thumb|Zanthoxylum rhetsa thumb|Pień Zanthoxylum caribaeum Żółtodrzew (Zanthoxylum L.) – rodzaj roślin z rodziny rutowatych. Obejmuje 227 gatunków. Występują one w strefie międzyzwrotnikowej i umiarkowanej półkuli północnej – we wschodniej i południowej Ameryce Północnej, w północnej i środkowej Ameryce Południowej, w Afryce Subsaharyjskiej i na Madagaskarze, w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej od Pakistanu po Japonię, na Nowej Gwinei i w Australii. Rośliny te występują głównie w różnych lasach tropikalnych, subtropikalnych i umiarkowanych, ale niektóre gatunki występują także w kserofitycznych formacjach zaroślowych.
Żółtodrzew żółty Z. flavum oraz Z. gilletii dostarczają cenionego drewna. Niektóre gatunki wykorzystywane są jako lecznicze, zwłaszcza Z. bungeanum (nasiona używane są jako środek moczopędny w Chinach), Z. capense, Z. clava-herculis i Z. caribaeum. Jako przyprawę w Japonii (jedną z nielicznych tam używanych) wykorzystuje się owoce Z. piperitum, w tym samym celu wykorzystywany jest w Chinach także Z. simulans (przyprawa z niego uzyskiwana zwana jest pieprzem syczuańskim). Także liście Z. piperitum po ususzeniu i zmieleniu stosowane są jako przyprawa sansho o łagodniejszym smaku od owoców, o nieco cytrusowym aromacie.
Morfologia thumb|Zanthoxylum nitidum thumb|Zanthoxylum ovalifolium thumb|Zanthoxylum coriaceum Pokrój Krzewy i drzewa osiągające do 20 m wysokości, także liany, z korą aromatyczną, o pędach kolczastych (u nielicznych gatunków też bez kolców). Kolce często są tęgie, bocznie spłaszczone, czasem zbiegają wzdłuż międzywęźli tworząc ich oskrzydlenie, a u niektórych gatunków wyrastają parami u nasady liści w formie nibyprzylistków. Liście Sezonowe i zimozielone, skrętoległe, nieparzysto pierzastozłożone i trójlistkowe, rzadko z listkami zredukowanymi do dwóch lub jednego, czasem też parzysto pierzaste. Listków jest od 3 do 30, oś liścia bywa oskrzydlona. U niektórych gatunków występują liściaki. Kwiaty Zwykle jednopłciowe (rośliny najczęściej dwupienne, rzadziej jednopienne). Zebrane są w szczytowe lub wyrastające w kątach liści wiechy, baldachogrona, grona i baldachy. Okółki okwiatu cztero- lub pięciokrotne zróżnicowane na kielich i koronę lub nie. Zwykle zielonkawe. Zewnętrzny okółek z listków wolnych lub zrośniętych u nasady. Pręciki są wolne, w liczbie 4 lub 5 w kwiatach zróżnicowanych na kielich i koronę lub w liczbie 3 do 60 (rzadko 10) w kwiatach o niezróżnicowanym okwiecie. Wykształcają się szczątkowo lub brak ich w kwiatach żeńskich. Dysk miodnikowy jest spłaszczony, rozdęty lub walcowaty. Zalążnie tworzone są z jednego do pięciu owocolistków, w kwiatach męskich brak jej lub jest szczątkowa. Zalążnie połączone są nasadami, poza tym wolne, jednokomorowe i z dwoma zalążkami w każdej z komór. Szyjki słupka wyrastają z nich szczytowo lub podszczytowo i są albo stulone albo rozchylają się i wyginają na zewnątrz podobnie jak komory zalążni. Znamię jest główkowate lub palczasto podzielone. Owoce Wolne lub zrośnięte mieszki w liczbie od 1 do 5, na końcu często zwieńczone dzióbkiem z trwałej szyjki słupka. Nasiona jajowate lub kuliste.
Systematyka thumb|Zanthoxylum piperitum Pozycja systematyczna Rodzaj z podrodziny Toddalioideae z rodziny rutowatych Rutaceae.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Rutowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza