Eudoksja Borysowna Biron z domu Jusupowa (, Jewdokija Borisowna Biron; ur. 5 maja 1743 w Moskwie, zm. 21 lipca 1780 w Petersburgu) – księżniczka rosyjska, druga żona księcia Kurlandii i Semigalii Piotra Birona. Dama Orderu Świętej Katarzyny Męczennicy.
Życiorys thumb|left|Portret Eudoksji Jusupowej autorstwa Fiodora Rokotowa Eudoksja Borysowna Jusupowa urodziła się w 5 maja 1743 r. w Moskwie. Była córką Borysa Grigoriewicza Jusupowa, potomka tatarskiego chana imieniem Jusuf i Iriny Michajłowny Zinowiewny (1718–1788). Miała trzy siostry (Elżbietę, Aleksandrę, Annę) i brata Nikołaja Borysowicza Jusupowa (1750–1831).
W 1774 r. poślubiła księcia Kurlandii Piotra Birona (1724–1800), syna Ernsta Jana Birona i Benigny Gottlieby z domu Trotta von Treiden. Małżeństwo zostało zaaranżowane przez cesarzową Katarzynę II w celu wzmocnienia więzi między Rosją a Kurlandią. Została drugą żoną Piotra, który rozwiódł się z Karoliną Louise księżniczką Waldecku i Pyrmontu.
Księżna Eudoksja Biron zamieszkała z mężem w pałacu wybudowanym przez ojca Piotra w Mitawie, gdzie znalazła wielu zwolenników wśród szlachty Kurlandii. Relacje między małżonkami nie były udane. Księżna, nie mogąc znieść okrutnego traktowania, opuściła męża. W 1776 r. została zaproszona na ślub wielkiego księcia Pawła Romanowa, wykorzystała okazję i już nigdy nie wróciła do Mitawy. 27 kwietnia 1778 r. para rozwiodła się, po czym Piotr zawarł trzecie małżeństwo. Po rozwodzie Eudoksja Borysowna zamieszkała w Petersburgu, we własnym domu przy ul. Milionowej 22, gdzie gościła prominentne kręgi arystokratyczne stolicy. Zmarła dwa lata później, 21 lipca 1780 r. O tym fakcie donosił w swoim dzienniku francuski dyplomata Marie de Corberon:
Eudoksja została uhonorowana Orderem Świętej Katarzyny Męczennicy. Została pochowana w cerkwi Zwiastowania, która wchodzi w skład zespołu klasztornego Ławry Aleksandra Newskiego w Petersburgu.
Przypisy
Bibliografia Montefiore Simon Sebag, Katarzyna Wielka i Potiomkin, Wydawnictwo Magnum Ltd, Warszawa, 2006,
Юсупова, Евдокия Борисовна // Русский биографический словарь: в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918
Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Ludzie związani z Jełgawą Kategoria:Pochowani w Ławrze św. Aleksandra Newskiego Kategoria:Damy dworu Imperium Rosyjskiego Kategoria:Damy Orderu Świętej Katarzyny Kategoria:Władcy Kurlandii Kategoria:Historia Łotwy Kategoria:Urodzeni w 1743 Kategoria:Zmarli w 1780