Berylany, nazwa systematyczna: dioksydoberylany(2−), w systemie Stocka: berylany(II) – nieorganiczne związki chemiczne berylu, sole zawierające anion berylanowy lub diberylanowy .
Skłonność berylu do tworzenia anionów, tak jak i inne jego właściwości, różnią się od właściwości pozostałych metali 2. grupy, co można wyjaśnić bardzo dużą gęstością ładunku w kationie . Znane są przede wszystkim berylany i diberylany metali 1. grupy, a także cięższych metali 2. grupy układu okresowego.
Właściwości Berylany tworzą bezbarwne lub białe kryształy, stabilne na powietrzu tylko przy braku wilgoci. W wilgotnym powietrzu lub rozpuszczone w wodzie, berylany hydrolizują, tworząc wodorotlenek berylu i odpowiednią zasadę, np. :
Roztwarzanie berylanów w roztworach zasad prowadzi do otrzymania bardziej trwałych form kompleksowych – hydroksoberylanów:
Przy niewielkim stężeniu roztworu zasady może tworzyć się także forma anionu kompleksowego o wzorze sumarycznym .
Berylany reagują zarówno z mocnymi, jak i słabymi kwasami, tworząc odpowiednie sole berylu lub wodorotlenek:
Podobna reakcja zachodzi w wilgotnym powietrzu w obecności dwutlenku węgla lub siarki, tlenków azotu i innych lotnych tlenków kwasowych:
Otrzymywanie Dość wysoka elektroujemność berylu (1,47 w skali Allreda-Rochowa, taka sama jak glinu) oraz niewielki promień walencyjny (102 pm) powodują, że właściwości związków berylu w znacznym stopniu odbiegają od właściwości pozostałych berylowców, a wykazują do związków glinu. Stąd beryl jako jedyny metal bloku s tworzy związki o charakterze amfoterycznym.
Tlenek berylu BeO i wodorotlenek berylu z kwasami dają sole zawierające kation berylowy , a pod wpływem silnych zasad tworzą berylany, które w roztworach wodnych występują jako aniony (oraz ich polimeryczne pochodne typu , zanikające w bardziej alkalicznym środowisku), analogicznie jak i .
Berylany można otrzymać na różne sposoby. Najczęstszym z nich jest wysokotemperaturowa synteza z wykorzystaniem tlenku berylu i tlenku, wodorotlenku czy też węglanu metalu alkalicznego:
Podczas roztwarzania metalicznego berylu, a także jego tlenku lub wodorotlenku, tworzą się tetrahydroksoberylany:
Zatężanie wodnych roztworów berylanów nie prowadzi do uzyskania soli, gdyż wytrąca się wodorotlenek berylu. Berylan sodu i potasu można natomiast uzyskać z roztworów alkoholowych.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Sole Kategoria:Związki berylu