Ulica Stanisława Worcella we Wrocławiu

thumb|Dół zdjęcia: skwer Z. Krasińskiego i zabudowa Przedmieścia Oławskiego thumb|Pierzeja południowa od nr 3 thumb|Od nr 14 w kierunku ul. Z. Krasińskiego thumb|Nr 15, 17 i 19 thumb|Budynki ul. K. Pułaskiego 44-46 (po lewej) i St. Worcella 33, 31 (po prawej) thumb|LO XIII, w tle budynek szkolny ul. St. Worcella 32-36

thumb|Nr 23 Ulica Stanisława Worcella – ulica położona we Wrocławiu na osiedlu Przedmieście Oławskie, a wcześniej w dawnej dzielnicy Krzyki. Biegnie od ulicy Zygmunta Krasińskiego do ulicy gen. Kazimierza Pułaskiego. Jest drogą gminną, która ma długości. Przebiega przez teren zabudowy śródmiejskiej, który jako obszar objęty jest ochroną i wpisany jest do rejestru zabytków. Przy ulicy znajdują się między innymi budynki wpisane do gminnej ewidencji zabytków, w tym kamienica i kaplica ujęte w rejestrze zabytków. Ponadto mieszczą się tu takie instytucje jak Zespół Szkół Ekonomiczno-Administracyjnych oraz Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna.

Historia Przed powstaniem ulicy Ulica przebiega przez teren stanowiący niegdyś przedpole dla fortyfikacji miejskich. Już na planie Wernera z 1562 r. na śladzie dzisiejszej ulicy Stanisława Worcella zaznaczona była droga biegnąca z zachodu na wschód. Stanowiła ona nienazwany trakt wśród terenów wolnych od zabudowy. Pierwszy raz nazwa dla niego pojawia się na planie z 1741 r. jako Droga Rajska.

Na zachodnim krańcu tej drogi założono 1777 r. pierwsze cmentarze, następnie kolejne. Były to począwszy od północy 3 cmentarze protestanckie: św. Bernardyna (do 1868 r.), św. Krzysztofa (do 1891 r. ?), Zbawiciela (do 1867 r.), oraz cmentarz katolicki św. Doroty (czynny w latach 1816-1861). Od 1888 r. teren był sukcesywnie przekształcany w skwer z placem zabaw dla dzieci, następnie w 1892 r. według projektu H. Richtera, przed 1945 r. modernizowany, oraz gruntownie poddany rewaloryzacji po 2000 r.. Obecnie nosi nazwę Skweru Zygmunta Krasińskiego i przeznaczony jest na zieleń parkową z dopuszczeniem lokalizacji określonych obiektów parkowych, takich jak ogrody zimowe, altany, pergole, oraz toalety ogólnodostępne.

Powstanie i rozwój ulicy do 1945 r. W 1808 r., po zburzeniu w 1807 r. fortyfikacji miejskich, obszar ten został włączony do miasta, jako Przedmieście Oławskie (Ohlauer Vorstadt), a sama droga z czasem otrzymała miano ulicy. Zabudowa posesji położonych przy ulicy rozpoczęła się od 1840 r. Prowadzono także prace związane z jej poszerzeniem (do 50 stóp) i właściwym urządzeniem, w tym brukowaniem, które zakończyły się w 1857 r..

Po północnej stronie ulicy w 1845 r. powstał zespół budowlany fabryki oleju (Vereinigte Breslauer Ölfabriken Actien Gesellschaft.) pod numerem 16-18 (oraz Józefa Haukego-Bosaka 19-23). W 1910 r. powstały kolejne budynki. Fabryka została zamknięta, a od 1928 r. przystąpiono do projektu budowy dużej szkoły dla dziewcząt (Berufsschule) przy ulicy Józefa Haukego-Bosaka (Clausewitzstrasse) pod numerami 19-23, roboty budowlane prowadzono w latach 1929-1930 – współcześnie Zespół Szkół Teleinformatycznych i Elektronicznych imienia Polskich Zwycięzców Enigmy przy ulicy Józefa Haukego-Bosaka 21. Natomiast z dawnej fabryki przy ulicy Stanisława Worcella 18 zachował się budynek biurowy, obecnie z funkcją mieszkalną. Podawane są informacje, że istniały plany rozbudowy szkoły o skrzydło położone wzdłuż ulicy Stanisława Worcella.

W 1860 r. kupiec Henryk Krakowski wystąpił z wnioskiem wytyczenia dwóch nowych ulic w kwartale ulicy Stanisława Worcella, gen. Kazimierza Pułaskiego (Brüderstrasse), gen. Romualda Traugutta (Klostestrasse) i Zygmunta Krasińskiego (Feldstrasse). Mały by to być dwie krzyżujące się przecznice. Jedna z nich miała przebiegać równolegle do ulic Stanisława Worcella i gen. Romualda Traugutta w układzie wschód-zachód, a druga miała przebiegać równolegle do ulic gen. Kazimierza Pułaskiego i Zygmunta Krasińskiego w układzie północ-południe, łącząc ulicę Stanisława Worcella z ulicą Romualda Traugutta. Fakt, iż teren ten obejmował prywatne działki utrudniał realizację tego projektu i z przedłożonego wniosku udało się zrealizować z pewną trudnością jedynie ulicę równoległą do ulicy Stanisława Worcella, która dziś nosi miano ulicy Józefa Haukego-Bosaka.

Przy ulicy w latach 1865-1868 pod numerem 3 zbudowano Gimnazjum św. Jana (Stadtisches Johannes-Gymnasium und Mittelschule). Projekt budynku szkolnego opracował Carl Zimmermann, przy czym określone prace prowadzono także w latach późniejszych: 1912 r., 1927 r. Kolejnym etapem rozwoju szkoły była budowa w 1890 r. sali gimnastycznej tym razem według projektu Richarda Plüddemanna. Z kolei w latach 1912-1913 r. wg projektu Fritza Behrendta dla potrzeb szkoły zbudowano drugi budynek. Oba późniejsze budynki powstały we wnętrzu kwartału, w przeciwieństwie do pierwszego, który współtworzy południową pierzeję ulicy. W 1934 r. gimnazjum zostało zamknięte, a w budynkach otworzono nową placówkę szkolną – Theodor-Körner-Schule. W zespole budynków mieści się współcześnie Zespół Szkół Ekonomiczno-Administracyjnych imienia Marii Dąbrowskiej.

Pod numerem 25-27 w 1870 r. zbudowano Szkołę Elementarną (Elementarschulhaus) oraz Miejskie Muzeum Szkolne (Städtische Schulmuseum). Od 2007 r. do budynku przeniesiono Dolnośląską Bibliotekę Pedagogiczną, przy czym w 2009 r. zakończono gruntowny remont przystosowujący obiekt do potrzeb tej instytucji.

Ponadto w budynkach pod numerem 9 znajdowała się Mittelschule.

Z kolei w latach 1901-1902 zbudowano na parceli pod numerem 28a kaplicę dla Kościoła Staroreformowanego. Określana jest jako najpóźniejsza budowla w stylu neogotyckim we Wrocławiu. Wskazuje się przy tym na rzadkie tak późne zastosowanie form neogotyckich w wersji angielskiej. Z powodów trudności finansowych w 1920 r. kapica została sprzedana na rzecz Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego. Kapica ta przez to zgromadzenie użytkowana także była po wojnie jako Kościół Pokoju Bożego. W 1999 r. liczyło około 60 członków. W 1985 r. wskazywano na bardzo zły stan techniczny obiektu. W tamtym czasie z sali nabożeństw korzystały także inne wspólnoty religijne, między innymi wrocławski zbór Chrześcijan Dnia Sobotniego istniejący od 1949 r. oraz Kościół Chrystusowy zarejestrowany w latach 70./80. XX wieku.

II wojna światowa Podobnie jak cała okolica, podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r., w wyniku prowadzonych działań wojennych zniszczeniu uległa znaczna część zabudowy. Powstały one między innymi podczas ostrzału artyleryjskiego z okolic Wzgórz Trzebnickich prowadzonego 4 lutego 1945 r. W ich wyniku ucierpiała znaczna część miasta w tym zniszczeniu uległa zabudowa w rejonie skrzyżowania ulicy Stanisława Worcella i gen. Kazimierza Pułaskiego. Natomiast 12 i 13 lutego 1945 r. oprócz ostrzału artyleryjskiego prowadzone było w tym rejonie także bombardowanie lotnicze, które przyczyniło się do kolejnych zniszczeń ulicy i okolicznej zabudowy. Ponadto fakt, iż Niemcy ustawili działa na podwórzu szkoły mieszczącym się pomiędzy ulicą Józefa Haukego-Bosaka a ulicą Stanisława Worcella oraz na podwórzu jednej z posesji przy ulicy Stanisława Worcella, skutkował zwiększonym ostrzałem tego fragmentu okolicy, a duże szkody zanotowano między innymi 12 lutego, 25 lutego oraz 1 i 2 kwietnia 1945 r.. Podsumowując zniszczenia z czasów II wojny światowej należy wskazać, że w gruzach legły budynki położone pod następującymi numerami: 1, 20-26, 25 oraz 32-36, a także narożna zabudowa przy ulicy Zygmunta Kraińskiego 48-52.

Okres powojenny Po wojnie parcele, na których znajdowały się nienadające się do użytkowania budynki, odgruzowano i przeznaczono na boiska i miejsca zabaw dla dzieci lub pozostawiono niezagospodarowane. Zachowane stare XIX wieczne domy oceniano jako nieefektowne z wyjątkiem budynków pod numerem 3 stanowiących gmachy zespołu ekonomicznych szkół zawodowych, w których na 1970 r. kształciło się około uczniów.

W latach 2007–2009 wzdłuż ulicy gen. Kazimierza Pułaskiego, w nowej linii zabudowy, zbudowano pod numerami 44-46 budynki mieszkalne z funkcją handlowo-usługową dla TBS Puławskiego według koncepcji architektonicznej opracowanej przez pracownię Domino Grupa Architektoniczna z siedzibą w Szczecinie. W ramach tej budowy wykonano elewację wschodnią budynku przy ulicy Stanisława Worcella 33, z uwzględnieniem fasady na ruszcie konstrukcyjnym przesłaniającej część elewacji tego budynku a nawiązującej do linii zabudowy dalszej części ulicy gen. Kazimierza Pułaskiego. Budowę zrealizowano na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę nr 227/2006 z 20.02.2007 r. z późniejszymi zmianami.

Od maja 2012 r. do grudnia 2013 r. prowadzono pod numerem 23 budowę budynku plombowego, na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę nr 478/2011 z 17.03.2011 r.. W jej efekcie powstał średniowysoki budynek mieszkalny o ośmiu kondygnacjach nadziemnych, 35 mieszkaniami oraz z powierzchnią handlowo-usługową w parterze.

W latach 2019–2022 realizowano na wolnym terenie w miejscu zniszczonej zabudowy pod numerami 30 i 38 (strona północna ulicy przy skrzyżowaniu z ulicą gen. Kazimierza Pułaskiego inwestycję polegającą na budowie bloku sportowego dla położonego przy ulicy Józefa Haukego-Bosaka 33-37 Liceum Ogólnokształcącym nr XIII imienia Aleksandra Fredry. Szkoła ta mieści się w budynku dawnej szkoły elementarnej oraz w budynku ul. Stanisława Worcella 32-36 (cofniętego względem linii zabudowy). Pomiędzy starą zabudową szkoły a nowym budynkiem przewidziano budowę nadziemnego łącznika. Inwestora reprezentował Zarząd Inwestycji Miejskich, projekt został opracowany w pracowni arch_it architektura+design, a generalnym wykonawcą była firma HARAS. Kwota kontraktu wynosiła ponad złotych. Budowę zrealizowano na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę nr 3654/2016 z 21.07.2016 r..

Przedwojenna numeracja posesji położonych przy ulicy, w szczególności w zakresie zachowanych budynków, pozostała niezmieniona.

Nazwy W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy: Droga Rajska, przed 1741 r. (przed włączeniem obszaru do miasta) Paradiesstrasse (ulica Rajska), do 1945 r. Rajska, 1945 r., nazwa potoczna, nieoficjalna, dawna tzw. droga rajska Stanisława Worcella, od 1945 r..

Niemiecka nazwa ulicy – Paradiesstrasse (ulica Rajska) – pochodziła od wcześniejszej nazwy drogi istniejącej przed włączeniem tego obszaru do miasta – Droga Rajska. Źródło nazwy tej drogi jest nieznane. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Wrocławia i ogłoszona w okólniku nr 97 z 31.12.1945 r.. Upamiętnia ona Stanisława Worcella, urodzonego w 26.03.1799 r. w Stepaniu na Wołyniu, zmarłego w 3.02.1857 r. w Londynie, lewicowego działacza politycznego i publicysty, uczestnika powstania listopadowego, po którym udał się na emigrację do Francji, Belgii i Wielkiej Brytanii.

Na marginesie można także wspomnieć w nawiązaniu do powyższej historii nazewnictwa tej drogi i ulicy, że współcześnie nazwę ulicy Rajskiej nosi od 1946 r. zupełnie inna ulica położona na osiedlu Złotniki – ulica Rajska.

Układ drogowy Ulica łączy się z następującymi drogami publicznymi, kołowymi oraz innymi drogami (przy czym przebieg podano zgodnie z kierunkiem jazdy, jako że ulica na całej długości jest drogą jednokierunkową): + Drogi powiązane powiązanie droga nr drogi foto opis skrzyżowanie ulica Zygmunta Krasińskiegolokalna 105778D 160px na wprost i dół zdjęcia skrzyżowanie ul. gen. Kazimierza Pułaskiegogłówna 105848D 160px w lewo i w prawo

Proponuje się także powiązanie piesze lub pieszo-rowerowe do ulicy Komuny Paryskiej przez przejazd bramowy budynku przy ulicy Stanisława Worcella 23 do luki w północnej pierzei zabudowy przy ulicy Komuny Paryskiej 30 i dalej z kontynuacją do ulicy gen. Karola Kniaziewicza.

Ulica Stanisława Worcella we Wrocławiu

Czytaj w krótszych częściach

Źródło i licencja