Gospodarstwo wielkoobszarowe – jednostka gospodarcza dysponująca obszarem większym niż 100 ha powierzchni. Gospodarstwa wielkoobszarowe może być własnością osób fizycznych lub osób prawnych.

Pojęcie gospodarstwo wielkoobszarowe W polskim systemie prawnym nie istnieje jednoznaczna definicja gospodarstwa wielkoobszarowego. Najczęściej przyjmuje się, iż jest to jednostka o powierzchni powyżej 100 ha użytków rolnych.

W powszechnych spisach rolnych nie wyodrębnia się gospodarstw rolnych 100 ha i większych, lecz, zgodnie z przyjętą metodyką, gospodarstwa powyżej 50 ha.

W wyniku realizacji ustawy z 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu państwa wszelkie grunty dawniejszych państwowych gospodarstw rolnych oraz grunty Państwowego Funduszu Ziemi stały się mieniem państwowym w rolnictwie i z mocy ustawy przeszły na stan Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa..

W 2011 r. ukazała się ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu państwa, która miała umożliwić rolnikom indywidualnym powiększenie swoich gospodarstw w ramach limitów określonych ustawą o kształtowania ustroju rolnego: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw..

Według ustawy z 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, za gospodarstwo rodzinne uważane jest gospodarstwo rolne, które prowadzone jest przez rolnika indywidualnego oraz w którym łączna powierzchnia użytków rolnych nie jest większa niż 300 ha: Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego..

W Unii Europejskiej obowiązuje wspólnotowa zasada swobodnego zakupu nieruchomości, w tym ziemi rolniczej. W przypadku zakupu gruntów stosowane są środki ochronne w postaci potrzeby legitymowania się odpowiednimi kwalifikacjami i stażem pracy w rolnictwie. W Polsce zgodnie z Konstytucją RP podstawą ustroju rolnego państwa jest rolnicze gospodarstwo rodzinne.

Gospodarstwa wielkoobszarowe w okresie międzywojennym W okresie międzywojennym funkcjonowało pojęcie „wielka własność rolna”. W ujęciu statystycznym pod pojęciem tym kryły się gospodarstwa rolne o powierzchni powyżej 50 ha.

Wielka własność państwowa stanowiła około 50% użytków rolnych kraju, które stanowiła źródło gruntów, skąd czerpano zapasy ziemi niezbędne do przeprowadzenia parcelacji i osadnictwa rolniczego w ramach reformy rolnej.

Rodzaje wielkiej własności rolnej w okresie międzywojennym Wielka własność rolna dzieliła się na: wielką własność prywatną, która obejmowała 73,9% użytków rolnych; wielką własność państwową, która obejmowała 23,6% użytków rolnych; wielką własność kościelną, która obejmowała 1,6%; wielka własność pozostałą – 0,9%.

Charakterystyka wielkoobszarowych rolnych w świetle powszechnego spisu rolnego z 1996 r. Według danych powszechnego spisu rolnego z 1996 r. liczba gospodarstw wielkoobszarowych o powierzchni ponad 100 ha wynosiła: Grupy obszarowe gospodarstw rolnychLiczba gospodarstw rolnychPowierzchnia gospodarstw rolnych w haŚrednia wielkość jednego gospodarstwa w ha100–200 ha1969138,9200–500 ha2029328,1500–1000 ha1147693,21000 i więcej ha465758,5Razem (średnio)5610437,2

W 1996 r. liczba gospodarstw wielkoobszarowych w układzie wojewódzki przedstawiała się następująco: Województwo100–200 ha200–500 ha500–1000 ha1000 i więcej hadolnośląskie26626012649kujawsko-pomorskie10817211824lubelskie80573915lubuskie1211259542łódzkie66597 –małopolskie281952mazowieckie121983110opolskie71908725podkarpackie8158163podlaskie124994826pomorskie1521508329śląskie88993011świętokrzyskie243062warmińsko-mazurskie16519515444wielkopolskie23434115767zachodniopomorskie240177144116ogółem196920291146465

Liczba i powierzchnia wielkoobszarowych gospodarstw rolnych w 2003 r. i 2010 r. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2013 r. liczba gospodarstw wielkoobszarowych stanowiła: 2003 r. – 6,6 tys. jednostek, co stanowiło 0,3% ogólnej liczby gospodarstw rolnych w kraju; 2010 r. – 9,7 tys. jednostek, co stanowiło 0,6% ogólnej liczby gospodarstw rolnych w kraju.

Powierzchnia gospodarstw wielkoobszarowych wynosiła: 2003 r. – 2 7752,6 tys. ha, co stanowiło 19,1% powierzchni gospodarstw rolnych w kraju; 2010 r. – 3 120,9 tys. ha, co stanowiło 21,6% powierzchni gospodarstw rolnych w kraju.

Średnia wielkość jednego gospodarstwa wielkoobszarowego wynosiła: 2003 r. – 412,1 ha; 2010 r. – 372,9 ha.

Wstrzymanie sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Ustawą z 2016 r. została wstrzymana na 5 lat sprzedaż nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa: Ustawa z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw., którą ustawą z 2021 r. przedłużano do 10 lat: Ustawa z dnia 17 marca 2021 r. o zmianie ustawy o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.. Regulacje powyższe przerwały naturalny proces koncentracji ziemi i politykę kształtowania struktury agrarnej. Dotychczasowe pozytywne kierunki przemian agrarnych opierały się w głównej mierze na gruntach będących w dyspozycji Skarbu Państwa.

Według danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa stan gruntów pozostających w Zasobie WRSP w 2021 r. wynosił ogółem 1355,5 tys. ha, w tym grunty znajdujące się w dzierżawie stanowiły 1073,7 tys. ha, w trwałym zarządzie 17,7 tys. ha, w użytkowaniu wieczystym 52,5 tys. ha, w dożywotnim użytkowaniu 2,3 tys. ha, a w bezumownym użytkowaniu 11,1 tys. ha.

Przypisy

Kategoria:Rolnictwo w Polsce