, rzadziej pojedyncze lub zebrane po kilka w pęczki. Szypułki wsparte są drobnymi i szybko odpadającymi przysadkami. Kielich zwykle z 5 działek (rzadziej inna liczba z zakresu od 2 do 9), zrośniętych u dołu, tworzących rurkę lub mających kształt dzwonkowaty lub filiżanki. Płatków korony jest zwykle 5, rzadziej więcej (do 8 lub 10), są one zrośnięte u dołu, mają kolor biały lub jasnoróżowy i kształt dzwonkowaty. Pręcików jest zwykle 10, czasem mniej (od 5) lub więcej (do 16). Nitki ich są spłaszczone i wolne, czasem u dołu przyległe do płatków. Pylniki są podługowate. Zalążnia jest górna. Powstaje z trzech owocolistków i za młodu jest trójkomorowa, później jednokomorowa. W każdej z trzech początkowo powstających komór rozwija się jeden lub kilka zalążków. Szyjka słupka jest szydłowata lub nitkowata, zwieńczona znamieniem główkowatym lub trójdzielnym. Owoce Kulistawe lub elipsoidalne, suche lub mięsiste torebki i pestkowce. Nasiono zwykle pojedyncze, rzadziej w liczbie dwóch lub trzech, kulistawe do elipsoidalnego, z grubą, twardą łupiną.
Systematyka thumb|Styrax ferrugineus Rodzaj obejmuje ok. 80% gatunków z rodziny styrakowatych. W obrębie rodziny jest najbliżej spokrewniony z rodzajem Huodendron, wraz z którym tworzy grupę bazalną. Rodzaj pochodzi z Eurazji. Skamieniałości z eocenu z terenu Europy, wskazują na to, że w tej części świata rodzaj był znacznie bardziej zróżnicowany niż współcześnie, po czym tutejsi przedstawiciele, z jednym wyjątkiem, wymarli podczas zlodowaceń. Na kontynenty amerykańskie gatunki z tego rodzaju trafiły prawdopodobnie dwukrotnie, raz do Ameryki Południowej przez Pacyfik, drugi raz szlakiem z północno-wschodniej Azji do północno-zachodniej Ameryki.
Rodzaj dzielony jest na dwie sekcje Styrax i Valvatae, przy czym ta druga ma najprawdopodobniej charakter parafiletyczny – przedstawiciele jej serii Benzoin są bazalni względem reszty. Druga seria – Valvatae – jest siostrzana dla monofiletycznej sekcji Styrax, która dzieli się na dwie serie – Cyrta i Styrax. Sekcja Styrax występuje w północnej części zasięgu rodzaju, jej przedstawiciele mają na ogół liście opadające zimą i cienkie płatki korony. Bardziej tropikalna sekcja Valvatae ma liście na ogół zimozielone i grubsze, skórzaste płatki. Seria Cyrta względem serii Styrax różni obecnością także bocznych, a nie wyłącznie szczytowych kwiatostanów i gruczołowato ząbkowanymi lub piłkowanymi liśćmi, a nie całobrzegimi.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Styrakowate