Lida Gustava Heymann (ur. 15 marca 1863 w Hamburgu, zm. 31 lipca 1943 w Zurychu) – niemiecka feministka, pacyfistka i działaczka na rzecz praw kobiet.
Życiorys Przyszła na świat jako trzecia z pięciu córek Gustava Christiana Heymanna, importera kawy z Brazylii, i jego żony Adele z von Hennigów. Uczyła się najpierw w domu, a następnie w gimnazjum dla dziewcząt w Hamburgu. Na przełomie 1884 i 1885 przebywała w internacie w Dreźnie. W latach 1885–1896 mieszkała z rodzicami w Hamburgu. Angażowała się społecznie. Uczyła w szkole dla ubogich i prowadziła szkołę szycia. Ojciec był pod wrażeniem determinacji Lidy i wyznaczył ją na współzarządczynię majątku. Obowiązek ten wypełniła po śmierci ojca (1896) wraz z dwoma jego przyjaciółmi, choć początkowo musiała walczyć o spadek w sądzie, bowiem władze odmówiły jej majątku jako kobiecie. Wygrała, wykorzystując precedens z XIII w.
Skupiła się na walce z prostytucją i handlem żywym towarem oraz sprawą dostępu kobiet do opieki medycznej i oświaty. Środki ze spadku przeznaczyła na utworzenie placówki, która oferowała pracującym kobietom obiady, żłobek i świetlicę. W 1896 podczas strajku robotników portowych w Hamburgu zorganizowała bezpłatny obiad dla strajkujących rodzin. W 1897 współtworzyła koedukacyjne liceum i założyła stowarzyszenia zawodowe dla pracownic komercyjnych i artystek scenicznych. Jako współzałożycielka ruchu abolicjonistycznego w Niemczech weszła w konflikt z prawem, protestując w Hamburgu przeciwko traktowaniu prostytutek i domagając się zniesienia restrykcji dotyczących prostytucji. Równolegle z Anną Pappritz w Berlinie założyła oddział Międzynarodowej Federacji Abolicjonistów (IAF) w Hamburgu (1898). Dążyła do zniesienia regulacji dotyczących prostytucji. Kłótnie Heymann z hamburską policją celną wywołały sensację. Zyskała miano szalonej kobiety. W 1898 założyła stowarzyszenia „Industria”, a w 1900 stowarzyszenia „Frauenwohl”.
Była aktywistką i patronką radykalnego burżuazyjnego ruchu kobiecego w Niemczech. Początkowo działała w Ogólnoniemieckim Stowarzyszeniu Kobiet (ADF), które istniało od 1865 i stanowiło centralny ośrodek burżuazyjnego ruchu kobiecego. Była członkinią zarządu lokalnego oddziału. Później przyłączyła do radykalnego ruchu kobiecego. W 1896 na konferencji kobiet w Berlinie poznała przyszłą partnerkę, Anitę Augspurg, która była absolwentka studiów prawniczych w Szwajcarii i feministką. W 1902 obie należały do grupy założycielskiej Niemieckiego Stowarzyszenia dla Praw Wyborczych Kobiet (Deutscher Verband für Frauenstimmrecht, DFV), który był pierwszą organizacją na rzecz prawa wyborczego kobiet w Niemczech. W 1904 zmieniono nazwę organizacji na Związek dla Praw Wyborczych Kobiet. W 1907 Heymann i Augspurg zaczęły wydawać „Czasopismo walki o prawo głosu dla kobiet”.
Około 1903 przekazała pracownikom zarząd towarzystw socjalnych w Hamburgu, które stworzyła. Planowała studia na uniwersytetach w Berlinie i Monachium. Uczęszczała na wykłady, ale nie ukończyła studiów.
Około 1905 przeniosła się do Bawarii, gdzie wraz z Anitą Augspurg pracowała we własnym gospodarstwie w dolinie rzeki Izary. Do ich otwartego domu zjeżdżały na odpoczynek ich przyjaciółki. Heymann była wegetarianką. Nigdy nie zdała prawa jazdy i wszędzie podróżowała z partnerką.
W 1908 krótko, wraz z partnerką, należała do Freisinnige Volkspartei. Zrezygnowała z udziału, bo czuła się zdominowana przez mężczyzn i nie traktowana po partnersku. Heymann wraz z partnerką i innymi działaczkami z Niemiec uczestniczyła w marszu protestacyjnym, który w czerwcu 1908 zgromadził w Londynie 750 000 sufrażystek. Była to największa demonstracja w Anglii wszech czasów. W 1912 Heymann i Augspurg zrezygnowały z przewodniczenia Niemieckiemu Stowarzyszeniu na rzecz Wyborów Kobiet. Działaczki kontynuowały kampanię na rzecz praw kobiet i w 1912 zorganizowały demonstrację w Monachium. W 1914 Heymann była członkinią i sekretarką radykalno-pacyfistycznej Bund für Frauenstimmrecht (Federacja na rzecz Praw Kobiet). W 1913 Heymann i Augspurg opuściły Niemiecki Związek Wyborów Kobiet, by założyć radykalną Niemiecką Ligę Sufrażystek (Deutscher Frauenstimmrechtsbund).
Po wybuchu I wojny światowej Heymann i Augspurg zobowiązały się do radykalnego pacyfizmu. W latach 1914–1919 Heymann była redaktorką organu Federacji na rzecz Praw Kobiet, czasopisma „Bundesmitteilungen”, na łamach którego nawoływała do natychmiastowego zakończenia wojny. Teksty Heymann i Augspurg podpisywano skrótem AniLid (Anita i Lida). Pseudonim stał się ich znakiem firmowym. Tak też były nazywane przez przyjaciółki podczas spotkań i w korespondencji.
Heymann i Augspurg były głównymi organizatorkami Międzynarodowego Kongresu Kobiet, który odbył się osiem miesięcy po rozpoczęciu wojny w Hadze (28 kwietnia–1 maja 1915). Wzięło w nim udział 1100 przedstawicieli z dwunastu różnych krajów. Heymann i Augspurg zorganizowały kongres w odpowiedzi na odwołanie międzynarodowego kongresu kobiet w Berlinie. Uchwały kończące zjazd w Hadze zostały przesłane do rządów państw europejskich, z których 14 było gotowych na przyjęcie delegacji. Nie udało się wcielić w życie postanowień zjazdu, ale możliwe jest, że stanowiły podstawę 14-punktowego programu Thomasa Woodrowa Wilsona. Na Kongresie Pokoju Kobiet w Hadze zapoczątkowano działalność Internationale Frauenausschuss für dauernden Frieden (IFDF). Heymann kierowała biurem komitetu niemieckiego IFDF w Monachium. Heymann, podobnie jak Augspurg, postrzegał wojnę między narodami jako niezgodę między zdominowanymi przez mężczyzn rządami, którym zabrakło empatii i zrozumienia. Walka o prawa polityczne kobiet była walką o pacyfizm. Rząd niemiecki próbował ograniczył działalność organizacji. W 1916 została rozwiązana. Heymann i Augspurg musiały się ukrywać, aby uniknąć więzienia, bowiem rząd Bawarii uznał ich działalność za niebezpieczną dla wojny. Heymann miała uprawiać niepatriotyczną propagandę. W 1917 oficjalnie wydalono ją z Bawarii. W 1919 IFDF przemianowano na Internationale Frauenliga für Frieden und Freiheit (Międzynarodowa Liga Kobiet na rzecz Pokoju i Wolności, IFFF), która istnieje do dziś. Do 1924 pierwszą wiceprzewodniczącą IFFF była Heymann. IFFF była pierwszą międzynarodową organizacją międzynarodową, która zaprotestowała przeciwko traktatowi wersalskiemu.
Heymann nigdy nie wstąpiła do partii, jednak sympatyzowała z socjaldemokracją i socjalistami. W czasie rewolucji w Niemczech na przełomie 1918 i 1919 była członkinią tymczasowej Rady Narodowej Bawarii. W 1919 startowała z listy Niezależnych Socjaldemokratów (USPD) jako bezpartyjna do Niemieckiego Zgromadzenia Narodowego, ale nie otrzymała wystarczającej liczby głosów. W latach 1919–1933 była wiceprzewodniczącą niemieckiej sekcji Międzynarodowej Ligi Kobiet na rzecz Pokoju i Wolności oraz współredaktorką (z partnerką) czasopism „Die Frau im Staat” i „Zeitschrift für Frauenstimmrecht”. W gazetach ukazywały się teksty pacyfistyczne, demokratyczne i feministyczne. Na przełomie 1929 i 1930 przewodniczyła międzynarodowej konferencji kobiet przeciwko opium i narkotykom.
W 1923, po puczu monachijskim, Heymann i Augspurg zażądały wydalenia Adolfa Hitlera z Niemiec. Na początku 1933 Heymann zorganizowała pokojowy wiec w Monachium przeciwko NSDAP. Kiedy Hitler przejął władzę, Heymann i Augspurg były na Majorce. Ponieważ jak wiele radykalnych feministek były zagrożone aresztowaniem i prześladowaniami, postanowiły nie wracać do kraju. Osiadły w Zurychu.
W 1933 Heymann wsparła powstanie fundacji na rzecz porozumienia międzynarodowego PAX Jugendwerk. Co roku fundacja zapraszała po sześcioro dzieci z Niemiec i Francji na sześciotygodniowe wakacje w Szwajcarii. W latach 1933–1942 była to jedna z podstawowych aktywności społecznych, które Heymann podejmowała za granicą. W 1934 jej majątek w Niemczech został skonfiskowany. Zaginęła biblioteka i wszystkie materiały dokumentujące ich pracę w krajowym i międzynarodowym ruchu kobiecym. Heymann, wspierana przez IFFF, pisała antynazistowskie teksty.
Kiedy w 1937 Anita Augspurg ciężko zachorowała, Lida Heymann wycofała się z życia polityczno-publicznego i opiekowała się partnerką jak pielęgniarka.
Razem spisały wspomnienia zatytułowane Erlebtes – Erschautes: Deutsche Frauen kämpfen für Freiheit, Recht und Frieden 1850–1940, wydane w 1941.
Heymann zmarła na raka. Została pochowana na cmentarzu we Fluntern. Dopiero po śmierci Heymann Anita Augspurg napisała do zaprzyjaźnionego z partnerką Paula Geheeba o uczuciu, które je łączyło przez 40 lat. Wcześniej nigdy otwarcie nie mówiły o swoim związku.
Wybrane prace Frauenstimmrecht, eine Forderung der Gerechtigkeit! Frauenstimmrecht, eine Forderung sozialer Notwendigkeit! Frauenstimmrecht, eine Forderung der Kultur! München 1907 Das kommunale Wahlrecht der Frauen im Deutschen Reiche. Kastner und Callwey Verlag, München 1910 Wird die Mitarbeit der Frauen in den politischen Männerparteien das Frauenstimmrecht fördern? Dietrich Verlag, Gautzsch b. Leipzig 1911 Frauenstimmrecht und Völkerverständigung. Leipzig 1919 (= Nach dem Weltkrieg. Schriften zur Neuorientierung der auswärtigen Politik, Bd. 9)
Zachowały się trzy rękopisy pamiętników Heymann: dwa egzemplarze z różnymi datami u siostrzeńca Heymann oraz jeden egzemplarz w archiwum niemieckiego ruchu kobiecego. Został przekazany przez Annę Rieper, przyjaciółkę Heymann i Augspurg, byłą prezeskę IFFF w Hamburgu. Wspomnienia opublikowano w 1972.
Upamiętnienie W Brühl, w bremeńskiej dzielnicy Neustadt oraz w Eimsbüttel w Hamburgu są ulice jej imienia. Od 2009 w Europapassage w Hamburgu istnieje tablica upamiętniająca Heymann.
W 1993 władze miasta Zurych zaleciły wzniesienie kamienia pamiątkowego na cmentarzu Fluntern poświęconego Heymann i Augspurg.
W latach 2009–2015, by uwidocznić i docenić publicznie pracę lesbijek przeciwko dyskryminacji, Państwowa Grupa Robocza ds. Lesbijek w Nadrenii Północnej-Westfalii przyznawała Nagrodę im. Augspurg-Heymann. Od 2017, po przeorganizowaniu rady, nagroda przyznawana jest jako „CouLe – Nagroda dla odważnych lesbijek”.
Przypisy
Kategoria:Niemieckie feministki i feminiści Kategoria:Niemieckie sufrażystki Kategoria:Pacyfiści Kategoria:Ludzie związani z Zurychem Kategoria:Ludzie urodzeni w Hamburgu Kategoria:Urodzeni w 1863 Kategoria:Zmarli w 1943