Złotolitka (Chrysis) – rodzaj błonkówki z rodziny złotolitkowatych (Chrysididae). Przedstawiciele tego rodzaju występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem regionów polarnych (takson kosmopolityczny). Samice w poszukiwaniu żywiciela chętnie atakują inne błonkówki (Hymenoptera), z grupy samotnic np. murarki lub samice kopułkowatych (Eumeninae). Złotolitki cechują się swym metalicznym ubarwieniem ciała, zwykle koloru błękitnego i zielonego oraz różowego. Rodzaj złotolitka jest typem nomenklatorycznym swej rodziny.

Charakterystyka lewo|mały|Niezidentyfikowana złotolitka Rodzaj złotolitka skupia w sobie gatunki stosunkowo małe, długości od 6 do 10 mm. Ciało jest wydłużone i krępe. Głowa odznacza się bardzo dużymi oczami złożonymi. Tułów masywny, a odwłok stanowi połowę długości ciała. Czułki dość grube i długie. Ubarwienie tych owadów odpowiada innym złotolitkowatym (Chrysididae). Skrzydła pozostają przyciemnione. Wiele taksonów jest do siebie pokrojem i kolorystyką zbliżone, ich identyfikacja może nastręczać trudności. W Polsce stwierdzono 35 gatunków, przy czym 21 zostało wpisanych na krajową „Czerwoną Listę Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce” jako owady ginące lub wysokiego ryzyka zagrożenia. Uchodzą za najpiękniejsze błonkówki występujące w Polsce.

Występowanie i siedlisko Takson kosmopolityczny. Złotolitki spotyka się przede wszystkim w nagrzanych, ciepłych miejscach, takich jak: murawy kserotermiczne, zbocza piaszczystych wąwozów lub ściany budynków. Tak jak inne złotolitkowate, rodzaj ten obserwowany jest często na roślinach selerowatych (Apiaceae). Okres lotu u tego rodzaju datuje się od marca do lipca, choć jest on różny u poszczególnych taksonów. Błonkówki te istnieją od eocenu. Znane gatunki wymarłe to: Chrysis amoena, Chrysis miocenica, Chrysis rohweri, Chrysis viridicyanea. Większość skamieniałości pochodzi z eocenu USA, czwartorzędu Tanzanii i oligocenu Francji.mały|Żerująca złotolitka ognista|lewo Tryb życia i cykl życiowy Taksony z tego rodzaju pasożytują na innych błonkówkach, zwykle są to pszczoły samotnice np. miesierkowate (np. złotolitka murarkowa, Chrysis trimaculata (obecnie przypisywana do rodzaju Chrysura) lub złotolitka miedziana, Chrysis cuprea (syn. Chrysura cuprea)) lub osowate z podrodziny kopułkowatych (Eumeninae; pasożytuje na nich przeważnie złotolitka zielonawa, Chrysis virdidula). Po znalezieniu swojego żywiciela samice złotolitek składają jaja pod nieobecność gospodarza gniazda. Mierząca zaledwie kilka milimetrów samica tego błonkoskrzydłego może złożyć nawet 150 jaj. Gatunki pasożytujące na murarkach gniazdujących w pustych muszlach ślimaków składają jaja na wewnętrznej stronie ściany zasklepiającej gniazdo, zanim zostanie ono w pełni wyposażone w pokarm niezbędny dla pszczelej larwy. Wylęgające się złotolitki zjadają larwy lub jaja gospodarza. Niektóre gatunki dopiero uśmiercają ofiarę, gdy ta jest w stadium poczwarki, jak ma to miejsce u złotolitki zielonawej, która rozkopuje gniazdo bolicy kolconogiej (Odynerus spinipes) i składa tam jaja, gdy przychówek żywiciela jest właśnie prawie dorosły. Owady dorosłe pasożytujące na Apoidea w przeciwieństwie do swojego potomstwa są roślinożerne, zjadają pyłek i nektar kwiatowy. Zaś te pasożytujące na Vespoidea są wyłącznie entomofagiczne. mały|Ch. sickmanni

Systematyka

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Błonkówki Europy Kategoria:Błonkówki Afryki Kategoria:Błonkówki Azji Kategoria:Błonkówki Australii Kategoria:Błonkówki Ameryki Północnej Kategoria:Złotolitkowate Kategoria:Błonkówki Ameryki Południowej Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1767 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza