thumb|Rosyjski znaczek pocztowy z 2018 o Roskomnadzorze Federalna Służba ds. Nadzoru w Sferze Łączności, Technologii Informacyjnych i Komunikacji Masowej (), znana także jako Roskomnadzor (skrót. RKN, , skrót. РКН) – rosyjski federalny organ wykonawczy odpowiedzialny za monitorowanie, kontrolowanie i cenzurowanie rosyjskich środków masowego przekazu. Do jego obszarów odpowiedzialności należą media elektroniczne, środki masowego przekazu, informatyka i telekomunikacja, nadzór nad przestrzeganiem prawa, ochrona poufności przetwarzanych danych osobowych oraz organizacja pracy służby radiowej. Roskomnadzor zajmuje się licencjonowaniem i wydawaniem zezwoleń, kontrolą i nadzorem w telekomunikacji, informatyce i komunikacji masowej.
Geneza i utworzenie Roskomnadzoru Do marca 2007 kontrola i nadzór w telekomunikacji oraz w komunikacji masowej na terenie Federacji Rosyjskiej były podzielone między różne federalne organy wykonawcze. Dotyczyło to także działalności licencyjnej i wydawania zezwoleń.
Organa kontroli i nadzoru w łączności elektronicznej 15 listopada 1993 zarządzeniem nr 1156 Rady Ministrów Federacji Rosyjskiej powołano do życia Służbę Państwowego Nadzoru Łączności (; Главгоссвязьнадзор России, Gławgosswiaźnadzor Rossii), która zaczęła funkcjonować przy Ministerstwie Łączności Federacji Rosyjskiej. Do zadań Gławgosswiaźnadzoru należała kontrola i monitorowanie stanu technicznego sieci oraz środków łączności elektronicznej i poczty elektronicznej, a także przydział częstotliwości telekomunikacyjnych. W skład Gławgosswiaźnadzoru wchodził Centralny Departament Państwowego Nadzoru Łączności oraz wydziały i urzędy regionalne. W 1995, na mocy federalnej ustawy o komunikacji, organ został upoważniony do organizowania i prowadzenia państwowej kontroli i nadzoru.
Podległość Gławgosswiaźnadzoru Rosji ewoluowała. Od 1997 do 1999 podlegał Rosyjskiemu Komitetowi Komunikacji i Technologii Informacyjnej, w 1999 Rosyjskiemu Komitetowi Telekomunikacji, a od 1999 do 2001 rosyjskiemu Ministerstwu Komunikacji i Technologii Informacyjnej.
W 2001 weszło w życie Rozporządzenie Rządu FR nr 380 „O reorganizacji Państwowego Systemu Nadzoru Łączności i Informatyki w Federacji Rosyjskiej”, które powołało do życia Departament Nadzoru Komunikacji i Technologii Informacyjnych w Federacji Rosyjskiej (jako organ administracyjny podlegający rosyjskiemu Ministerstwu Łączności) oraz 77 departamentów regionalnych, które działały jako organy regulacyjne i funkcjonowały pod wspólną nazwą Gosswiaźnadzor (). Obie instytucje sprawowały kontrolę i nadzór w telekomunikacji i technologii informacyjnej w zakresie zapewnienia zgodności rosyjskiego rynku telekomunikacyjnego z warunkami licencyjnymi.
W marcu 2001 Departament Państwowego Nadzoru Komunikacji na Terytorium Chabarowskim został przemianowany na odrębną instytucję: „Departament Państwowego Nadzoru Komunikacji i Informatyzacji w Federacji Rosyjskiej na Terytorium Chabarowskim” ().
9 marca 2004 Prezydent Federacji Rosyjskiej ogłosił dekret nr 314 w sprawie systemu i struktury federalnych władz wykonawczych. Dekret powołał do życia Federalną Służbę Nadzoru Komunikacji (, która została pierwszym organem wykonawczym FR wyspecjalizowanym w zakresie nadzoru państwowego w komunikacji. Rozporządzeniem rządu FR nr 223 z dnia 26 kwietnia 2004 „O reorganizacji Państwowego Systemu Nadzoru Łączności i Informatyki” powołano do życia regionalne biura Rosswiaźnadzoru.
Funkcje organu określiło Rozporządzenie nr 318 z 30 czerwca 2004 rządu FR. Zgodnie z rozporządzeniem do zadań Rosswiaźnadzoru należała organizacja i pełnienie państwowego nadzoru w dziedzinie łączności i technologii informacyjnej, a także licencjonowanie usług komunikacyjnych, wyznaczanie cen usług przesyłu oferowanych przez głównych operatorów telekomunikacyjnych, oraz zapewnienie operatorom niedyskryminacyjnego dostępu do rynku usług komunikacyjnych.
Nadzór nad środkami masowego przekazu i komunikacją masową Pierwotnie nadzór nad środkami masowego przekazu i komunikacją masową w Związku Radzieckim pełniła Generalna Dyrekcja Ochrony Tajemnic Państwowych w Prasie. 25 lutego 1991 Rada Ministrów Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej wydała rozporządzenie nr 566, które przekształcało ten organ w Państwowy Inspektorat Ochrony Wolności Prasy i Środków Przekazu przy Ministerstwie Prasy i Informacji Federacji Rosyjskiej (obecnie Federalna Agencja ds. Prasy i Komunikacji Masowej). W 1994 utworzone zostały wydziały regionalne.
Do zadań wydziałów należał nadzór nad środkami masowego przekazu, ich rejestracja, wydawanie zezwoleń na działalność poligraficzną, nadzór nad wolnością prasy i środków masowego przekazu oraz nadzór nad przestrzeganiem prawa przez środki masowego przekazu.
Dalsza reorganizacja nastąpiła jesienią 1999, gdy powołano rosyjskie Ministerstwo do Spraw Prasy, Telewizji, Radiofonii i Komunikacji Masowej (rosyjskie MPTR). Ministerstwo wchłonęło wydziały regionalne, które w sierpniu 2000 zostały przekształcone w okręgowe i międzyregionalne dyrekcje rosyjskiego Ministerstwa Spraw Prasy, Telewizji i Radiofonii oraz Komunikacji Masowej.
Połączenie organów nadzoru w łączności elektronicznej oraz komunikacji masowej Na podstawie dekretu nr 320 z dnia 12 marca 2007 Prezydenta Federacji Rosyjskiej, połączono Federalną Służbę Nadzoru Komunikacji z Federalną Służbą Nadzoru Przestrzegania Przepisów Prawa w Komunikacji Masowej i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego. Utworzona w wyniku połączenia Federalna Służba Nadzoru Komunikacji Masowej, Komunikacji i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego (Rosswiazochrankultura) podlegała bezpośrednio rządowi Federacji Rosyjskiej. W grudniu 2007 organ ten rozpoczął także pełnienie funkcji Właściwego Organu Ochrony Praw Podmiotów Danych Osobowych.
Dekretem z 12 maja 2008 Prezydent Federacji Rosyjskiej podzielił Federalną Służbę Nadzoru Komunikacji Masowej, Komunikacji i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego (Rosswiazochrankultura) na dwa organy: Federalną Służbę Nadzoru Komunikacji Masowej (Rosswiaźkomnadzor), która pozostała pod jurysdykcją zreorganizowanego Ministerstwa Telekomunikacji i Komunikacji Masowej, Federalną Służbę Nadzoru Przestrzegania Ustawodawstwa w Dziedzinie Ochrony Dziedzictwa Kulturowego (Rosochrankultura), która została przejęta przez Ministerstwo Kultury.
Dekretem 1715 Prezydenta Federacji Rosyjskiej z 3 grudnia 2008 Rosswiaźkomnadzor został przekształcony w Federalną Służbę Nadzoru Komunikacji, Informatyki i Mediów (Roskomnadzor).
Dekretem 228 rządu Federacji Rosyjskiej z 16 marca 2009 wprowadzono statut Roskomnadzoru.
Struktura Roskomnadzor składa się z dziesięciu departamentów, między innymi: departamentu kontroli i nadzoru w sferze komunikacji elektronicznej; departamentu kontroli i nadzoru w dziedzinie łączności; departamentu autoryzacji, kontroli i nadzoru nad komunikacją masową. Organ posiada 64 biura regionalne, działające na terenie wszystkich obwodów Federacji Rosyjskiej. thumb|Aleksander Żarow (2020)
Twórcy i szefowie 3 czerwca 2008 były szef Federalnej Służby Nadzoru Komunikacji Masowej, Komunikacji i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Borys Antonowicz Bojarskow został mianowany szefem Federalnej Służby Nadzoru Komunikacji i Komunikacji Masowej. Po przekształceniu organu w grudniu 2008 jego szefem został Siergiej Konstantinowicz Sitnikow, który od lipca 2007 pełnił funkcję zastępcy Bojarskowa.
Od 2012 do 23 marca 2020 szefem Roskomnadzoru był Aleksander Żarow, z wykształcenia lekarz-anestezjolog z Czelabińska. W 1999 Żarow rozpoczął pracę w sektorze PR. Po przeprowadzce do Moskwy został sekretarzem prasowym rosyjskiego Ministerstwa Zdrowia, a od 2004 pracował w kancelarii Przewodniczącego Rządu Federacji Rosyjskiej Michaiła Fradkowa. Po kilku latach został zastępcą dyrektora generalnego Ogólnorosyjskiej Państwowej Telewizji i Radiofonii. W tym okresie Żarow ukończył studia prawnicze w Rosyjskiej Akademii Gospodarki Narodowej i Administracji Publicznej przy Prezydencie Federacji Rosyjskiej. W 2008 Żarow został wiceministrem telekomunikacji i komunikacji masowej, a cztery lata później został powołany na szefa Roskomnadzoru. 23 marca 2020 został odwołany ze stanowiska (by objąć stanowisko dyrektora generalnego Gazprom-Media).
Okres sprawowania władzy przez Żarowa w Roskomnadzorze pokrywa się z okresem dynamicznych, licznych zmian w prawie Federacji Rosyjskiej ograniczających wolność słowa w sieci. Według „Nowoj gaziety”, w okresie sprawowania władzy w Roskomnadzorze przez Żarowa organ uzyskał upoważnienie do pozasądowego blokowania stron internetowych zawierających informacje zabronione w Rosji, zawierające treści pirackie i dane osobowe. W okresie szefowania Żarowa zakres uprawnień organu wzrósł ponad 2,5-krotnie – z 69 do 178 pozycji. W tym okresie Roskomnadzor zablokował wiele zasobów internetowych, a także „zbudował system zdalnego systematycznego monitorowania w sektorze mediów”, który – według samego Roskomnadzoru – miał objąć 100% mediów.
Po Żarowie szefem organu został Andriej Juriewicz Lipow. Według wyrażonej w marcu 2020 opinii Ilji Szumanowa, zastępcy dyrektora Centrum Badań i Inicjatyw Antykorupcyjnych w Transparency International Russia, Lipow jest wykonawcą technicznym, a nie ideologiem czy beneficjentem: „Lipow należy do informacyjno-siłowej grupy osób, które są zainteresowane suwerenizacją Internetu i alokacją dodatkowych zasobów w celu zapewnienia bezpieczeństwa IT, a tym samym rozwijania potencjału produktów związanych z rosyjskimi programistami”. thumb|Powiadomienie Roskomnadzoru o wpisie informacji o artykule rosyjskiej Wikipedii o pocisku balistycznym Р-36М do „ujednoliconego rejestru nazw domen, wskaźników stron internetowych i adresów sieciowych umożliwiających identyfikację stron internetowych zawierających informacje, których rozpowszechnianie jest zabronione w Federacji Rosyjskiej”
Cenzurowanie rosyjskich mediów i dążenie do wdrożenia splitinternetu W ocenie komentatorów wdrażane akty prawne zaostrzają cenzurę, a instytucje (w tym głównie Roskomnadzor), które wykonują wynikające z nowych przepisów zadania, często wykorzystują powierzone im w tym zakresie obowiązki, by wzmacniać swoją pozycję w systemie władzy. W ocenie Human Rights Watch, mimo iż rosyjski ustawodawca uzasadniał sukcesywne zaostrzanie prawa potrzebą ochrony bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej, rosyjskiego segmentu internetu i prywatności rosyjskich użytkowników, to rzeczywistym celem było ułatwianie organom państwa wprowadzanie powszechnej kontroli i masowej cenzury w sieci. W rezultacie powstały nieprzejrzyste procedury blokowania treści, które zagrażają bezpieczeństwu i poufności komunikacji użytkowników w Internecie. Przyjęta w 2017 „Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego na lata 2017–2030” mówiła o „priorytecie tradycyjnych rosyjskich wartości duchowo-moralnych i przestrzeganiu wynikających z nich reguł zachowania podczas korzystania z technologii informacyjnych i komunikacyjnych”. Wspomniany dokument zawierał postulat likwidacji anonimowości w sieci i podkreślał „suwerenne prawo państwa do określania polityki informacyjnej, technologicznej i ekonomicznej w narodowym segmencie Internetu”.