Służba branżowa w rolnictwie – pojęcie obejmujące pracowników poradnictwa rolniczego zatrudnionych w sektorze rolno-spożywczym, w rolniczych związkach branżowych, w jednostkach spółdzielczych i usługowych, których celem jest udzielanie pomocy fachowej producentom rolnym. Poradnictwo nakierowane jest na rolników indywidualnych, którzy dostarczają towary, produkty rolne lub surowce do zakładów przetwórczych i skupowych. Służba branżowa w rolnictwie różni się od państwowych służb doradczych tym, że jest finansowana pośrednio przez zatrudniające ich jednostki organizacyjne, natomiast służby rolne i doradcze są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa.
W skład służby branżowej w rolnictwie wchodziły służby poradnictwa surowcowego spółdzielni mleczarskiej, służby organizatorów obsługi rolnictwa gminnych spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, służby surowcowo-plantacyjne zakładów przemysłu rolnego i służby rolniczych związków branżowych.
Służba poradnictwa surowcowego spółdzielni mleczarskiej W 1973 r. nastąpiło wznowienie działalność służby poradnictwa surowcowego spółdzielni mleczarskich, które dokonano po okresie powierzenia tych zadań zootechnikom gromadzkim. Po powołaniu gminnej służby rolnej wyłączono zadania związane z spółdzielczością mleczarską: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zasad organizacji, zadań i wynagrodzenia gminnej służby rolnej.
Wśród podstawowych obowiązków instruktorów poradnictwa surowcowego wymieniano: instruktaż, doradztwo i obsługę zaopatrzeniową gospodarstw producentów mleka; fachowy nadzór i opiekę oraz inspirowanie i ukierunkowanie działalności gminnych kół producentów bydła; wnioskowanie oraz podejmowanie działania mającego na celu doskonalenie systemu organizacji skupu i odbioru mleka; współdziałanie z gminnymi spółdzielniami „Samopomoc Chłopska” i gminnymi służbami rolnymi, oraz organizacjami działającymi na terenie gminy na rzecz intensyfikacji produkcji mleka.
Każdy instruktor miał określony obszar działania powiązany ze spółdzielnią mleczarską, w tym ustaloną liczbę dostawców mleka, punktów skupu, trasy przejazdów wozaków, sposoby działania komitetów dostawców mleka, a ponadto ewidencjonował liczbę członków i kół producentów mleka oraz wypełniał przypisane mu zadania w postaci szkoleń, pokazów, demonstracji, wycieczek, konkursów (np. Więcej mleka wysokiej jakości) i innych form zmierzających do intensyfikacji produkcji mleka.
Praca 2320 instruktorów powiązana była z 173 spółdzielniami mleczarskim funkcjonującymi w kraju. Na mocy ustawy z 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości rozwiązano Centralny Związek Spółdzielczości Mleczarskiej: Ustawa z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości..
Służby organizatorów obsługi rolnictwa gminnych spółdzielni „Samopomoc Chłopska” Służby organizatorów obsługi rolnictwa powołano w 1963 r. w odpowiedzi na rosnącą rolę i znaczenie spółdzielczościUchwała nr 325/63 Zarządu głównego Centrali Rolniczej Spółdzielni z dnia 3 grudnia 1963 r. w sprawie powołania służby organizatorów obsługi rolnictwa w gminnych spółdzielniach.
Do obowiązków organizatorów rolnictwa należałoUchwała nr 34/82 Zarządu Głównego Centrali Rolniczej Spółdzielni z dnia 25 marca 1982 r. w sprawie zasad i ramowego zakresu działania organizatorów obsługi rolnictwa w gminnych spółdzielniach „Samopomoc Chłopska”: organizowanie kontraktacji produkcji roślinnej oraz troska o właściwe i terminowe zaopatrzenie rolników kontraktujących w środki produkcji; organizowanie dostaw sadzeniaków, nasion i materiału hodowlanego oraz przestrzeganie terminowego i pełnego zaspokojenie potrzeb rolników w tym zakresie; organizowanie i prowadzenie propagandy oraz praktycznego instruowanie rolników w zakresie korzystania z mieszanek paszowych w żywieniu zwierząt; organizowanie reklamy, propagandy i instruktażu dotyczących stosowania środków ochrony roślin oraz organizowanie działalności usługowej spółdzielni w dziedzinie ochrony roślin, wapnowania gleb i rozlewu płynnych nawozów.
Dominującym sposobem oddziaływania na rolników były szkolenia, pokazy, demonstracje, konkursy i informacje plakatowe.
W 1965 r. na stan 2462 związków spółdzielczych szczebla podstawowego i powiatowego (GS i PZGS) zatrudnionych było 220 instruktorów organizatorów obsługi rolnictwa.
W 1992 r. przedstawiciele gminnych spółdzielni „Samopomoc Chłopska” powołali Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, zrzeszający 1200 gminnych spółdzielni.
Służby surowcowo-plantacyjne zakładów przemysłu rolno-spożywczego Służby surowcowo-plantacyjne powoływano w obszarze oddziaływania zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego. Były odpowiedzialne za zapewnienie odpowiedniej powierzchni upraw związanych z kierunkiem przetwórstwa, pozyskanie określonego wolumenu surowców, które pozostają w odpowiednim standardzie, ilości, jakości, we właściwych terminach, wadze i innych cechach oczekiwanych przez zakłady.
Wśród podstawowych zadań służby surowcowo-plantacyjnych stawiano: uzyskanie odpowiednie jakości kontraktowanych i dostarczanych produktów rolnych; udzielanie pomocy kontrahentom w zaopatrzeniu w specjalistyczne środki produkcji; wdrażanie i upowszechnianie zdobyczy nauki za pośrednictwem stawianych do dyspozycji środków przekazu; wprowadzanie nowych technologii i nowych odmian roślin uprawnych, gatunków lub ras zwierząt gospodarskich; stworzenie prawidłowo zlokalizowanych baz surowcowych w postaci rejonów intensywnej produkcji; zakładanie poletek doświadczalno-demonstracyjnych; organizowanie pokazów, lustracji i odwiedzin sąsiedzkich; organizowanie wystaw, konkursów, wycieczek; przeprowadzanie szkoleń, kursów i lektoratów; prowadzenie propagandy wizualnej w postaci afiszy, ulotek, broszur i książek.
W 1985 r. liczba zatrudnionych instruktorów funkcjonujących w obszarze surowcowo-plantacyjnym przedstawiała się następująco: 373 osób w przemyśle tłuszczowym; 460 osób w przemyśle ziemniaczanym; 1278 osób w przemyśle cukrowniczym; 125 osób w przemyśle chłodniczym; 608 osób w przemyśle tytoniowym; 227 osób w przemyśle piwowarskim; 249 osób w przemyśle zielarskim; 770 osób w przemyśle drobiarskim; 4000 osób w przemyśle mięsnym; 350 osób w zakładach zbożowych.
W okresie po 1989 r. przedsiębiorstwa i zakłady przetwórstwa rolno-spożywczej przeszły głęboką transformację, ulegając prywatyzacji lub stając się spółdzielniami, spółkami, korporacjami, przedsiębiorstwami lub innymi podmiotami.
Służby rolniczych związków branżowych W 1981 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie zapewnienia warunków działalności dla związków i zrzeszeń oraz włączenie ich do ogólnego systemu oddziaływania na rozwój rolnictwa indywidualnego. Związki były zobowiązane do współdziałania z przedsiębiorstwami przemysłu rolno-spożywczego i lekkiego w celu kształtowania właściwych warunków produkcyjnych. Miały odgrywać ważną rolę w systemie kontraktacji produktów rolnych, uczestniczyć w niektórych pracach hodowlanych, stanowić czynnik społeczny w punktach skupu produktów rolnych.
Służby związków i zrzeszeń branżowych koncertowały swoją uwagę na następujących zadaniach: Uchwała Rady Ministrów nr 31/81 z dnia 21 kwietnia 1981 r. w sprawie zapewnienia warunków działalności dla związków i zrzeszeń branżowych w rolnictwie.: obrona interesów zawodowych i reprezentowanie plantatorów, hodowców, kontrahentów wobec władz państwowych, politycznych, administracyjnych i społecznych; obsługa i organizacja pracy sekcji, organów samorządowych oraz realizacja uchwał i decyzji władz związkowych; doradztwo oraz podnoszenie kwalifikacji zawodowych producentów poprzez organizowanie szkoleń specjalistycznych, kursów, pogadanek, lektoratów; wdrażanie i upowszechnianie nowych technologii i metod produkcji oraz postępu w poszczególnych branżach poprzez organizowanie demonstracji, pokazów, konkursów, wystaw, wycieczek; organizowanie różnych form kontroli społecznej w sferze obrotu produktami rolnymi; ustalanie potrzeb oraz dokonywanie zaopatrzenia producentów rolnych w podstawowe środki produkcji; ustalanie z porozumieniu z przedsiębiorstwami i zakładami kontraktującymi i skupującymi planów kontraktacji, zapotrzebowania na usługi specjalistyczne oraz harmonogramy dostaw surowców lub produktów rolnych; opracowanie wspólnie ze służbami surowcowo-plantacyjnymi planów rozwoju poszczególnych branż i kierunków produkcji rolniczej.
W 1981 r. zatrudnienie służby branżowej zrzeszeń i związków branżowych przedstawiało się następująco: 363 osób w Związku Plantatorów Roślin Okopowych; 55 osób w Związku Plantatorów Roślin Oleistych; 72 osób w Polskim Zrzeszeniu Plantatorów Roślin Włóknistych; 14 osób w Polskim Związku Plantatorów Wikliny; 10 osób w Związku Plantatorów Chmielu; 21 osób w Polskim Związku Zielarskim; 72 osób w Związku Plantatorów Tytoniu; 47 osób w Polskim Związku Ogrodniczym; 42 osób w Krajowym Zrzeszeniu Plantatorów Owoców i Warzyw; 41 osób w Krajowym Związku Producentów Ziemniaków; 358 osób w Polskim Związku Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej; 347 osób w Zrzeszenie Związków Hodowców Owiec; 387 osób w Krajowym Związku Hodowców i Producentów Bydła; 52 osób w Polskim Związku Hodowców Koni; 122 osób w Zrzeszeniu Hodowców i Producentów Drobiu; 50 osób w Polskim Związku Hodowców Drobnego Inwentarza; 101 osób w Polskim Związku Pszczelarskim; 58 osób w Krajowym Związku Zrzeszeń Producentów Ryb; 54 osób w Krajowym Związku Drobnych Hodowców Drobiu.
Przypisy
Kategoria:Rolnictwo w Polsce