2 Bateria Artylerii Górnośląskich Wojsk Powstańczych – ochotnicza bateria artylerii walcząca w czasie III powstania śląskiego w okresie od 9 maja do 2 lipca 1921. Geneza powstania 8 maja 1921 w Zakopanem podczas uroczystości związanych z rocznicą uchwalenia Konstytucji 3 maja, po zakończonym nabożeństwie ludność opuściła kościół parafialny i rozpoczęło się przygotowanie do rozpoczęcia defilady, kiedy to zjawił się poseł Wojciech Roj, który zaczął przemawiać do zgromadzonych mówiąc o sfałszowanym plebiscycie na Górnym Śląsku i tym samym o wybuchu III powstania śląskiego. Zaraz po nim przemawiał ówczesny naczelnik gminy Zakopane Medard Kozłowski, a następnie głos zabrał działacz PPS Andrzej Gaj, który poinformował zebranych, że „w kantorze przy magazynie zbożowym przyjmuje ochotników porucznik Lgocki. Dziś wieczorem wyjazd”. Równocześnie oprócz akcji werbunkowej mieszkańcy zbierali fundusze na wsparcie powstańców, zebrano wtedy 8532 marek polskich. Wiec zakończono Rotą i okrzykami na cześć powstańców.
Do wieczora zapisało się „17 – tu uczniów z tutejszego Gimnazjum Realnego, a 6 – ciu uczniów ze Szkoły Przemysłu Drzewnego, reszta ochotników to 16 czeladników rzemiosła i rolników”, po opuszczeniu Zakopanego ochotnicy dojechali do Nowego Targu, gdzie dołączyła kolejna grupa ok. 20 ochotników, a Lgocki zorganizował ok. 60 karabinów Manlicher z 4 pułku strzelców podhalańskich. Kolejnym przystankiem był Kraków, gdzie dołączyła ostatnia 20 osobowa grupa ochotników. Po przekroczeniu granicy Górnego Śląska, Lgocki zameldował się w Naczelnej Komendzie Wojsk Powstańczych w Szopienicach, gdzie meldował gotowość swojego oddziału do walki, otrzymał jednak informację, że powstańcy potrzebują artylerii. Po otrzymaniu informacji postanowił wrócić do Krakowa, gdzie otrzymał z 6 pułku artylerii lekkiej 2 armatki, lornety, kable i całe niezbędne wyposażenie do obsługi działek. Powracając do Sosnowca, Lgocki zastał wytrenowanych ochotników. NKWP nadała temu oddziałowi nazwę „2. Bateria I Dywizjonu Artylerii”, wśród powstańców nazywana była „Baterią zakopiańczyków”.
Walki w III powstaniu Bateria przeszła chrzest bojowy 9 maja 1921 w miejscowości Ujazd, gdzie zwycięsko odparła niemieckie natarcie. Przed walką Lgocki powiedział do powstańców „…Pamiętajcie chłopcy, że z tymi armatkami musimy wrócić w chwale wojennej lub lec na nich jak Rzymianie na swych tarczach”. Kolejne walki toczyła w rejonie Lichyni, Zalesia oraz Sławęcic, gdzie 10 maja Bateria zdobyła fragment mapy Górnego Śląska, która była wykorzystywana przez zwiad 2. BateriiList Wł. Cieleckiego do Instytutu Śląskiego w Opolu z dn. 20 czerwca 1982 r. 22 maja baterie skierowano do wsparcia powstańców walczących o Górę Św. Anny, zajęła ona pozycje na wschód od Zalesia i wspierała działania I batalionu 5 pułku piechoty. 1 czerwca Bateria została skierowana w rejon NiederhofRozkaz Operacyjny Dowództwa I Dywizji Górnego Śląska nr 9 z dnia 1 czerwca 1921 r.;. Lgocki w dniach od 2 do 3 czerwca przebywał wraz z dowództwem grupy artylerii na zamku w SławęcicachRozkaz Operacyjny nr 11 z dnia 5 czerwca 1921 r.;. 4 czerwcaWspomnienia Wł. Cieleckiego oraz rozkaz pożegnalny podają datę 3 czerwca bateria zajmując pozycję między Sławęcicami a Zalesiem, gdzie osłaniała odwrót powstańczej piechoty oraz odpierała atak od strony Góry Św. Anny, zadając duże straty piechocie niemieckiej. W „Historii jednej baterii” znajduje się krótki opis walk baterii: „[…] Od strony Góry Św. Anny ruszył silny atak Niemców. Powstańcy zaczęli się cofać. Sytuacja stała się nad wyraz krytyczna. Niemcy byli już bardzo blisko dział Lgockiego. Porucznik dopiero teraz mógł strzelać. Ogień kartaczowy, na wprost był skuteczny. Niemcy ponosząc duże straty wycofali się. Pozwoliło to 1 Dywizji powstańczej zająć z góry upatrzone pozycje”. 5 czerwca powstańcy została skierowana do PławniowicRozkaz Operacyjny nr 10 z dnia 2 czerwca 1921 r.;. Od 9 czerwca bateria znajdowała się na linii Łany – Pławniowice – BrzezinkaRozkaz operacyjny nr 12 z dnia 9 czerwca 1921 r.. 13 czerwca otrzymała rozkaz przejazdu z Łanów do SłupskaRozkaz operacyjny nr 1 z dnia 13 czerwca 1921 r.. Szlak bojowy baterii zakończył się 1 lipca w Rudzie Śląskiej, następnego dnia została zdemobilizowana w Dworach k. OświęcimiaZaświadczenie demobilizacyjne Józefa Bochenka z dnia 2 lipca 1921 r..
Stan 2. Baterii wynosił 82Lista ochotników z 2. baterii artylerii opracowana przez Władysława Cieleckiego lub 103 powstańców, starty w czasie walk wyniosły jednego zabitego konia oraz jednego rannego w nogę powstańca. mały|Fragment mapy Górnego Śląska zdobytej przez powstańców z 2. Baterii Pierwotnie Bateria wchodziła w skład Grupy „Wschód”, a następnie po wydzieleniu I Dywizji Wojsk Powstańczych wchodziła w jej skład w ramach Grupy „Środek”Rozkaz Operacyjny Grupy Środkowej z dnia 26 czerwca 1921 r..
Rozkaz pożegnalny 2 lipca NKWP wydała rozkaz pożegnalny 2. Baterii:
„Naczelna Komenda Powstańcza – Adjutantura Komendanta – L.dz. – 880/21 Adjut. G. Szt. – M.p. dnia 2 lipca 1921 r. – Rozkaz Pożegnalny – Ochotnicza 2 – ga bateria Wojsk Powstańczych pod rozkazami por. Lgockiego pełniła służbę bojową od 9.V. do 1.VII.1921 r. – Przez cały ten czas wykazywała ona wzorową wartość tak pod względem bojowym, jak i wewnętrznej dyscypliny, dorzuciła świeże laury do historii artylerji polskiej. W dniu 3 czerwca baterja otoczona między Zalesiem i Sławęcicami przez Niemców odparła kartaczami atak piechoty i osłoniła odwrót I Dywizji Powstańczej. D – cybaterji – por. Lgockiemu, por. Kuźniakowi, ppor. Zelcerowi, ogniom. Wyżdze, plut. Szewczykowi, kan. Ciemniewskiemu i Turkowi oraz wszystkim odznaczającym się w tych walkach artylerzystom baterji, wyrażam gorące uznanie i podziękowanie: z rozkazu Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych – w.z. Lubieniec, Szef Sztabu. – Za zgodność z oryginałem /-/ Lgocki – por., D – ca I Dyon. Art. – Pieczęć okrągła z Orłem – Dowództwo Artylerji Grupy Środkowej”Fotografia tablicy z Rozkazem Pożegnalnym.
Odznaka pamiątkowa W dniu rozwiązana 2. Baterii kan. Mieczysław Różański zwrócił się z prośbą do Lgockiego oraz dowódcy Baterii por. Kuźniaka i zastępcy dowódcy ppor. Kazimierza Zeltzera o możliwość wybicia pamiątkowej odznaki baterii, przedłożył również projekt odznaki do akceptacji. Zarówno inicjatywa, jak i projekt spotkały się z akceptacją dowódców, jednak zastrzeżono, aby wybito tylko tyle odznak, ile wynosił stan baterii, czyli 82 egzemplarze (po jednym dla każdego artylerzysty). Odznaki zostały zamówione u krakowskiego grawernika, Henryka Waldyna. Po wykonaniu określonej liczby egzemplarzy, matryca została zniszczonaInformacje na temat odznaki pamiątkowej spisane przez Władysława Cieleckiego w 1981 r.. mały|Dyplom nadania odznaki pamiątkowej 2. Baterii Jako potwierdzenie nadania odznaki, odznaczeni otrzymywali dyplomy o następującej treściDyplom nr 20 wydany dla Józefa Bochenka:
Dyplom L…..
Dla powstańca
…………………………………………
Który ma prawo noszenia
odznaki honorowej 2. Bat.
Wojsk powst. Górn. Śląska
Dowódca 2. Bat. Wojsk powst. Górn. Śląska Dowódca Iszej Dyw. Art.
Kuźniak Lgocki mały|Odznaka pamiątkowa 2. Baterii Odznaka ma wymiary 49 × 39 mm, wykonana jest z pozłacanego metalu w kształcie krzyża łacińskiego, ramiona awersu są emaliowane na biało. W centrum odznaki znajduje się emaliowana na niebiesko tarcza z orłem, między ramionami krzyża umieszczone są lufy armat oraz bagnety. Na ramionach krzyża znajduje się napis: 2 BAT. WOJSK POWST. GÓR. ŚLĄSK 1921. Na rewersie wymienione są miejscowości, w których bateria toczyła boje: SŁAWENCZYCE – ZALESIE – LICHYNIA – GÓRA ŚW. ANNY, na dole umieszczono sygnaturę H. Waldyna.
Dalsze losy zakopiańskich powstańców 4 lipca ochotnicy wraz z Lgockim powrócili do Zakopanego. 16 lat później, w piśmie „Powstaniec Śląski” w artykule pt. „Akademicy warszawscy w III Powstaniu”, niejaki „Jastrzębiec”Przypuszczalnie autorem artykułu jest sam Lgocki chlubnie opisywał udział studentów Politechniki Warszawskiej w III powstaniu dodając na końcu: „Sprawił im za to dowódca I Dywizjonu Artylerii Grupy Środkowej, kpt. Jerzy Lgocki po likwidacji powstania „pierońską” libację w Krakowie…”„Akademicy warszawscy w III Powstaniu”, w: „Powstaniec Śląski”, nr 27, 7.11.1937 r.;.
5 lat po zakończeniu III Powstania w Zakopanem zostaje założony Oddział Legionu Śląskiego, zrzeszający łącznie 64 członków„Grupa miejscowa Zw. Powstańców Śląskich” w: „Powstaniec Śląski”, nr 5 – wg informacji zawartych w artykule, zakopiański oddział Legionu powstał w 1929 r., a w spotkaniu założycielskim brało udział ok. 130 osób;, pierwszy prezesem Oddziału i jednocześnie jego założycielem jest Kazimierz Zwierzyński. W prezydium Oddziału zasiadali również członkowie 2. Baterii – Józef Hauslinger (komendant Oddziału),Władysław Cielecki (sekretarz Oddziału), Jan Bajer (skarbnik), Alfons Lorek (członek zarządu), Józef Fisher (członek zarządu), Andrzej Marduła (członek zarządu) oraz Józef Pawlica (członek zarządu). W kwietniu 1936 r. zakopiański Legion Śląski przekształcił się w Związek Powstańców Śląskich„Grupa miejscowa Zw. Powstańców Śląskich”;, który podlegał pod Okręg ZPŚ w Krakowie i Zarząd Główny w KatowicachList ppor. Wł. Cieleckiego do Zarządu ZBoWiD w Zakopanem z dnia 20.10.1970 r.;. Warto zaznaczyć, że ostatni prezes zakopiańskiego oddziału ZPŚ, inż. Eugeniusz Zaczyński w 1934 r. wygrał konkurs na burmistrza Zakopanego i 5 stycznia 1935 r. podpisał z miastem 10 letni kontrakt.
Związek miał swą siedzibę w willi „Jutrzenka” przy ul. Grunwaldzkiej 3 w Zakopanem, przez cały okres działalności był niezwykle aktywny, co zresztą opisuje „Powstaniec Śląski” w artykule z 1938 r.: „Życie organizacyjne od 1929 r. rozwijało się właściwie i przez cały czas płynęło ustalonym torem. Powstańcy śląscy od początku brali udział w ogólnym życiu organizacyjnym Zakopanego, organizując i współdziałając w organizowaniu uroczystości narodowych, imprez i zbiórek na przeróżne cele, jak na L.O.P.P., F.O.N. i inne. Nie zapomniano również o potrzebach wewnętrznych własnej organizacji, zwłaszcza gdy chodziło o pomoc dla swych niezamożnych członków. Tak w latach 1936–1937 wydał około 1000 zł w postaci wsparcia lub zwrotnych pożyczek. Zebrania odbywają się regularnie […]. W ostatnim czasie Grupa Miejscowa krząta się energicznie około budowy Domu Śląskiego Powstańca w Zakopanem. Pragnie bowiem, by dom ten godnie reprezentował Śląsk oraz Związek Powstańców Śląskich. O rozmiarach oraz o szczegółowym planie nie omieszkamy napisać w Powstańcu, gdy tylko wszystko zostanie uzgodnione. Grupa Miejscowa pragnie gorąco, by poświęcenie tego domu mogło nastąpić w rocznicę 20 – lecia trzeciego powstania”. mały|Legitymacja ZBoWiD Ludwika Troszoka, powstańca z 2. Baterii Podczas II wojny światowej zakopiańscy powstańcy włączyli się w walkę o odzyskanie niepodległości w szeregach ZWZ – AK oraz BCh. Były dowódca Baterii, Jerzy Lgocki, był współtwórcą i Komendantem Głównym Strażackiego Ruchu Oporu „Skała”, zginął w KL Neuengamme 25 stycznia 1945 r., wielu powstańców zginęło m.in. w KL Auschwitz. mały|Fotografia powstańców z 2. Baterii Artylerii wykonana podczas demobilizacji Baterii w Dworach 2 lipca 1921