mały|upright|Grands ventres (Wielkie brzuchy) z serii Ventres (Brzuchy, 1968) mały|upright|Rzeźba Przyjaźń, ok. 1953 r. mały|upright|Rzeźba Kobieta z dzieckiem w parku im. Żołnierzy Żywiciela w Warszawie Alina Szapocznikow (ur. 16 maja 1926 w Kaliszu, zm. 2 marca 1973 w Praz-Coutant w Passy we Francji) – polska rzeźbiarka i graficzka.

Życiorys thumb|upright|Grób Aliny Szapocznikow na Cmentarzu Montparnasse (2019) Pochodziła z zasymilowanej inteligenckiej rodziny żydowskiej. Jej rodzice byli lekarzami: ojciec Jakub Szapocznikow (zm. 1938), dentystą, a matka Ryfka (Regina) z domu Auerbach, pediatrą. Rodzice w czasie urodzenia Aliny przebywali w Kaliszu, skąd pochodziła rodzina matki. Na stałe mieszkali w Pabianicach, gdzie Alina uczęszczała do Państwowego Gimnazjum Żeńskiego im. Królowej Jadwigi.

Po 1939 roku, w czasie II wojny światowej wraz z matką była więziona w gettach w Pabianicach i w Łodzi oraz w niemieckich obozach koncentracyjnych: Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen i Theresienstadt. Po wyzwoleniu z obozu pojechała do Pragi. W latach 1945–1946 podjęła artystyczną praktykę w pracowni rzeźbiarza Otokara Velimskiego, a potem studia w Wyższej Szkole Artystyczno-Przemysłowej u Josefa Wagnera. Dzięki stypendium studiowała w latach 1948–1950 w paryskiej École nationale supérieure des beaux-arts jako wolna słuchaczka w pracowni Paula Niclausse’a. Ciężka choroba zmusiła ją jednak do opuszczenia uczelni i powrotu do Polski.

Kontynuowała pracę artystyczną, początkowo w obowiązującym socrealistycznym stylu. W 1963 roku wyjechała z Polski i na stałe zamieszkała w Paryżu. Zmarła dziesięć lat później, w sanatorium Praz-Coutant w Passy, po długich zmaganiach z chorobą nowotworową piersi.

Została pochowana na cmentarzu Montparnasse.

Życie prywatne Jej pierwszym mężem był historyk sztuki Ryszard Stanisławski, rozwód w 1958. Ich wspólny syn Piotr Stanisławski (ur. 22 lipca 1952) zamieszkał we Francji, po kolejnym ślubie Szapocznikow z grafikiem Romanem Cieślewiczem.

Twórczość Początkowo tworzyła pełne ekspresji, uproszczone rzeźby figuralne (Pierwsza miłość 1954, Ekshumowany 1956, Maria Magdalena 1957–1958). Dzieła trzydziestoletniej wówczas Polki zwróciły uwagę nie tylko krytyki, lecz także wybitnych artystów europejskich tego czasu. Szapocznikow rzeźbiła wówczas w specjalnie przygotowanym cemencie przez narzucanie materiału (tzw. narzut) na wcześniej przygotowany druciany szkielet. Od 1963 roku w Paryżu, gdzie w sztuce artystki, niezmiennie zainteresowanej ciałem człowieka jako podstawowym tematem i głównym powodem tworzenia dokonały się bardzo istotne zmiany. Alina Szapocznikow stopniowo odeszła od dawnego tworzywa, cementu; jej uwaga skierowała się na tworzywa sztuczne (poliester, poliuretan) wykonując odlewy własnego ciała, multiplikowane w barwnych żywicach syntetycznych, czasem z dodaniem efektów świetlnych. Szczególnie osobisty charakter noszą cykle prac wykonanych w ostatnich latach życia: Tumeurs (1969–1971) i Zielnik (1972) powstałe z odlewów ciała syna.

W filmie Sam pośród miasta z 1965 pojawia się rzeźba artystki „Żagiew”.

Rzeźby

Lista opracowana na podstawie spisu Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.

Nagrody 1955 – wyróżnienie Podkomitetu Literatury i Sztuki Nagrody Państwowej za rzeźby: Getto, Dziewczyna z książką i Przyjaźń Polsko-Radziecka 1965 – nagroda Fundacji Copleya za asamblaż pt. Goldfinger; jej pracę oceniało grono najsłynniejszych artystów XX wieku (Marcel Duchamp, Jean Arp, Max Ernst i Roberto Matta)

Upamiętnienie 29 września 2012 odsłonięto w parku im. Żołnierzy Żywiciela w Warszawie, obok Teatru Komedia, na Żoliborzu rzeźbę Aliny Szapocznikow Kobieta z dzieckiem. Rzeźba została wykuta w piaskowcu we Francji w końcu lat 40. Po odnowieniu i oczyszczeniu została ustawiona na nowym cokole. 26 marca 2013 padła ofiarą wandalizmu.

Od 7 października 2012 do 28 stycznia 2013 odbyła się wystawa indywidualna ponad 100 rzeźb i rysunków Szapocznikow w nowojorskim Museum of Modern Art. Kuratorkami wystawy, noszącej tytuł Alina Szapocznikow: Sculpture Undone, 1955–1972, były Elena Filipovic i Joanna Mytkowska.

W 2015 została wydana książka autorstwa Marka Beylina Ferwor. Życie Aliny Szapocznikow. Publikacja powstała dzięki współpracy Wydawnictwa Karakter oraz Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Od 2019 jest patronką ulicy w Kaliszu.

Alina Szapocznikow jest bohaterką filmów dokumentalnych: 1963: Polska rzeźba współczesna 1976: Polska plastyka współczesna 1998: In articulo mortis. Alina Szapocznikow (1928–1973) w reżyserii Krzysztofa Tchórzewskiego 2009: Każde dotknięcie zostawia ślad. Alina Szapocznikow W Łodzi rok 2026 został ustanowiony Rokiem Aliny Szapocznikow.

Przypisy

Bibliografia Alina Szapocznikow 1926–1973, katalog wystawy, Galeria Sztuki Współczesnej Zachęta, Warszawa 1998, ISBN 83-87587-07-9 Agata Jakubowska: Portret wielokrotny dzieła Aliny Szapocznikow, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2007 .

Paryska pracownia artystki – wideo Biografia artystki na culture.pl

Linki zewnętrzne Alina Szapocznikow – podstrona artystki na portalu NiezlaSztuka.net Alina Szapocznikow. Przerafinowane rozdygotanie – biografia na portalu NiezlaSztuka.net Prace Aliny Szapocznikow na stronach Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie Body shock: the intense art and anguish of sculptor Alina Szapocznikow. (ang.) Charlotte Higgins, „The Guardian”, 2017-10-06 Alina Szapocznikow – wystawa rysunku i rzeźby, reportaż w artinfo.pl

Kategoria:Absolwenci i studenci École nationale supérieure des beaux-arts de Paris Kategoria:Polscy artyści współcześni Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Mieszkańcy getta łódzkiego Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Bergen-Belsen Kategoria:Więźniowie KL Theresienstadt Kategoria:Ludzie urodzeni w Kaliszu Kategoria:Zmarli na raka piersi Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montparnasse w Paryżu Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 1973 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady