Zalmen Zylbercweig, także: Zalman Zylbercwaig, Zalmen Zilbertsvayg, Zalman Zilbertsvaig, ps. „Solomon” (heb. זלמן זילברצווייג, ur. 27 września 1894 w Ozorkowie, zm. 25 lipca 1972 w Los Angeles) – działacz kulturalny, publicysta i historyk teatru jidysz.
Życiorys Zalmen Zylbercweig urodził się w Ozorkowie, w rodzinie wywodzącej się od Malbima. Był synem żydowskiego pisarza Cwi Hirsza Zylbercweiga. W 1897 przeniósł się z rodziną do Łodzi, gdzie uczył się w chederze, a następnie w Lidzie w jesziwie rabina Icchaka Jakoba Reinesa. Przez krótki okres pracował jako rolnik, następnie zajmował się działalnością handlową.
W młodości pisał również humorystyczne sztuki oraz tłumaczył sztuki europejskie na jidysz. W latach 1909–1910 publikował Eyropeishe literatur Awroma Rajzena. W 1910 pod pseudonimem Solomon ukazało się jego tłumaczenie na jidysz sztuki Janusza Korczaka w gazecie Łodzier Togblat, w której zatrudniono go w 1912. W 1912 zaangażował się również szerzej w działalność teatralną – kierował amatorskim żydowskim zespołem teatralnym „LIDA”. W 1913 zajmował się tłumaczeniem repertuaru teatralnego w teatrze Scala w Łodzi. W latach 1915–1918 współpracował z wędrowną trupą teatralną, dla której pisał sztuki oraz adaptacje sztuk europejskich. W latach 1915–1924 był redaktorem Łodzier Togblat i pisał felietony, artykuły polityczne, reportaże, humoreski i anegdoty, recenzje książek, muzyki i przedstawień teatralnych jidysz, a także adaptacje nowel i przekłady literatury europejskiej. Przekładał na jidysz sztuki m.in. Alexandre Dumasa Williama Shakespeare’a, Hermanna Sudermanna, Bernarda Shawa, Henrika Ibsena, Hermana Heijermmansa, Leonida Andreyeva, Fiodora Dostojewskiego, Arthura Schnitzlera i Octave Mirbeau. W 1924 napisał komedię Poznański un Kon nt. łódzkich fabrykantów, którą wystawiano w teatrze Scala. Od 1922 redagował wraz z Lazarem Kahanem tygodniki Teater un Kino i Teater un Kunst, ponadto redagował czasopisma takie jak: Literatura, Yugend, Di jetsige cajt, i publikował w: Fraje erd, Heftn far literatur, Der idisher zhurnalist, Ltnayland i Literarisze bleter w Warszawie, Wilner tog w Wilnie, Dos naye lebn w Białymstoku, Keneder odler w Montrealu, Morgn-zhurnal, Der amerikaner, Tsukunft, Teater-shtern, Pinkes fun amopteyl i Yivo-bleter w Nowym Jorku, Parizer haynt i Unzer vort w Paryżu, a także dla prasy jidysz i hebrajskiej w Izraelu. Był także łódzkim korespondentem m.in. Hajnt w Warszawie, Forverts w Nowym Jorku i Idisze Cajtung w Buenos Aires.
W 1924 przeniósł się do Izraela jako korespondent gazet w jidysz, z którego w 1927 przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, a następnie podróżował po gminach żydowskich po całym świecie, zbierając materiały do Leksykonu Teatru Jidysz (). W 1937 zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie współtworzył amerykański oddział YIVO. Był również członkiem krajowego zarządu i przewodniczącym United Emergency Relief Committee for the City of Lodz. W 1948 zamieszkał w Los Angeles, gdzie wraz żoną Celią prowadził audycję Zylbercweig Jidysz Radio Hour, był przewodniczącym Komitetu ds. Edukacji Jidysz i lokalnego oddziału YIVO. W USA działał również jako redaktor Der amerikaner (Nowy Jork, 1937-1948) i Lodzer zikhroynes-bukh (Tom wspomnień łódzkich, Nowy Jork, 1941) oraz współredaktor Elye teneholts yoyvl-bukh (Tom jubileuszowy Elye Tenenholts, Nowy York, 1955)
Życie prywatne Zylbercweig był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Miriam, drugi raz ożenił się z aktorką jidysz .
Publikacje t. I-VI (1931–1969), Hintern forhang (Za kurtyną), artykuły i epizody z teatru jidysz (Wilno, 1928), Vos der jidisher aktyor dertseylt, kuryozn un epizodn (O czym opowiada aktor jidysz, ciekawostki i epizody) (Wilno, 1928), Teater-zikhroynes (Pamiętniki teatru, Wilno, 1928), Avrom goldfaden un zigmunt mogulesko (Abraham Goldfaden i , Buenos Aires, 1936), Teater-figurn (Osobowości teatralne, Buenos Aires, 1936), Albom fun jidishn teater (Album teatru jidysz, 1937), Velt fun Yaakov Gordin (Świat Jakuba Gordina, 1964), Velt fun Ester Rokhl Kaminska (Świat Estery Rachel Kamińskiej, 1969).
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Ozorkowie Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Dziennikarze związani z Łodzią Kategoria:Ludzie kultury związani z Łodzią Kategoria:Polscy historycy teatru Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1972 Kategoria:Żydzi związani z Łodzią