KNM Balder (F304) – torpedowiec z okresu II wojny światowej budowany dla marynarki norweskiej (oficjalnie klasyfikowany jako niszczyciel), należący do typu Sleipner (podtypu Odin). Zdobyty w stanie nieukończonym przez Niemcy, służył podczas wojny w marynarce niemieckiej (Kriegsmarine) pod nazwą Leopard. Używany był głównie do celów eskortowych i pomocniczych na Bałtyku. Po wojnie przeklasyfikowany na fregatę, kontynuował służbę w marynarce norweskiej pod pierwotną nazwą do końca lat 50.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 632 tony angielskie, a główne uzbrojenie według projektu stanowiły dwie armaty kalibru 102 mm i dwie wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm. Napęd stanowiły turbiny parowe, pozwalające na rozwinięcie prędkości 30 węzłów.

Historia

KNM „Balder” należał do trzech okrętów drugiej, poprawionej serii jednostek typu Sleipner, określanej jako podtyp Odin, a w części literatury jako odrębny typ OdinPodtyp Odin lub w ogóle nie wyróżniany od typu Sleipner m.in. w , natomiast wyróżniane jako odrębny typ Odin w .. Okręty te były klasyfikowane oryginalnie jako niszczyciele i były najnowszymi okrętami tej klasy marynarki norweskiej w chwili wybuchu wojny, lecz faktycznie odpowiadały wielkością i charakterystykami torpedowcom i tak powszechnie są określane w literaturze. Przyczyną powstania zmodyfikowanego podtypu Odin była chęć poprawy własności morskich i stateczności w stosunku do pierwotnego projektu, na skutek czego zredukowano uzbrojenie z trzech do dwóch dział w celu odciążenia jednostek, a przy tym wydłużono kadłub o 2 metry, co pociągnęło niewielki wzrost wyporności.

Do budowy wszystkich trzech okrętów poprawionego typu przystąpiono w bliżej nieznanej dacie w 1938 roku. „Balder” budowany był w Głównej Stoczni Marynarki w Horten pod numerem 127. Wodowano go jako ostatni okręt typu 11 października 1939 roku. Jak większość okrętów tego typu otrzymał nazwę z mitologii nordyckiej, od boga Baldura. W chwili niemieckiego ataku 9 kwietnia 1940 roku okręt, nie oddany jeszcze do służby, został zdobyty przez Niemców w Horten, a następnie ukończony przez nich w Drammen.

Skrócony opis

thumb|Sylwetka okrętów (z niemieckimi modyfikacjami uzbrojenia)

Okręty tego typu miały typową architekturę i rozmiary dla torpedowców tego okresu, z podniesionym pokładem dziobowym na niecałej 1/3 długościNa podstawie rysunków . Uzbrojenie artyleryjskie według projektu stanowiły dwie pojedyncze armaty morskie kalibru 102 mm Boforsa, umieszczone na pokładzie dziobowym i rufowym w stanowiskach z maskami ochronnymiKaliber 102 mm według , i . Część literatury podaje kaliber 100 mm (). Uzbrojenie przeciwlotnicze okrętów tego typu obejmowało pojedyncze działko automatyczne 40 mm Boforsa i dwa wielkokalibrowe karabiny maszynowe 12,7 mm Colt. Nie jest jednak znany faktyczny stan uzbrojenia „Baldera” w chwili zdobycia, poza tym, że karabinów maszynowych nie zamontowano. Uzbrojenie torpedowe stanowiła jedna dwururowa wyrzutnia torpedowa kalibru 533 mm na śródokręciu. Uzbrojenie przeciw okrętom podwodnym składało się z czterech zrzutni bomb głębinowych, a według niektórych źródeł, także dwóch miotaczy bomb głębinowych. Następnie uzbrojenie ulegało zmianom w sposób opisany poniżej.

Wyporność standardowa okrętów podtypu Odin wynosiła 632 ts (tony angielskie) lub 642 tony metryczne, natomiast pełna 735 ts. Długość między pionami okrętów drugiej serii wynosiła 74 m, a długość całkowita 76,3 m. Szerokość kadłuba sięgała 7,8 m, a średnie zanurzenie 3 m.

Napęd stanowiły dwa zespoły turbin parowych De Laval z przekładniami o mocy łącznej 12 500 KM, poruszające dwie śruby. Parę dla turbin dostarczały trzy kotły parowe typu Yarrow, o wysokim ciśnieniu 32 atmosfer. Prędkość projektowa wynosiła 30 węzłówWedług , prędkość maksymalna wynosiła 32 węzły.. Zasięg pływania wynosił 3500 Mm przy prędkości 15 węzłów.

Służba W służbie niemieckiej Okręt został wcielony 26 lipca 1940 roku do niemieckiej służby jako „Leopard” (pol. lampart)Według , natomiast podaje 26 czerwca 1940, a – 26 kwietnia 1940.. Wraz z trzema innymi zagarniętymi okrętami tego typu utworzył 7. Flotyllę Torpedowców i był używany do grudnia 1940 roku do zadań eskortowych w Skagerraku i Kattegacie. Prawdopodobnie zamontowano na nim działko przeciwlotnicze 20 mm na nadbudówce na rufie. Według źródeł niemieckich, uzbrojenie stanowiły dwa oryginalne działa 10 cm, dwa działka plot. 20 mm i podwójna wyrzutnia torped. Okręty przystosowano także do stawiania 24 min. 1 stycznia 1942 roku torpedowce tego typu wycofano do zadań pomocniczych, jako poławiacze torped ćwiczebnych 27. Flotylli Okrętów Podwodnych w Gdyni sugeruje, że okręty służyły jako poławiacze torped już po grudniu 1940..

W latach 1941–1942 zmodyfikowano uzbrojenie okrętów, usuwając dziobowe działo nr 1 i podwójną wyrzutnię torped oraz dodając dwa pojedyncze działka przeciwlotnicze 20 mm na pokładzie dziobowym i na platformie przed mostkiem, przez co ich liczba wzrosła do trzech. Według jednak źródeł niemieckich, od początku 1941 roku uzbrojenie zmieniono na jedno niemieckie działo Tk 105 mm o długości L/45, jedno działko plot. 37 mm i dwa działka plot. 20 mm, bez wyrzutni torped i min. Załoga w niemieckiej służbie wynosiła 86–88 osób.

Okręty tego typu służyły na Bałtyku do maja 1945 roku, uczestnicząc pod koniec wojny w ewakuacji niemieckiej ludności na zachód. W chwili zakończenia wojny w maju 1945 roku „Leopard” znajdował się w Brunsbüttel, po czym w tym miesiącu został zwrócony Norwegii.

W służbie norweskiej powojennej 19 września 1946 roku „Balder” otrzymał znak taktyczny L05. W 1951 roku razem z pozostałymi czterema okrętami tego typu został przeklasyfikowany na fregatę, otrzymując NATO-wski znak taktyczny F304 podaje, że wszystkie okręty przeklasyfikowano i zmodernizowano w 1948 roku, co jest sprzeczne ze szczegółowym rocznikiem flot .. W 1952 roku został zmodernizowany do nowej roli i przezbrojony w trzy armaty kalibru 76 mm, 2 działka plot. 40 mm, 2 karabiny maszynowe 12,7 mm i 4 miotacze bomb głębinowych, bez uzbrojenia torpedowego. Artyleria główna była uniwersalna. Załoga okrętów uległa zwiększeniu do 104 osób. Okręty nie były już jednak intensywnie używane z uwagi na zużycie mechanizmów. „Balder” został w 1959 roku wycofany ze służby jako okręt bojowy i przebudowany na okręt doświadczalny do prób nowego norweskiego systemu rakietowych bomb głębinowych Terne, którego wyrzutnię zamontowano na nadbudówce rufowej. Wycofano go ze służby w 1962 rokuStarsze publikacje podawały wycofanie okrętu ze służby wraz z pozostałymi w 1959 roku (). Został następnie w tym roku złomowany w Stavangerze, jako ostatni okręt typu.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Niemieckie okręty zdobyczne z okresu II wojny światowej Kategoria:Norweskie okręty z okresu po 1945 Kategoria:Torpedowce typu Sleipner