Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy (RBNOU; , РНБОУ) – konstytucyjny organ działający przy Prezydencie Ukrainy powołany w celu koordynowania sprawa z zakresu bezpieczeństwa narodowego i obrony.
Od lipca 2025 roku funkcję sekretarz Rady pełni Rustem Umierow.
Rada funkcjonuje w oparciu o art. 107 Konstytucji Ukrainy. W 21-osobowym składzie Rady znajduje się m.in. premier, minister obrony, minister spraw zagranicznych, minister spraw wewnętrznych, prokurator generalny oraz szef SBU. Na czele organu stoi prezydent, który m.in. zatwierdza jej skład. Zauważalny stał się wzrost znaczenia Rady w trakcie trwania wojny z Rosją, w szczególności w trakcie prezydentury Wołodymyra Zełenskiego – decyzje rady wymagają zgody 2/3 jej członków, a następnie zatwierdzane są dekretem prezydenta, co zapewnia szybszą ścieżkę niż w przypadku podejmowania decyzji przez parlament.
Od 2014 roku organ uzyskał rozszerzone uprawnienia, w tym możliwość wprowadzania sankcji. W czasie prezydentury Wołodymyra Zełenskiego, począwszy od 2021 roku, Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy (RBNiO) aktywnie stosuje sankcje wobec obywateli Ukrainy, co budzi krytykę ze strony obrońców praw człowieka i prawników jako praktykę sprzeczną z zasadami praworządności oraz motywowaną politycznie.
Funkcje Sankcje wobec obywateli Ukrainy
Polityka sankcyjna Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy (RBNiO) spotyka się z szeroką krytyką za stosowanie indywidualnych środków ograniczających wobec obywateli Ukrainy bez orzeczenia sądowego, co narusza Konstytucję Ukrainy oraz podstawowe zasady państwa prawa.Ukrainian Bar Association: UBA calls for reform of Ukraine's sanctions mechanism, 17 października 2024.Charkowska Grupa Obrony Praw Człowieka: Sankcje są niekonstytucyjne, 15 lutego 2025.ZMINA: Analiza prawna i stanowisko praw człowieka, październik 2023 .
Sankcje są nakładane uchwałą RBNiO na podstawie ustawy „O sankcjach” z dnia 14 sierpnia 2014 roku,Tekst ustawy Ukrainy „O sankcjach”, Werchowna Rada Ukrainy. jednak mechanizm ten nie przewiduje udziału sądów,RBC-Ukraina: Jak działa mechanizm sankcyjny na Ukrainie?, 23 maja 2025. co pozostaje w sprzeczności ze standardami prawnymi Unii Europejskiej oraz innych państw demokratycznych.Svitlana Kryukova, Dekret Zełenskiego o sankcjach personalnych: dlaczego to nie zadziała, Obozrevatel, 12 maja 2025.
Organizacje praw człowieka, w tym Centrum Wolności ObywatelskichCentrum Wolności Obywatelskich: Krytyka list sankcyjnych RBNiO, 14 lutego 2025 ., Ukraińska Helsińska Unia Praw Człowieka oraz Charkowska Grupa Obrony Praw Człowieka, wskazują na niekonstytucyjny charakter tej praktyki, podkreślając, że RBNiO jest organem politycznym, który nie ma uprawnień do wykonywania funkcji quasi-sądowych.
W lutym 2025 roku kilka ukraińskich organizacji praw człowieka opublikowało wspólne oświadczenie, potępiające wykorzystywanie sankcji jako narzędzia nacisku politycznego wobec opozycji.
Zdaniem krytyków, mechanizm sankcyjny jest coraz częściej wykorzystywany przez urzędującego prezydenta Wołodymyra Zełenskiego do eliminowania rywali politycznych oraz wzmacniania kontroli nad mediami i sektorem biznesowym.
Sankcje objęły polityków opozycyjnych, dziennikarzy i przedsiębiorców, w tym byłego prezydenta Petra Poroszenkę,Ukrainska Prawda: Rosnąca rola sankcji politycznych na Ukrainie, 17 lutego 2025. przedsiębiorców Ihora Kołomojskiego i Hennadija Boholiubowa,CNN: Sankcje wobec Poroszenki i eskalacja polityczna, 13 lutego 2025.OSW: Sankcje wobec Poroszenki jako początek kampanii wyborczej, 14 lutego 2025. dziennikarkę Switłanę Kriukową,BBC News Ukrainian: Zełenski nakłada sankcje na deputowanych i dziennikarkę Kriukową, 19 stycznia 2025. byłego doradcę prezydenta Ołeksija ArestowyczaRBC-Ukraina: Arestowycz na liście sankcyjnej RBNiO, 15 lutego 2025. oraz biznesmena Kostiantyna Żewaho.Ekonomiczna Prawda: Reakcja Żewaho na sankcje RBNiO, 16 lutego 2025.
Międzynarodowe organizacje praw człowieka, w tym Amnesty International, również wyraziły krytykę, wskazując, że sankcje są „systematycznie wykorzystywane jako narzędzie prześladowań politycznych”.Amnesty International: Sankcje na Ukrainie naruszają prawa człowieka, marzec 2023.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Polityka Ukrainy Kategoria:Bezpieczeństwo narodowe