thumb|Dawna cerkiew św. Mikołaja z 1931 roku, obecnie kościół rzymskokatolicki pw. MB Śnieżnej. thumb|Fragment wsi thumb|Kamienny krzyż przydrożny thumb|Ruiny przydrożnej kapliczki thumb|Prezydent Karol Nawrocki w Radrużu podczas spotkania z mieszkańcam (2026) Radruż (ukr. Радруж, w latach 1977−1981 Rozdroże) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój. Ma status sołectwa.
Wieś starostwa niegrodowego lubaczowskiego na początku XVIII wiekuWiesław Bondyra: Własność ziemska w województwie bełskim w czasach saskich, Lublin 2015, s. 35.. W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Horyńcu-Zdroju.
Części wsi +Integralne części wsi Radruż SIMC Nazwa Rodzaj0602940 Hałanie przysiółek0602934 Kolonia część wsi
Położenie Radruż położony jest przy granicy z Ukrainą, na krawędzi dwóch krain geograficznych – Roztocza (Roztocze Wschodnie, zwane też Rawskim) i Kotliny Sandomierskiej (Płaskowyż Tarnogrodzki). W części roztoczańskiej charakterystycznym elementem krajobrazu są wąwozy, niektóre z potokami i źródłami mineralnymi. Przez wieś płynie strumień Radrużka, uchodzący w pobliżu Horyńca do potoku Papiernia, który poniżej Baszni Dolnej przyjmuje nazwę Sołotwa i po połączeniu z Wisznią koło Lubaczowa tworzy Lubaczówkę. Miejscowość zajmuje obecnie powierzchnię 22,82 km², natomiast przed wojną liczyła 38,81 km², sąsiadując od wschodu z Potyliczem i Smolinem (obecnie na Ukrainie).
Historia Miejscowość pojawiła się w źródłach pisanych w 1444 roku, kiedy to książę mazowiecki i bełski Władysław I nadawał dla Piotra Pieczykura z Wilcz na Mazowszu wieś Horyniec, mającą graniczyć od wschodu z osadą nazwaną w dokumencie „Nadruscz”. Można stąd wnioskować, że Radruż był już wtedy znaczącą osadą, jeśli względem niej wyznaczono granice sąsiedniej. Przebiegał tędy ważny szlak, łączący najstarsze ośrodki tego regionu – Lubaczów i Potylicz (a w szerszym ujęciu – obszar Nadsania i Pobuża). Od przebiegającej tam drogi może wywodzić się nazwa miejscowości. W XVI w. we wsi pojawili się nowi osadnicy, a wieś organizowana została na prawie wołoskim.
Po pierwszym rozbiorze Polski Radruż znalazł się w monarchii habsburskiej, w prowincji zwanej Królestwem Galicji i Lodomerii. W sąsiednim Smolinie pojawili się osadnicy niemieccy, sprowadzeni tu w ramach kolonizacji józefińskiej. Około 1820 r. Radruż wraz z okolicznymi wsiami, należącymi do dóbr kameralnych, został sprzedany Piotrowi Doborskiemu i do II wojny światowej pozostawał w rękach prywatnych, wielokrotnie zmieniając właścicieli. W tym czasie powstał folwark i dwór. W latach 1873–1891 właścicielami wsi byli Andruszewscy, których grobowiec znajduje się na przycerkiewnym cmentarzu. W okresie międzywojennym w centrum wsi, obok cerkwi, zbudowana została szkoła i budynek zebrań ludowych. Pod koniec XIX w. części wsi nosiły nazwy Sopot Mały i Sopot Wielki.
W II Rzeczypospolitej Radruż znajdował się w powiecie rawskim w woj. lwowskim.
W 1921 roku w Radrużu mieszkało 2032 mieszkańców, w tym 1818 grekokatolików, 131 rzymskokatolików i 83 żydów. W późniejszym czasie wzrosła liczba wyznawców grekokatolików i rzymskokatolików. Ludność wyznania grekokatolickiego uczęszczała do miejscowej cerkwi, zaś rzymskokatolicka do kościoła w Horyńcu.
W 1939, tuż przed wojną, większość mieszkańców Radruża stanowili Ukraińcy, choć zamieszkiewali tu także liczni Polacy i w mniejszej ilości Żydzi.
Od września 1939 r. do czerwca 1941 r. Radruż znajdował się pod okupacją radziecką. Nowe władze zajęły opuszczony majątek ziemski i założyły w nim kołchoz, a we dworze urządziły strażnicę ochrony pogranicza.
W latach 1943–1946 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 29 Polaków i 2 Ukraińców za sprzyjanie Polakom.
W sierpniu 1944 roku, w wyniku porozumienia granicznego między PKWN a rządem ZSRR, wyznaczono przebieg granicy zbliżony do linii prostej, który podzielił kilka pogranicznych miejscowości, w tym także Radruż. Zasadnicza, zachodnia część wsi, z cerkwią i dworem, znalazła się po stronie polskiej. Wschodnia, w dużym stopniu zalesiona, znalazła się na terenie ZSRR i została przyłączona do Smolina.
W 1947 roku komunistyczne władze Polski w ramach Akcji „Wisła”, przymusowo deportowały wszystkich ukraińskich mieszkańców Radruża na tzw. Ziemie Odzyskane. We wsi pozostało ok. 300 osób, samych Polaków.
Na terenie Radruża znajdował się pomnik na mogiłach żołnierzy UPA, poległych w walkach z oddziałami NKWD. W 2015 r. pomnik został uszkodzony przez nieznanych sprawców w taki sposób, że stał się pomnikiem pomordowanych przez UPA.
11 lipca 2026 roku złożył wizytę Prezydent RP Karol Nawrocki z okazji Obchodów Narodowego Dnia Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA.
Obecnie jest to miejscowość turystyczna leżąca na Szlaku Architektury Drewnianej (trasa VI).
Zabytki Unikatowy zespół cerkiewny o charakterze obronnym z końca XVI w. W jego skład wchodzi drewniana cerkiew o charakterze późnogotyckim pod wezwaniem św. Paraskewy, wolno stojąca dzwonnica oraz murowany, obronny dom diaka. Całość otoczona jest kamiennym murem z połowy XIX w., zwieńczonym gontowym daszkiem. Na przycerkiewnym cmentarzu (pow. ok. 16 a) otoczonym murem stoi kilka kamiennych krzyży oraz krypta właścicieli Radruża – Andruszewskich. W pobliżu dwa inne cmentarze: starszy i większy o pow. ok. 42 a i mniejszy o pow. 14 a. Na obu zachowały się zabytkowe nagrobki bruśnieńskie. Drewniana cerkiew pw. św. Mikołaja Cudotwórcy z 1931 r., obecnie użytkowana jako kościół rzymskokatolicki, filialny w parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Horyńcu-Zdroju. Budowla trójdzielna z dużą, ośmioboczną kopułą nad nawą. Kamienne krzyże i kapliczki przydrożne
Zobacz też gmina Wróblaczyn
Przypisy Raport o stanie gminy Horyniec-Zdrój w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 4 Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji
Bibliografia
Linki zewnętrzne Cerkiew Parasewy z drona (YouTube)
– Strona poświęcona Radrużowi, wiosce nieopodal Horyńca-Zdroju słynącej z najstarszej cerkwi drewnianej w Polsce Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu
Kategoria:Radruż Kategoria:Wsie starostwa lubaczowskiego Kategoria:Wsie w powiecie lubaczowskim