Europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym – wprowadzona Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 655/2014 z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiające procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych instytucja mająca na celu utrudnianie przeciwdziałaniu wykonywania orzeczeń sądowych przez zbycie, przelanie lub wycofanie środków z rachunku dłużnika prowadzonego w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej polegająca na nakazaniu blokady środków na określonym rachunku bankowym do wskazanej kwoty. Stanowi alternatywę dla krajowych sposobów zabezpieczenia.
Zakres zastosowania Europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym może zostać wydany w odniesieniu do roszczeń pieniężnych w transgranicznych sprawach cywilnych i handlowych. Zakres ten nie obejmuje więc spraw skarbowych, celnych, administracyjnych czy dotyczących odpowiedzialności państwa za działania i zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej. Nakaz ten nie może także zostać wydany w następujących sprawach, które pozostawałaby w ogólnym zakresie jego zastosowania:
stosunków majątkowych wynikających z małżeństwa lub ze związku, który uznawany jest przez prawo dla niego właściwe za mający skutki porównywalne do małżeństwa; testamentów i dziedziczenia, w tym do zobowiązań alimentacyjnych powstających wskutek śmierci; roszczeń przeciwko dłużnikowi, w związku z którymi wszczęto postępowania upadłościowe, postępowania dotyczące likwidacji niewypłacalnych spółek lub innych osób prawnych, ugody sądowe, układy lub analogiczne postępowania; ubezpieczeń społecznych; postępowania polubownegoArt. 2 rozporządzenia 655/2014..
Za sprawę transgraniczną na potrzeby oceny dopuszczalności wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym uznaje się sprawę, w której rachunek lub rachunki bankowe mające zostać objęte nakazem zabezpieczenia są prowadzone w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie sądu, do którego zwrócono się o wydanie nakazu lub państwo, w którym wierzyciel ma miejsce zamieszkaniaArt. 3 rozporządzenia 655/2014..
Możliwość uzyskania europejskiego nakazu zabezpieczenia istnieje zarówno przed wszczęciem postępowania lub na którymkolwiek etapie takiego postępowania do momentu wydania orzeczenia, jak i po uzyskaniu przez wierzyciela w państwie członkowskim orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego, na mocy których wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia wierzycielaArt. 5 rozporządzenia 655/2014.. Wystąpienie o wydanie nakazu przed uzyskaniem orzeczenia sądowego ogranicza jednak możliwość uzyskania informacji o rachunkach bankowych dłużnikaArt. 14 rozporządzenia 655/2014..
Przebieg postępowania Jurysdykcja Jeżeli wierzyciel nie uzyskał jeszcze orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego potwierdzającego istnienie zobowiązania, o wydaniu europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym może orzec sąd właściwy do orzekania w sprawie głównej zgodnie z właściwymi przepisami dotyczącymi jurysdykcji.
Jeżeli dłużnikiem jest konsument, który zawarł z wierzycielem umowę do celów niezwiązanych z jego działalnością zawodową lub gospodarczą europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym może być wydany wyłącznie przez sąd państwa członkowskiego, w którym dłużnik ma miejsce zamieszkania.
W przypadku, gdy wierzyciel uzyskał już orzeczenie lub ugodę sądową nakaz może być wydany przez sądy państwa członkowskiego, w którym wydano orzeczenie lub zatwierdzono albo zawarto ugodę sądową. W przypadku, gdy roszczenie jest stwierdzone lub wynika z dokumentu urzędowego nakaz może zostać wydany przez sądy państwa członkowskiego, w którym sporządzono dokumentArt. 6 rozporządzenia 655/2014.. Warto wskazać, iż w polskim postępowaniu cywilnym uzyskanie zabezpieczenia po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego nie jest dopuszczalneArt. 730 § 1 kpc..
Warunki wydania Warunkiem wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym jest przedłożenie wystarczających dowodów, by przekonać sąd, że istnieje pilna potrzeba zastosowania środka zabezpieczającego w formie tegoż nakazu ze względu na realne ryzyko, iż bez takiego środka późniejsze dochodzenie roszczenia wobec dłużnika będzie niemożliwe lub znacząco utrudnione (odpowiada to wymogowi wykazania interesu prawnego w polskim postępowaniu zabezpieczającymArt. 7301 kpc.).
W przypadku, gdy wierzyciel nie uzyskał jeszcze w żadnym z państw członkowskich orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego zobowiązujących dłużnika do zaspokojenia roszczenia wierzyciela, muszą także został przedłożone wystarczające dowody do przekonania sądu, iż wierzyciel może wygrać w sprawie głównej przeciwko dłużnikowi (odpowiada to wymogowi uprawdopodobnienia roszczenia w polskim postępowaniu zabezpieczającym)Art. 7 rozporządzenia 655/2014..
Wszczęcie postępowania Wniosek o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym może zostać złożony wyłącznie na urzędowym formularzu. Do wniosku powinny zostać załączone wszelkie istotne dokumenty oraz odpis orzeczenia, ugody sądowej lub dokumenty urzędowego spełniający warunki niezbędne do stwierdzenia autentyczności tych dokumentów w przypadku, gdy wierzyciel już je uzyskał. Wniosek z załącznikami może również zostać złożony w formie elektronicznej, jeżeli taka forma jest akceptowana przez przepisy proceduralne państwa członkowskiego, w którym jest składanyArt. 8 rozporządzenia 655/2014..
Dłużnik nie jest informowany o złożeniu przez wierzyciela wniosku o wydanie nakazu przed jego wydaniemArt. 11 rozporządzenia 655/2014..
Wierzyciel może wnioskować, aby nakaz objął nie tylko żądanie główne, ale również wszelkie odsetki narosłe od kwoty roszczenia zgodnie z przepisami prawa mającymi zastosowanie do tegoż roszczenia. Jeżeli wierzyciel uzyskał już orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy, nakaz obejmuje także koszty uzyskania takiego orzeczenia, ugody lub dokumentu, w zakresie w jakim ustalono, że koszty te musi ponieść dłużnikArt. 15 rozporządzenia 655/2014..
Wierzyciel nie może składać wniosków o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym równolegle do różnych sądów w tym samym czasie, wobec tego samego dłużnika w celu zabezpieczenia tego samego roszczenia. We wniosku o wydanie nakazu wierzyciel oświadcza, czy zwrócił się już do jakiegokolwiek innego sądu lub organu z wnioskiem o równoważny nakaz krajowy lub czy uzyskał już taki nakaz oraz wskazuje wszelkie wnioski o wydanie takiego nakazu, które zostały odrzucone jako niedopuszczalne lub bezzasadneArt. 16 rozporządzenia 655/2014..
W postępowaniu o wydanie nakazu strony nie muszą być reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnikaArt. 41 rozporządzenia 655/2014., a opłaty sądowe nie mogą być wyższe niż opłaty za wydanie równoważnego nakazu krajowegoArt. 42 rozporządzenia 655/2014..
Postępowanie dowodowe Sąd podejmuje decyzję w drodze procedury pisemnej na podstawie informacji i dowodów dostarczonych przez wierzyciela w jego wniosku lub wraz z tym wnioskiem. Jeśli sąd uzna, że dostarczone dowody są niewystarczające, może, o ile zezwala na to prawo krajowe, zwrócić się do wierzyciela, by dostarczył dodatkową dokumentację dowodową. Niezależnie od tego sąd może także skorzystać z innych metod zbierania dowodów dostępnych na mocy prawa krajowego pod warunkiem, że nie opóźni to nadmiernie postępowania. Do tego rodzaju metod można zaliczyć w szczególności przesłuchanie wierzyciela lub świadkówArt. 9 rozporządzenia 655/2014..
Wydanie nakazu Sąd, do którego skierowano wniosek o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia powinien przeanalizować czy spełniono warunki i wymogi jego wydaniaArt. 17 rozporządzenia 655/2014. oraz podjąć decyzję do końca dziesiątego dnia roboczego pod złożeniu lub uzupełnieniu wniosku przez wierzyciela. W przypadku, gdy wniosek składany jest po uzyskaniu przez wierzyciela orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego termin ten wynosi pięć dni roboczych.
Jeżeli sądu uzna, że konieczne jest przesłuchanie wierzyciela lub świadków przesłuchanie przeprowadza się niezwłocznie, a sąd powinien wydać decyzję w przedmiocie wydania nakazu do końca piątego dnia roboczego po dniu, w którym odbyło się przesłuchanieArt. 18 rozporządzenia 655/2014..
Jeżeli wierzyciel ubiega się o wydanie nakazu przed uzyskaniem orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego sąd nakłada na niego wymóg złożenia kaucji na kwotę wystarczającą, by zapobiec nadużyciu procedury oraz by zapewnić rekompensatę za ewentualne szkody, za które odpowiedzialność ponosi wierzyciel. Sąd może odstąpić od wymogu żądania złożenia kaucji, jeżeli uważa, że jest to uzasadnione okolicznościami danej sprawy. Nawet jeżeli wierzyciel uzyskał już orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy sąd może przed wydaniem nakazu nałożyć na niego wymóg złożenia kaucji, jeżeli uzna, że jest to konieczne i uzasadnione okolicznościami sprawyArt. 12 rozporządzenia 655/2014.. W przypadku, gdy wierzyciel zobowiązany był do złożenia kaucji, sąd powinien wydać decyzję niezwłocznie po złożeniu tejże kaucji przez wierzyciela.
Nakaz wydawany jest przy użyciu urzędowego formularza oraz opatrywany pieczęcią lub jakąkolwiek inną formą uwierzytelnienia przez sąd. Formularz składa się z części A zawierającej informacje przeznaczone dla banku, wierzyciela oraz dłużnika, jak również części B zawierającej informacje przeznaczone wyłącznie dla wierzyciela i dłużnikaArt. 19 rozporządzenia 655/2014..
Odwołanie od odmowy wydania Wierzyciel może odwołać się od jakiejkolwiek decyzji sądu odrzucającej w całości lub części wniosek o wydanie nakazu. Odwołanie może zostać złożone w terminie 30 dni od dnia powiadomienia wierzyciela o decyzji i jest składane do sądu wskazanego przez państwo członkowskie. Nie musi być to sąd, który wydał zaskarżoną decyzję.
W przypadku, gdy wniosek został odrzucony w całości postępowanie odwoławcze toczy się bez udziału dłużnikaArt. 21 rozporządzenia 655/2014..
Odpowiedzialność wierzyciela Wierzyciel jest odpowiedzialny wobec dłużnika za wszelkie szkody spowodowane europejskim nakazie zabezpieczenia na rachunku bankowym powstałe z winy wierzyciela. Ciężar dowodu spoczywa na dłużniku. Wina wierzyciela jest jednak domniemana w następujących przypadkach:
jeżeli nakaz zostanie uchylony, ponieważ wierzyciel nie wszczął postępowania w sprawie głównej, chyba że brak działania był konsekwencją spłaty roszczenia lub ugody; jeżeli wierzyciel nie zwrócił się o zwolnienie zabezpieczonych sum przekraczających kwotę podlegającą zabezpieczeniu; jeżeli następnie stwierdzono, że wydanie nakazu nie było uzasadnione lub było uzasadnione jedynie na niższą kwotę z powodu niespełnienia przez wierzyciela ciążących na nim obowiązków związanych z ujawnieniem informacji o równoległych wnioskach jeżeli nakaz zostaje uchylony lub jego wykonywanie zostaje zakończone, ponieważ wierzyciel nie spełnił ciążących na nim obowiązków dotyczących doręczenia, tłumaczenia dokumentów lub usunięcia braku doręczenia lub tłumaczenia.
Prawem właściwym dla odpowiedzialności wierzyciela jest prawo państwa członkowskiego wykonania, a jeżeli zabezpieczone zostaną rachunku w kilku państwach członkowskich właściwe jest prawo państwa członkowskiego wykonania:
w którym dłużnik ma miejsce zwykłego pobytu lub jeżeli takowe nie występuje; które ma najściślejszy związek ze sprawąArt. 13 rozporządzenia 655/2014..
Wniosek o udzielenie informacji o rachunku bankowym