Grupa Forteczna Obszaru Warownego „Śląsk” (Obszar Warowny „Śląsk”) – (GFOW „Śląsk”) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
Sformowanie i zmiany organizacyjne Budowane na Górnym Śląsku umocnienia stałe w postaci schronów bojowych obsadzane były początkowo przez jednostki 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty. Jako pierwszy pododdział specjalny sformowano 4 kompanię km 75 pułku piechoty pod dowództwem kpt. Lucjana Grotta w 1934 roku, która obsadziła punkt oporu Dąbrówka Wielka. Od 10 sierpnia 1937 roku do ich obsadzenia sformowano dowództwo IV batalionu 11 pułku piechoty i wcielono do niego kompanię karabinów maszynowych z 75 pułku piechoty, przemianowując ją na 5 kompanię karabinów maszynowych 11 pp. Sukcesywnie budowane i przekazywane do obsadzenia obiekty fortyfikacyjne i ich odcinki oraz koszary dla załóg obsadzały formowane kompanie, baterie i bataliony. Z uwagi na zachowanie tajemnicy wojskowej formowane pododdziały forteczne otrzymały nazwy i numery stacjonujących na Górnym Śląsku oddziałów 23 DP. Do końca 1937 roku sformowano: dowództwo batalionu IV/11 pp, 4 i 5 kompanie km 11 pp, 4 kompanię km 73 pułku piechoty i 10 baterię artylerii lekkiej 23 pułku artylerii lekkiej. W 1938 roku sformowano w styczniu ponownie 4 kompanię km 75 pułku piechoty, do 1 marca dowództwa batalionów: IV/ 73 pp, IV/75 pp i dywizjonu IV/23 pal oraz kompanie km 5/73 pp i 6/73 pp, 5/75 pp i 11 baterię 23 pal, a 1 maja 12 baterię 23 pal. Były to pododdziały o pokojowej organizacji, każdy batalion i kompania posiadały etaty odpowiednie do obiektów, które dana jednostka miała obsadzić. Dowódcą jednostek fortecznych był II dowódca piechoty 23 DP płk Wacław Klaczyński. Bataliony obsadzały odcinek umocnień liczący 32 km. Podzielony na pododcinki: północny „Bobrowniki”, środkowy „Chorzów” i południowy „Kochłowice” obsadzały je odpowiednio bataliony każdy z baterią artylerii: IV/11 pp z 10/23 pal, IV/75 pp z 11/23 pal i IV/73 z 12/23 pal. Bataliony były wysoce usamodzielnione, od macierzystych pułków, których numery posiadały, podlegały im pod względem materiałowym i mobilizacji rezerw. Jednostki te miały charakter elitarny, żołnierze kontyngentu poborowych i kadrowa obsada byli dobierani. Przeszkolenie rekruckie poborowi przechodzili w macierzystych pułkach, a następnie byli szkoleni do walki w obiektach w swoich kompaniach i bateriach. Obsada obiektów fortecznych była oznaczona sygnaturą „S” do walki wewnątrz schronów. Obsada minimalna tylko schronów czasu pokojowego wynosiła 31 oficerów 133 podoficerów i 778 szeregowych. Obsługi minimalne armat wewnątrz schronów-tradytorów z IV/23 pal w okresie pokojowym wynosiły: 7 oficerów, 19 podoficerów i 72 szeregowych. Obiekty fortyfikacyjne oprócz uzbrojenia w ciężkie karabiny maszynowe, ręczne karabiny maszynowe posiadały moździerze, armaty przeciwpancerne i miotacze ognia. Dodatkowo posiadały 12 wbudowanych w schrony armaty 75 mm wz. 1897 i 2 armaty ruchome tzw. „manewrowe”. Prowadzono prace nad zapewnieniem łączności pomiędzy odcinkami i schronami poprzez prace patroli telefonicznych każdej kompanii km i sformowanego 1 marca 1937 roku IV plutonu łączności specjalnej kompanii łączności 23 DP. W okresie zagrożenia wojennego wprowadzono wzmocnienie sił i środków na terenie OW „Śląsk”, poprzez dalszą kontynuację budowy fortyfikacji, zapór, zaplanowano liczne przeszkody inżynieryjno-saperskie, w tym grupy min, zalewy itp. Prowadzono maskowanie obiektów. Rozwijano także obsadę oddawanych i budowanych jeszcze na skrzydłach OW „Śląsk” odcinków na północy i południu. Na podstawie rozkazu organizacyjnego Departamentu Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych L.9283 z 7 sierpnia 1939 roku sformowano na północy na odcinku „Niezdara” 6 kompanię km spec. 11 pp z miejscem postoju w Niezdarze. Natomiast na ciągle jeszcze budowanym odcinku południowym „Mikołów”, 1 batalion km „Mikołów” z miejscem postoju w Mikołowie. Podczas mobilizacji zaplanowano wzmocnienie tych jednostek rezerwistami z Okręgu Korpusu nr V. Przy czym planowano, że 6 samodzielna kompania km spec. będzie w przyszłości zalążkiem V batalionu km spec. 11 pp, a 1 batalion km „Mikołów” zalążkiem pułku fortecznego o trzech batalionach. Zalążkiem dla 6 komp. km 11 pp było: 4 oficerów i 237 podoficerów i szeregowych z batalionu fortecznego KOP „Sarny”. Dla batalionu km „Mikołów” zalążek stanowili oficerowie i szeregowi batalionu fortecznego KOP „Małyńsk”. Mobilizacja 23 sierpnia 1939 zarządzona został mobilizacja wszystkich jednostek kolorowych (alarmowych) na obszarze Okręgu Korpusu Nr V. Godzinę „A” wyznaczono na godz. 6.00 24 sierpnia. W ciągu 18 godzin (A+18) zmobilizowano (w grupie zielonej) trzy bataliony karabinów maszynowych specjalne: nr I w 11 pp, nr II w 73 pp i nr III w 75 pp oraz pluton łączności specjalny nr 32 w kompanii łączności 23 DP i trzy baterie artylerii lekkiej w 23 pal. Bataliony karabinów maszynowych mobilizowano w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym, natomiast pozostałe oddziały w grupie niebieskiej. Po zmobilizowaniu baterie artylerii włączono do poszczególnych batalionów.
Przydzielony przed mobilizacją do Obszaru Warownego „Śląsk” Chorzowski batalion ON z jego czterema kompaniami został rozwiązany 24 sierpnia, a na bazie jego kompanii zmobilizowano, kompanie strzeleckie: 10 dla b km spec. nr I, 10 i 11 dla b km spec. nr II i 10 dla b km spec. nr III, pododdziały dowództwa przydzielono do pododdziałów dowództwa batalionu km spec. nr III.
Znacznie wzmocniono zmobilizowanymi rezerwistami 6 kompanię km spec. 11 pp doprowadzając ją do stanu prawie batalionu (z 4 kompaniami strzeleckimi i kompanią km), znacznie wzmocniono batalion km „Mikołów” zmobilizowanymi nadwyżkami rezerwistów i pozyskaną artylerią. Z chwilą ogłoszenia mobilizacji załogi stanu pokojowego natychmiast zajęły schrony i inne obiekty przygotowując je do działań bojowych, wydzielone zawiązki w sile 1 podoficer+ 2 szeregowych przyjmowały szeregowych rezerwy w kompaniach i bateriach kierując je do poszczególnych plutonów, schronów i stanowisk oraz obsług. Zawiązki kompanii strzeleckich pochodzących z pokojowych stanów Obrony Narodowej rozbudowywano do przewidzianych etatów wojennych i kierowano na odcinki lub do odwodu w oparciu o umocnienia polowe. Mobilizacja rozpoczęła się o godz. 5.00 zakończyła o godz. 16.00 nadwyżki zgłaszających się rezerwistów odesłano do dowództwa grupy, gdzie je rozdzielono do Niezdary i Mikołowa.
Bataliony osiągnęły następujące stany osobowe oraz uzbrojenia: batalion karabinów maszynowych typ specjalny nr I (IV/11 pp): 28 oficerów, 167 podoficerów, 978 szeregowych, 21 rkm wz. 28, 60 ckm wz. 30, 8 moździerzy 81 mm wz. 28,7 armat ppanc. wz. 36 i wz. 37 batalion karabinów maszynowych typ specjalny nr II (IV/73 pp): 36 oficerów, 234 podoficerów, 1467 szeregowych, 49 rkm wz. 28, 83 ckm wz. 30, 10 moździerzy 81 mm wz. 28, 13 armat ppanc. wz.36 i wz. 37 batalion karabinów maszynowych typ specjalny nr III (IV/75 pp): 32 oficerów, 196 podoficerów, 1184 szeregowych, 21 rkm wz. 28, 52 ckm wz. 30, 8 moździerzy 81 mm wz. 28, 10 armat ppanc wz. 36 i wz. 37 baterie artylerii lekkiej typ specjalny: 13 oficerów, 51 podoficerów, 114 kanonierów, 14 armat 75 mm wz. 1897, 6 kompania karabinów maszynowych typ specjalny 11 pp „Niezdara” (V/11 pp): 24 oficerów ok. 370 podoficerów i szeregowych, 28 rkm wz. 28, 58 ckm wz. 30 i wz. 1908?, 1 armata ppanc. wz. 36 i 2 armaty ppanc. wz. 38, 1 batalion karabinów maszynowych „Mikołów”: 33 oficerów i ok. 2600 podoficerów i szeregowych, 30-40 rkm wz. 28, 52 ckm wz.30, 8 moździerzy 81 mm, 18-24 granatników 46 mm wz.36, 4 armaty ppanc. wz. 36. pluton łączności nr 32: 2 oficerów, 21 podoficerów 103 szeregowych, kompania sztabowa, kompanie kolarzy typ specjalny nr 52 i nr 53, kolumna samochodów ciężarowych nr 52 i nr 53 (podległa dowódcy GO „Śląsk”), plutony wzmocnienia i Strażnice Straży Granicznej w pasie grupy. Łącznie ponad 8000 żołnierzy. Uzbrojenie to; 14 armat 75 mm wz.1897 w 10, 11, 12 bateriach + 6 armat 75 mm w batalionie km „Mikołów”, 6 armat pozycyjnych 76,2 mm. 33 armaty ppanc. 37 mm Bofors wz. 36, wz. 37, wz. 38 i nie mniej niż ok. 38 moździerzy 81 mm wz. 28 lub starsze. ok. 300 ckm i 120 rkm, kb ppanc., miotacze ognia, kbk i pistolety.
27 sierpnia 1939 na rozkaz dowódcy saperów Armii „Kraków” została sformowana forteczna kompania saperów. Zadanie utworzenia kompanii powierzono Dowództwu OWar. „Śląsk”, które do jej organizacji wykorzystało personel fortyfikacyjny oraz nadwyżki mobilizacyjne saperów oddziałów obsady fortyfikacji. Tego samego dnia, na bazie plutonu łączności spec. nr 32, została sformowana forteczna kompania łączności.
Grupa Forteczna OW „Śląsk” w kampanii wrześniowej
W obronie Śląska Żołnierze Grupy Fortecznej znajdowali się w gotowości bojowej na trzech podstawowych pododcinkach fortyfikacyjnych od lipca 1939. Do pierwszej potyczki doszło w dniu 23 sierpnia gdy niemiecka grupa dywersyjna z Schlesien Freikorps Ebbinghaus zaatakowała posterunek Straży Granicznej w Makoszowach, wówczas patrol 5 kompanii km IV/73 pp wsparł strażników granicznych, wspólnie wypierając dywersantów za granicę państwa. Od 27 sierpnia na innych odcinkach rozpoczęły się ataki dywersantów z Freikorpsu na umocnienia, ostrzeliwanie, schronów, żołnierzy patrolujących teren. Na odcinku skrajnie północnym Niezdara część schronów była wykończona i wyposażona, część była w budowie. Na odcinku skrajnie południowym Mikołów 18 schronów było w różnej fazie wykończenia (2 całkowicie z kopułami i uzbrojeniem), 14 było w różnych fazach budowy. Położono na odcinku Mikołów większość z 500 min przeciwczołgowych będących w posiadaniu Obszaru Warownego. 1 września 1939 roku do walki z grupami dywersantów z Freikorpsu przystąpiły pododdziały Grupy Fortecznej.
Na odcinku batalionu km spec. nr I w Dąbrówce Wielkiej o świcie dywersanci zajęli kopalnię Orzeł Biały. Do natarcia przystąpił pluton 11 kompanii strzeleckiej wsparty ogniem broni maszynowej ze schronów przez 5 kompanię km. O godz.10.00 wyparto bojówkę za granicę. Ponownie o godz.11.00 wróg zajął kopalnię większymi siłami, dwa plutony 11 kompanii uderzyły na wroga, a załogi schronów wsparły natarcie ogniem moździerzy i broni maszynowej. Z tradytora nr 14 walkę wsparły dwie armaty 75 mm likwidując 4 stanowiska ckm i 5 rkm dywersantów. Ponadto na tym odcinku grupa dywersyjna Schimmelbrotta opanowała obiekty w pobliżu Brzezin, Szarleja i Radzionkowa, została wyparta przez 10 kompanię strzelecką kpt. Bomby i oddział powstańców śląskich Z tradytora w Bobrownikach armata 75 mm ostrzeliwała cele po drugiej stronie granicy głównie w Bytomiu.