Dzięcioł kasztanowaty (Celeus elegans) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny dzięciołowatych (Picidae). Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych gatunków z rodzaju Celeus. Występuje w Ameryce Południowej – od Trynidadu, wschodniej Wenezueli i regionu Gujana przez północną i środkową Amazonię po południową Kolumbię, wschodni Ekwador, wschodnie Peru, zachodnią i środkową Brazylię aż do północnej Boliwii. Na obszarze Amazonii współwystępuje z dzięciołem łuskowanym. Nie jest zagrożony.
Systematyka Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał Philipp Ludwig Statius Müller, nadając mu nazwę Picus elegans. Opis ukazał się w 1776 roku na łamach „Des Ritters Carl von Linné Königlich Schwedischen Leibarztes &c. &c. vollständigen Natursystems Supplements- und Register-Band über alle sechs Theile oder Classen des Thierreichs”. Miejsce typowe to Kajenna. Obecnie gatunek zaliczany jest do rodzaju Celeus; wyróżnia się sześć podgatunków C. elegans: C. e. hellmayri von Berlepsch, 1908 C. e. deltanus Phelps & Phelps Jr., 1950 C. e. leotaudi Hellmayr, 1906 C. e. elegans (P.L.S. Müller, 1776) – dzięcioł kasztanowaty C. e. citreopygius P.L. Sclater & Salvin, 1867 C. e. jumanus (von Spix, 1824) – dzięcioł krótkoczuby Podgatunki jumanus i citreopygius są niekiedy wydzielane do osobnego gatunku C. jumanus. Opisano też kilka innych podgatunków, które nie są obecnie uznawane – roosevelti, approximans, saturatus i immaculatus.
Etymologia Celeus: keleos – „zielony dzięcioł” elegans: – „elegancki, wytworny, delikatny”.
Morfologia Średniej wielkości dzięcioł o stosunkowo krótkim, lekko zakrzywionym, zakończonym dłutem dziobie w kolorze kości słoniowej przechodzącym do szarego. Tęczówki czerwonobrązowe lub czerwone, wokół oka naga, niebieska skóra. Nogi silne, od oliwkowozielonych do ciemnoszarych. Pióra głowy tworzą charakterystyczny szpiczasty poziomy czub. Głowa w kolorze rdzawoczerwonym. Głowa zasadniczo w dwóch kolorach, górna do linii od górnej części dzioba poprzez połowę oka bladożółta, dolna kasztanowa. Samce mają czerwone wąsy i policzki, których brak u samic. Podbródek i gardło w tym samym kolorze co cała głowa – kasztanowobrązowe. Górna część ciała, górne pokrywy skrzydeł i grzbiet koloru kasztanowego. Lotki pierwszego rzędu kasztanowe z ciemniejszymi obrzeżami i czarno-brązowymi szerokimi poprzednimi praskami. Ogon czarniawy, a w części przy zadzie rdzawy. Długość ciała około 26–32 cm; masa ciała w zależności od podgatunku: od 93–139 g u C. e. leotaudi, 112–146 g u C. e. jumanus do 138–168 g u C. e. hellmayri.
Zasięg występowania Dzięcioł kasztanowaty występuje w środkowej części Ameryki Południowej od poziomu morza do wysokości 500 m n.p.m. w Kolumbii, 700 m n.p.m. w Ekwadorze, 1000 m n.p.m. w Wenezueli i 1100 m n.p.m. w Peru. Zasięg jego występowania według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 7,57 mln km². Poszczególne podgatunki występują w: C. e. hellmayri – wschodniej Wenezueli, Gujanie, Surinamie i w najbardziej na północ wysuniętych obszarach Brazylii (północ stanu Roraima). C. e. deltanus – stanie Delta Amacuro w północno-wschodniej Wenezueli. C. e. leotaudi – Trynidadzie. C. e. elegans – wschodnim Surinamie, Gujanie Francuskiej, północnej Brazylii na północ od rzeki Amazonki. C. e. citreopygius – wschodnim Ekwadorze i wschodnim Peru. C. e. jumanus – wschodniej Kolumbii, południowej Wenezueli (stany Amazonas i Bolívar) przez zachodnią i środkową Brazylię do północnej Boliwii.
Jest gatunkiem osiadłym.
Ekologia Jego głównym habitatem są wysokie, gęste i jasne lasy tropikalne. Zasiedla także obrzeża lasu oraz siedliska wtórne np. plantacje kakao. Odżywia się głównie mrówkami, termitami oraz larwami muchówek, owocami, w tym cytrusami czy mango. Żeruje samodzielnie lub w parach, czasami w grupach do 5 ptaków, spotyka się go także w stadach mieszanych.
Rozmnażanie Brak szczegółowych informacji o rozmnażaniu tego gatunku; na podstawie nielicznych danych stwierdzono, że gniazda buduje w dziuplach w martwych drzewach. Samica składa zazwyczaj 3 jaja, w Trynidadzie i Gujanie Francuskiej w kwietniu i maju.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN dzięcioł kasztanowaty klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (od 1988 roku LR/lc – Lower Risk/least concern, od 2004 roku LC – Least Concern). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale gatunek jest opisywany jako dość rzadki. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania.
Przypisy
Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Dzięciołowate Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1776 roku Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Gujany Kategoria:Fauna Gujany Francuskiej Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Peru Kategoria:Fauna Surinamu Kategoria:Fauna Trynidadu i Tobago Kategoria:Fauna Wenezueli