mały|Cicha noc w wykonaniu artystów Studia Accantus thumb|Autograf kolędy Grubera, prawdopodobnie napisany ok. 1860 r. Cicha noc – jedna z najbardziej znanych kolęd na świecie, po raz pierwszy wykonana podczas pasterki w wigilię 1818 roku, w austriackim Oberndorfie bei Salzburg. Autorem słów Stille Nacht był Joseph Mohr, melodię ułożył Franz Xaver Gruber. Słowa jednej z wersji w języku polskim ułożył ok. 1930 roku Piotr Maszyński.

Przetłumaczono ją na ponad 300 różnych języków i dialektów (Kolekcja Wallace Bronner, Frankenmuth, Michigan, USA).

Powstanie kolędy thumb|Stille-Nacht-Kapelle (Kaplica Cichej Nocy) w Oberndorfie bei Salzburg Tekst pieśni powstał jako wiersz już w roku 1816. Autor wiersza, Joseph Mohr, był wówczas (1815–1817) wikarym w Mariapfarr w regionie Lungau (południowo-wschodnia część landu Salzburg).

Melodia powstała dwa lata później, 24 grudnia 1818 roku. Joseph Mohr, w latach 1817–1819 wikary w nowo powstałej parafii św. Mikołaja w Oberndorfie bei Salzburg, zaproponował Franzowi Gruberowi napisanie muzyki do swojego wiersza. Franz Gruber był od 1807 do 1829 r. nauczycielem i organistą kościelnym w Arnsdorfie zaś od 1816 do 1829 r. również organistą w nowej parafii w pobliskim Oberndorf bei Salzburg. Kompozycja miała być na 2 głosy solowe z towarzyszeniem chóru i gitary. Przypuszcza się, że kościół w Oberndorfie bei Salzburg dysponował jedynie starym, niesprawnym pozytywem i dlatego potrzebna była pieśń z towarzyszeniem gitary. Została ona napisana w tonacji D-dur, w metrum 6/8.

Pieśń została wykonana w tym samym dniu podczas pasterki. Mohr śpiewał partię tenorową i grał na gitarze, Gruber wykonywał partię basową. Gruber określił kolędę jako „prostą kompozycję” i nie przypisywał jej szczególnego znaczenia.

Kolęda spodobała się mieszkańcom Oberndorf bei Salzburg i wkrótce była znana również w okolicy. Świadczą o tym zachowane odpisy pieśni (najstarszy z 1822 r. z Salzburga). Nie podają one jednak nazwisk autorów. Pieśnią zainteresowała się królewska kapela dworska w Berlinie, która w roku 1854 wysłała do Salzburga pytanie o twórcę kolędy. 30 grudnia 1854 r. Franz Gruber opisał okoliczności powstania utworu. W ojczystym Salzburgu kolęda została zaliczona do oficjalnych pieśni kościelnych dopiero w roku 1866.

Oryginalny zapis nutowy Grubera z 24 grudnia 1818 r. zaginął, podobnie jak następny zapis, prawdopodobnie z ok. 1830 r., na dwa głosy solowe, chór i organy.

Zaginął również śpiewnik kościelny Blasiusa Wimmera (organisty i nauczyciela z Waidring w Tyrolu), w którym pieśń „Cicha noc” zapisana była z datą 22 lipca 1819 r. i liczyła siedem zwrotek.

Zachował się natomiast niedatowany rękopis Mohra, powstały prawdopodobnie między rokiem 1820 a 1825 (zapis w tonacji D-dur, metrum 6/8, na dwa głosy wokalne z towarzyszeniem gitary, sześć zwrotek), w którym wyraźnie podano autorów pieśni.

Zachowały się również późniejsze rękopisy Grubera: najwcześniejszy z zachowanych, z 12 grudnia 1836 r. (zapis w tonacji Es-dur, metrum 6/8, na cztery głosy wokalne, dwoje skrzypiec, altówkę, flet, fagot, dwa klarnety, dwie waltornie, wiolonczelę (Violone) i organy, sześć zwrotek), niedatowany, prawdopodobnie z ok. 1845 r. (zapis w tonacji D-dur, metrum 6/8, na dwa głosy solowe i chór mieszany, z towarzyszeniem trio smyczkowego, dwóch rogów i organów, jedna -pierwsza – zwrotka), niedatowany, prawdopodobnie z roku 1854 (zapis w tonacji D-dur, metrum 6/8, na dwa głosy solowe i chór, bez akompaniamentu, pięć zwrotek – brak trzeciej zwrotki), niedatowany, prawdopodobnie z ok. 1860 r. (zapis w tonacji D-dur, metrum 6/8, na sopran i alt z „cichym akompaniamentem organów”, sześć zwrotek).

Autografy te przechowywane są w archiwach w Hallein pod Salzburgiem (Stille-Nacht-Archiv) i w Salzburgu (Carolino Augusteum).

Tekst kolędy Oryginalna wersja, według autografu Josepha Mohra (1816 r.), liczy sześć zwrotek. Obecnie śpiewa się najczęściej wersję skróconą: zwrotkę 1, 2 i 6. Melodia (kompozycja): Franz Xaver Gruber, 1818.

Różne wersje językowe Język Tytuł afrykanerski Stille Nag albański Natë e shenjtëdialekt gegijski Shetja natë angielski Silent Night arabski عيد الليل baskijski Gau ixilla, gau donea białoruski Ціхая ноч bretoński Nozvezh sioul, nozvezh kaer bulu Mba-mba a-lu, si ne mienn bułgarski Тиха нощ cebuański Gabiing malinaw chiński 平安夜 [Ping’an ye] chorwacki Tiha noć czamorro Puengen Yu’os czejeński Pavetaa’eva nehe’xoveva czeski Tichá noc cziczewa Usikuwo woyerawo dolnołużycki Śicha noc dolnosaksoński Stille Nacht duński Glade jul, dejlige julStille nat, hellige nat esperanto Paca nokt’Milda nokt’ estoński Püha öö farerski Gleðilig jól fiński Jouluyö, juhlayö francuski Douce nuit friulski Tal scûr de gnot fryzyjski Stille nacht górnołużycki Ćicha nóc grecki Άγια Νύχτα grenlandzki Jûtdlime Kîmasugtut gruziński ღამე ნათელი [Ghame nateli] haitański Nuit pèzib hawajski Po la’i e hebrajski לילה שקט [Layla sheket] hindi धन्य रात [Dhanya raat] hiszpański Noche de paz holenderski Stille nacht indonezyjski Malam kudus inuicki Jûtdlime kîmasugtut irlandzki Oíche chiúin islandzki Heims um bólHljóða nótt japoński きよしこの夜 [Kiyoshi kono yoru] jawajski Dalu Suci jèrriais Oh tchi douoche niet karoliński Scho’ragh bwong kaszubski Cëchô noc kataloński Santa nit komancze Tsaa ta tukani koreański 고요한 밤 거룩한 밤 [Goyohan bam geolughan bam] kornijski Nos hep son korsykański Capanna santa litewski Tyli naktis luksemburski Se’leg Nuecht łaciński Alma nox /Sancta nox łatgalski Klusa nakts, svāta nakts łemkowski Тіха ноч łotewski Klusa nakts, svēta nakts macedoński Тивка ноќ malajalam Shantha raathri thiru raathri malajski Malam sunyi malgaski Alina masina maltański O lejl ta’ skiet manx Oie sheoil maya Jeets’el áak’ab mongolski Аниргүй шөнө nahuatl Paxe yohual niemiecki Stille Nacht norweski bokmål Glade julnynorsk Stille natt / Glade jol ormiański Լուռ գիշեր [Lurr gisher] pampango Tahimic ya, at masala perski شب ساکت و آروم polski Cicha noc portugalski Noite de paz romansz (retoromański) Clara notg de Nadal rosyjski Тихая ночь rumuński Noapte de vis / O, noapte preasfinţită serbski Тиха ноћ słowacki Tichá noc słoweński Sveta noč suahili Usiku mtakatifu szkocki gaelicki Oidhche shàmhach szwedzki Stilla natt tagalski Talang Patnubay tajski ยามราตรี ศรีหรรษา tok pisin Gutpela nait turecki Sakin gece! Kutsal gece! ukraiński Тиха ніч uzbecki Ойдин тун venda Vhusiku ha u difha walijski Tawel nos waloński Paujère gnût węgierski Csendes éj wietnamski Đêm thánh vô cùng włoski Astro del cielBianco Natal xhosa Busuku obungewele zuluski Busuku obuhle

Przypisy Milda nokt' www.esperanto.be.

Linki zewnętrzne

Teksty kolędy w różnych językach (199 wersji w 135 językach, w tym 5 wersji do odsłuchania)

Cicha noc, święta noc w serwisie Koledypolskie.pl (tekst kolędy i historia jej powstania)

Kategoria:Niemieckie kolędy