mały|Nowy kościół we Wrocance mały|Zabytkowy kościół we Wrocance mały|Kaplica św. Rozalii mały|Dwór i kościół na mapie z 1851

Wrocanka – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Miejsce Piastowe. Ma status sołectwa.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego. Historycznie położona w Rusi Czerwonej (ziemia sanocka) i w dawnym województwie ruskim.

Części wsi +Integralne części wsi Wrocanka SIMC Nazwa Rodzaj 0356820 Dębina część wsi0356837 Dół część wsi0356843 Góra część wsi0356850 Granica część wsi0356866 Krzaki część wsi0356872 Pola część wsi0356889 Ryszówka część wsi0356895 Zagóra część wsi

Położenie Według najczęściej stosowanej w Wikipedii regionalizacji, Wrocanka położona jest na terenie Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej (w innych opracowaniach mezoregion ten nazywany jest Dołami Jasielsko-Sanockimi). Położona jest na prawym brzegu rzeki Jasiołki, na wysokości około 280 m n.p.m.

Historia Miejscowość pojawia się po raz pierwszy w dokumentach akt sanockich w 1424, kiedy to należała do Ścibora h. Ostoja, starosty brzeskiego, wojewody siedmiogrodzkiego. Pierwszym odnotowanym sołtysem był Wojciech.

W XV w. wieś posiadała dwór, folwark, młyn, karczmę i kościół (wzmiankowany w 1490). Wrocanka została zniszczona przez Węgrów w 1474. W XVI w. wieś posiadała własny samorząd i sąd. Należała po połowie do Zawiszów i Dunkowskich. W 1657 Wrocanka została spalona przez węgierskie wojska Rakoczego, a potem przez wojska Szwedzkie. Wiele szkód powodowały zarazy i przemarsze wojsk rosyjskich. Dlatego ludność z tej miejscowości wspierała czynnie i ofiarnie konfederatów barskich, którzy walczyli w pobliskich Rogach, w Miejscu Piastowym oraz w Suchodole. Po rozbiorach Polski, po 1772, właścicielem Wrocanki został Teofil Wojciech Załuski, po nim; twórca uzdrowiska Iwonicza Zdroju: Karol Teofil Załuski, a potem zarządzał Wrocanką jego syn – hr. Iwon Załuski herbu Junosza (1840–1881).

Do 1935 była tu siedziba gminy stanowiąca samodzielną jednostką samorządową, później należała do gminy Miejsce Piastowe.

II wojna światowa we Wrocance W czasie okupacji działała we Wrocance konspiracyjna drukarnia AK Reduta, prowadzona przez ks. Jana Góreckiego i red. inż. Zygmunta Lewickiego. Na początku czerwca 1941 Niemcy wykryli drukarnię i aresztowali obsługę. Zecera Franciszka Biskupa, oraz redaktora Zygmunta Lewickiego 24 września 1942 zamordowali w obozie koncentracyjnym. Zecer Władysław Kandefer po koszmarze obozów powrócił do IwoniczaBiuletyn IH AK ZO Krosno 2/26/201, s.42. Po aresztowaniu zecerów w lecie 1941 w mieszkaniu Józefa Kuczy we Wrocance ukrywał się ks. Jan Górecki – jeden z pierwszych i głównych organizatorów ruchu oporu na terenie krośnieńskim. Komendantem Kursu dla Podchorążych AK we Wrocance był por. rez. Józef Kucza Góra dowódca plutonu do 1942. Na tym kursie dla 12 podchorążych wykładali: Leopold Gutwiński Biały, Władysław Mularz Hanek i Stanisław Wenklar Wujek. W lipcu 1943 we Wrocance przez żołnierzy AK z Oddziału Orskiego OP-15 rozbrojeni zostali policjanci granatowi, którzy potem wyrzekli się służenia Niemcom. Była tu też w krótkim okresie siedziba Placówki AK OP-15 Miejsce Piastowe Pelargonia.

Wieś została wyzwolona po krwawych walkach podczas operacji dukielsko-preszowskiej, prowadzonej między innymi przez: 38 Armię gen. Kiryła Moskalenki z 1 Frontu Ukraińskiego marszałka Iwana Koniewa wspieranego przez I Czechosłowacki Korpus Armijny generała Jana Kratochvila. W dniu 8 września 1944 weszła do Wrocanki 3. brygada z I Korpusu Czechosłowackiego, której dowódcą był gen. Karel Klapalek, i 241 dywizja piechoty ze 101 korpusu piechoty. Jednostki zdobyły i utrzymały wieś mimo silnego ostrzału artyleryjskiego i poniesionych dużych strat. Następnego dnia, 9 września, 241 dywizja musiała odeprzeć aż osiem silnych kontrataków niemieckich prowadzonych przy wsparciu czołgów z rejonu Miejsca Piastowego. Czołgi 25 korpusu pancernego ugrzęzły podczas przeprawy przez rzekę Jasiołkę. Marszałek Koniew polecił zmienić dowódców obydwu tych jednostek. W czechosłowackiej 11 września miejsce gen. Kratochvila zajął gen. Ludvík Svoboda przyszły prezydent republiki.

Czasy współczesne Obecnie we wsi znajdują się dwa kościoły i kaplica św. Rozalii. Nowy kościół został wybudowany w latach 1990-2000. 5 sierpnia 2000 arcybiskup Józef Michalik dokonał konsekracji kościoła. Dom katechetyczny Szkoła podstawowa z halą sportową, placem sensorycznym oraz placem zabaw Dom ludowy Remiza OSP Biblioteka Park z altaną

Wieś posiada kanalizację i wodociąg, wybudowany w 2004. W latach 2023-2024, ul. Nadrzeczna (Dolna Wrocanka), przeszła modernizację drogi oraz wybudowany został wodociąg. Została położona nowa nawierzchnia asfaltowa. Pod drogą oraz pod rzeką Jasiołką, biegnie sieć wodno - kanalizacyjna z Wietrzna.

W 2007 powstało Stowarzyszenie „Nasza Wrocanka”.

W latach 2022–2023 zbudowano nową remizę oraz strażnicę, a także zakupiono nowy wóz strażacki marki Iveco.

17 sierpnia 2024 - odsłonięcie tablicy pamiątkowej, upamiętniającej 600-lecie wsi Wrocanka (tablica znajduje się na ścianie Domu Ludowego

Miejscowość leży na szlaku architektury drewnianej.

Zabytki Kościół parafialny, drewniany, zbudowany w 1770. Dwór z połowy XIX w. – wybudowany dla Gołaszewskich.

Sport We wsi znajdują się: hala sportowa, stadion sportowy, boisko do siatkówki, korty tenisowe, plac sensoryczny oraz siłownia zewnętrzna z altaną oraz ogniskiem.

Kluby sportowe LUKS „Krośnianka” Wrocanka (nie funkcjonuje) UKS „Tornado” Wrocanka (nie funkcjonuje)

Związani z Wrocanką

Izabela Zatorska-Pleskacz - multimedalistka w biegach górskich

prof.Andrzej Pikul - pianista i pedagog, profesor Akademii Muzycznej w Krakowie

ks. dr Józef Drozd – duchowny rzymskokatolicki, katecheta, działacz społeczny Jan Drozd-Gierymski – nauczyciel, działacz społeczny i samorządowy, polityk, poseł na Sejm w II RP ks. Dariusz Wilk CSMA – od 25 kwietnia 2016 r. Przełożony Generalny Zgromadzenia Świętego Michała Archanioła. o. Jakub Kołacz SJ – jezuita, publicysta, dyrektor Wydawnictwa WAM, zastępcą redaktora naczelnego kwartalnika „Życie duchowe”. ks. Józef Marecki – prof. dr hab, historyk, wykładowca na UPJP II oraz pracownik IPN. o. dr Salezy Józef Kafel OFMCap – ur. we Wrocance kapucyn, autor książek religijnych i inicjator czasopism, wykształcił wielu kapłanów. Józef Kucza – w AK ps. „Góra”, współorganizator i wykładowca w Tajnej Szkole Podchorążych w Miejscu Piastowym, dyrektor Liceum Ogólnokształcącego im. M. Kopernika w Krośnie

Zobacz też Wrocanka – wieś w woj. podkarpackim, w pow. jasielskim, w gm. Tarnowiec. Kościół Wszystkich Świętych we Wrocance Pogórzanie wschodni

Przypisy Raport o stanie gminy Miejsce Piastowe w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 11 BIP gminy, sołectwa

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Bibliografia Archiwum Muzeum w Dukli – Zbiory dokumentacji działalności podkarpackiego Inspektoratu AK. Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. I-IV Wrocław 1990/91. Eugeniusz Bachta :Terror Stalinowski na Podkarpaciu i jego ofiary,l. 1944–1956, s. 42 Biuletyn IH AK ZO Krosno 2/26/201, s.42 Andrzej Daszkiewicz : Z dziejów ruchu oporu w powiecie Krośnieńskim, Krosno – Studia ...t. II, Kraków, 1973 r. Dzieje Podkarpacia – tom VI, red. Jan Gancarski, Podkarpackie Towarzystwo Historyczne, Krosno 2002, s. 302 zawiera pamiętniki i wspomnienia Franciszka Gadzały – żołnierza I wojny światowej i organisty z Wrocanki pod Krosnem. Dionizy Garbacz, Andrzej Zagórski: W kleszczach czerwonych,Brzozów -Rzeszów 1991, s.200 Łukasz Grzywacz Świtalski; Z walk na Podkarpaciu. Warszawa 1971 Janusz Michalak: Miejsce Piastowe _ o gminie i okolicy, Krosno 1997 Władysław Sarna ; Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym, Przemyśl, E. Śnieżyńska-Stolotowa, F. Stolot [red.]; Katalog zabytków sztuki w Polsce – województwo krośnieńskie, Warszawa, PAN, 1977, t. I, Z dziejów osad wiejskich regionu krośnieńskiego., [w:] Studia z dziejów miasta i regionu., pod red. J. Garbacika, Kraków 1973, t. II, .

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie w powiecie krośnieńskim (województwo podkarpackie)