Pozasądowe tryby rozstrzygania sporów – inne niż adiudykacja sposoby rozwiązania narosłego między stronami sporu na tle faktycznym lub prawnym.
Do pozasądowych trybów rozstrzygania sporów należą: negocjacje – to inaczej rokowania między poróżnionymi stronami mającymi na celu zakończenie istniejącego między nimi sporu w sposób, na jaki się one obopólnie zgadzają, przy czym mogą się one zakończyć zawarciem ugody, jaka przewiduje jakieś ustępstwa w dotychczasowych stanowiskach każdej z nich, mediacja – polega na próbie rozwiązania sporu przy udziale osoby trzeciej, której obecność powinna ułatwiać stronom dojście do porozumienia; osoba ta sama nie wysuwa jednak raczej żadnych konkretnych propozycji odnośnie do tego, jak spór powinien zostać rozwiązany, a jej rola ogranicza się na ogół do stworzenia stronom optymalnych warunków do wypracowania przez nie same tego, w jaki sposób chcą zakończyć istniejący między nimi spór, koncyliacja – jest podobna do mediacji, z tym że w jej przypadku udział osoby trzeciej przejawia się również w tym, iż występuje ona z konkretnymi propozycjami rozwiązania istniejącego sporu; tym sposobem koncyliator nie tylko mediuje, ale i przygotowuje projekt ugody, jaka w jego ocenie będzie optymalna, w większym stopniu niż mediator może on też ingerować w sposób, w jaki strony porozumiewają się ze sobą i dostarczają informacje na temat sporu, arbitraż – oznacza oddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu prywatnego (zwanego też polubownym), med-arb – oznacza postępowanie dwuetapowe, w którym jako pierwsze odbywa się postępowanie mediacyjne, a jako drugie występuje postępowanie arbitrażowe. Do tego ostatniego nie dochodzi tu jednak, ilekroć strony zawrą ugodę w wyniku przeprowadzonej między nimi mediacji. Arbitrem może być tu zarówno dotychczasowy mediator (mediatorzy), jak i inna osoba (osoby), arb-med – oznacza postępowanie dwuetapowe, w którym jako pierwsze odbywa się postępowanie arbitrażowe, a jako drugie występuje postępowanie mediacyjne. Po wydaniu wyroku przez arbitrów, ma miejsce mediacja. Treść wyroku nie jest ujawniana stronom. Jeśli w wyniku mediacji strony zawrą ugodę, arb-med uważa się za zakończony. W przeciwnym razie dochodzi do ogłoszenia wyroku, jaki wcześniej w tajemnicy wydali arbitrzyM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 325–327..
Dawniej były to również na przykład tzw. sądy boże (ordalia) – jak np. próba rozpalonego żelaza (polegała na wzięciu go do ręki albo przejściu po nim) lub gorącej wody (polegała na włożeniu do niej ręki) pojedynki wendety (wróżdy) – jakie, wciągając w siebie nieraz całe rodziny, przejawiały się w sukcesywnym odwzajemnianiu pojedynczych złych czynów jak np. u mieszkańców X-XIII-wiecznej IslandiiM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 325..
Same zaś te tryby nazywa się w skrócie ADR-ami, od angielskiego wyrażenia: alternative dispute resolution, które można by tłumaczyć jako alternatywne (ew. polubowne) rozwiązywanie sporu.
Zobacz też Sądowy tryb rozstrzygania sporów
Przypisy
Bibliografia Maciej Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Wydawnictwo CM, Warszawa 2019, .
Kategoria:Stosowanie prawa