thumb|Alangium salvifolium Alangium, wyrzeczka (Alangium Lam.) – rodzaj roślin z rodziny dereniowatych (w niektórych systemach klasyfikacyjnych podnoszony do rangi rodziny Alangiaceae). Obejmuje 58 gatunków. Rośliny te występują w Afryce środkowej, w południowo-wschodniej Azji i Australazji – na obszarze od Pakistanu po Japonię oraz wschodnią Australię i Nową Kaledonię. Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w Afryce równikowej i w Chinach (11 gatunków). Najszerszy zasięg od wschodniej Afryki przez Indie po Chiny ma alangium chińskie A. chinensis. Są to rośliny drzewiaste rosnące w lasach.
Rośliny te użytkowane są dla drewna, jako lecznicze i ozdobne. Australijski gatunek A. villosum ma drewno silnie aromatyczne po ścięciu. A. salviifolium wykorzystywany jest w Indiach do celów leczniczych, stosowany tam podobnie jak ipekakuana. Rośliny uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza alangium platanolistne A. platanifolium, przy czym ze względu na wrażliwość na mrozy – tylko w klimacie ciepłym lub łagodnym umiarkowanym.
Morfologia thumb|Alangium platanolistne Pokrój Drzewa do 17 m wysokości, rzadziej krzewy i liany, czasem z pędami ciernistymi, w różnym stopniu owłosionymi i z różnymi włoskami, czasem gruczołowatymi i gwiazdkowatymi, w przypadku A. grisolleoides z Madagaskaru, także dwuramiennymi. Liście Zimozielone i sezonowe, skrętoległe, pojedyncze, bez przylistków, całobrzegie lub klapowane, z użyłkowaniem dłoniastym lub pierzastym. Kwiaty Promieniste, obupłciowe (tylko u A. grisolleoides jednopłciowe, a rośliny dwupienne), zebrane w wierzchotki wyrastające w kątach liści. Kielich z 4–10 działkami, czasem z ząbkami uciętymi. Płatki korony w liczbie 4–10, równowąskie do taśmowatych, podwinięte w czasie kwitnienia, czasem zrośnięte u nasady, owłosione od wewnątrz, białe, kremowe, rzadko żółte. Pręciki w liczbie od 4 do 40, w jednym okółku wokół dysku miodnikowego. Nitki pręcików wolne lub krótko u nasady zrośnięte, czasem przyległe u nasady do płatków, od wewnątrz owłosione, czasem szczecinkowato. Pylniki równowąskie lub strzałkowate. Zalążnia dolna, jedno-, rzadziej dwukomorowa. Szyjka słupka nitkowata zwieńczona znamieniem maczugowatym, 2-4–łatkowym lub główkowatym. Owoce Kuliste, soczyste i niewielkie pestkowce zwieńczone trwałym kielichem i dyskiem miodnikowym, z 1 lub 2 nasionami.
Systematyka Pozycja systematyczna W systemie APG IV z 2016 rodzaj siostrzany względem rodzaju dereń Cornus w rodzinie dereniowatych. W systemach klasyfikacyjnych wyróżniających liczniejsze, wąsko ujmowane rodziny (np. w systemie Takhtajana z 2009) rodzaj podnoszony jest do rangi monotypowej rodziny Alangiaceae A.P. de Candolle 1828 (w XIX wieku w polskich źródłach określanych nazwą wyrzeczkowate).
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Dereniowate