Antyblok – mianem tym określano w latach 1911-1914 sojusz prawicowych stronnictw galicyjskich, skupionych wokół Narodowej Demokracji.
Powstał w reakcji na powstanie Bloku namiestnikowskiegoMaciej Janowski, Inteligencja wobec wyzwań nowoczesności. Dylematy ideowe polskiej demokracji liberalnej w Galicji w latach 1889-1914, Warszawa 1996, s. 217. Określenie to stosowane było od 1911 r. wobec kształtującego się wcześniej sojuszu stronnictw galicyjskich (Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe, Podolacy i Polskie Centrum Ludowe)Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 344. Reprezentowały one prawicowe siły, głównie ze wschodniej Galicji. Sympatyzowała z nim także częściowo tzw. „fronda“ ludowa skupiona wokół Bolesława Wysłoucha.
Poza narodowymi demokratami i konserwatystami skupiał on na wsi wschodnio-galicyjskiej niewielkie grupy dawnych stojałowszczyków. Wraz z przybudówkami endeckimi środowiska te powołały Narodowy Związek Chrześcijańsko-Narodowy, który po wyborach do Sejmu galicyjskiego w 1913 r. utworzył wraz z SD-N wspólny klub poselski - Związek Ludowo-Narodowy. Antyblok reprezentował interesy najbardziej prawicowych a zarazem antydemokratycznych i konserwatywnych środowisk polskich we wschodniej Galicji.
Propagując skrajny nacjonalizm skierowany przeciwko Ukraińcom, próbował pozyskać dla niego środowiska wiejskie. W sporach dzielących społeczność rusińską wspierano moskalofilów przeciwko UkraińcomMagdalena Semczyszyn, Galicyjskie wybory. Działalność Centralnego Komitetu Wyborczego dla Galicji Wschodniej w latach 1867-1906, Warszawa 2014, s. 247. Ugrupowanie sprzeciwiało się wszelkim reformom politycznym proponowanym przez Blok i jego metodom walki z narastającym radykalizmem społecznym. Jego głównym celem było przejęcie władzy w Galicji.
Antyblok doprowadził do politycznego przesilenia w Galicji, ustąpienia namiestnika Michała Bobrzyńskiego i znaczącego sukcesu wyborczego tej orientacji politycznej. Istniejący od stycznia 1912 r. podolacki Klub Środka (Centrum) stał się wówczas najliczniejszym ugrupowaniem w Sejmie Krajowym (liczył bowiem 29 mandatów, czyli 18%), a wraz z narodowymi demokratami (16 mandatów) skutecznie mógł przeciwstawić się stronnictwom blokowymAdam Wątor, Spis większych właścicieli ziemskich należących do Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego w dzielnicy austriackiej, "Galicja" Studia i materiały, t. 1, 2015, s. 331. W wyborach w 1913 r. Antyblok uzyskał ciche poparcie namiestnika Galicji - Witolda Korytowskiego, dzięki temu już przy zgłaszaniu kandydatów na posłów starano się eliminować kandydatury zwolenników porozumienia z UkraińcamiTomasz Dudek, Stronnictwa konserwatywne zaboru austriackiego wobec kwestii ukraińskiej w Galicji w przededniu wybuchu I wojny światowej (lata 1913-1914), "Krakowskie Studia Małopolskie", 2013, nr 18, s. 83,.
Na licznie odbywających się wiecach przedwyborczych kandydaci antybloku zdecydowanie występowali przeciwko projektowi reformy i porozumieniu z Ukraińcami, starając się jednocześnie na zgromadzeniach przedwyborczych przeprowadzić uchwały potępiające projekt reformy wyborczej i wzywające przyszłych posłów do jej obaleniaAdam Wątor, Galicyjska Rada Narodowa w latach 1907-1914, Z dziejów instytucji obywatelskiej, Szczecin 2000, s. 201-202. Jak twierdził wówczas jeden z liderów antybloku Stanisław Stadnicki, który potępiając porozumienia zawarte z Ukraińcami przez byłego namiestnika Michała Bobrzyńskiego stwierdzał jednocześnie: „my z Rusinami walki nie prowadzimy, ale z ich obecnymi przywódcami porozumieć się nie możemy i dopiero, gdy Rusini okażą chęć do zgody i zrozumieją, że i my jesteśmy gospodarzami na tej ziemi będziemy mogli z nimi rokować”Z Ruchu Wyborczego. Przemówienie posła Stanisława Stadnickiego na wiecu przedwyborczym w Mościskach z dnia 8 czerwca 1913 r., „Gazeta Narodowa”, nr 126, z 10 kwietnia 1913, s. 2.
W wyniku wyborów nowy Sejm został zdominowany zarówno po stronie polskiej, jak i ukraińskiej przez przedstawicieli radykalnych stronnictw nacjonalistycznych. Wybory te przegrali kandydaci umiarkowani, głoszący idee zgodnego współżycia obu narodówW nowym Sejmie zasiadło 65 posłów reprezentujących stronnictwa antybloku, 19 członków Stronnictwa Prawicy Narodowej, 16 demokratów, 15 ludowców, 2 demokratów skoncentrowanych oraz dwóch posłów niezależnych. Wśród Ukraińców, mandaty sejmowe zdobyło 24 narodowców, 6 radykałów i zaledwie jeden moskalofil. Ponadto jeden z ukraińskich mandatów zdobył kandydat niezależny, Adam Wątor, Galicyjska Rada Narodowa w latach 1907-1914, Z dziejów instytucji obywatelskiej, Szczecin 2000, s. 207–208.. Zablokowało to w praktyce możliwość przeprowadzenia reformy wyborczej. Warto nadmienić, że przeciw reformie w tym czasie wystąpił także 13 kwietnia 1913 r. episkopat polski publikując na łamach "Gazety Narodowej" list w tej sprawieSzymon Rudnicki, Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918-1926, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981,s. 23-24,. Trzeba jednak dodać, że choć wybory zakończyły się zwycięstwem partii antybloku, to ich kandydaci ponieśli także kilka dotkliwych porażek. Tak było m.in. z kandydaturą prezesa Rady Narodowej Tadeusza Cieńskiego, który w Zaleszczykach w kurii wiejskiej przegrał z Ukraińcem - Teofilem Okuniewskim. Mandat otrzymał dopiero w kurii wielkiej własności w CzortkowieAdam Wątor, Tadeusz Cieński (1856–1925). Portret konserwatysty, Szczecin 1997, s. 59–60.
W sporach orientacyjnych dotyczących rozwiązania kwestii polskiej w zbliżającej się wojnie Antyblok sympatyzował z orientacją na Rosję Romana Dmowskiego. Jednocześnie ze względu na antyrosyjskie nastroje panujące w Galicji unikano publicznych deklaracji w tych niewygodnych dla siebie kwestiach.Jan Molenda, Piłsudczycy a narodowi demokraci 1908 - 1918, Warszawa 1980, s. 108-109, 113
Do czołowych działaczy Antybloku należeli: Stanisław Grabski, Stanisław Głąbiński, Tadeusz Cieński, Aleksander Skarbek, Stanisław Kasznica, Leon Jan Piniński, Andrzej Lubomirski, Aleksander Vogel.
Po wybuchu I wojny światowej stronnictwa Antybloku stały się częścią powstałego we Lwowie Centralnego Komitetu Narodowego.
Przypisy
Bibliografia Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 344 Kategoria:Porozumienia partii i ugrupowań okresu zaborów Kategoria:Historia Galicji