mały|Sofia Nădejde Sofia Nădejde (ur. 14 września 1856 w Botoszanach – zm. 11 czerwca 1946 w Bukareszcie) – rumuńska powieściopisarka, dramatopisarka, tłumaczka, publicystka, działaczka feministyczna i członkini Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej w Rumunii.
Życiorys Urodziła się w Botoszanach w rodzinie wolnych chłopów. Była córką Vasila Băncilă Gheorghiu i Puherii-Profiry Neculae. Jej bratem był malarz Octav Băncilă. Uczyła się w szkole żeńskiej w rodzinnym mieście, a maturę zdała w Jassach. Była pierwszą kobietą w Rumunii, której pozwolono zdać egzamin maturalny w szkole dla chłopcówSamoilă* M., Romanian Women’s Education And Social Activism At The End Of 19th Century. In V. Chis, & I. Albulescu (Eds.), Education, Reflection, Development – ERD 2017, vol 41. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences (pp. 858-866). Future Academy. https://doi.org/10.15405/epsbs.2018.06.103.
W 1874 wyszła za publicystę, prawnika i członka rumuńskiej robotniczej partii socjaldemokratycznej (Partidul Social Democrat Român) Ioana Nădejdego, z którym miała sześcioro dzieci. W 1876 Nădejde zamieszkała na stałe w Jassach i zaangażowała się działalność ruchu. Pisarka aktywnie uczestniczyła w tworzeniu programów politycznych organizacji, w których postulowano zrównanie praw obywatelskich kobiet i mężczyzn, dostęp do edukacji bez względu na płeć i równą płacę. W swoim domu para organizowała spotkania dla lokalnych intelektualistów oraz aktywistów społecznych i politycznych. W 1894 małżeństwo przeniosło się do BukaresztuŞtefania Mihăilescu (tr. Maria Bucur), "Nădejde, Sofia (1856-1946)", in Francisca de Haan, Krasimira Daskalova, Anna Loutfi (eds.), Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Budapest: Central European University Press, 2006, s. 362..
Zadebiutowała w 1879 w czasopiśmie „Femeia Română” [„Kobieta rumuńska”] artykułem „Chestiunea femeilor” [„Kwestia kobieca”], w którym sprzeciwiała się infantylizacji kobiet i żądała zwrócenia im godności osobistej.
W 1893 r. kierowała czasopismem „Evenimentul literar” [„Wydarzenie literackie”].
Jej debiut literacki, opowiadanie „Două mame” [„Dwie matki”], ukazywał się w latach 1884-1886 w socjalistycznym czasopiśmie naukowo-literackim „Contemporanul” („Współczesny”), z którym była związana.
W 1893 wydała zbiór opowiadań „Nuvele”.
W 1897 została przewodniczącą czwartego kongresu PSDR - Rumuńskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej.
W 1899 pisarka opuściła ruch socjalistyczny, skupiając się na literaturze, w której jako orędowniczka emancypacji kobiet podejmowała się głównie kwestii feministycznych.
W latach 30 XX wieku sprzeciwiała się reżimom totalitarnym, opowiadając się za demokracją. Została wówczas honorową przewodniczącą Frontul Feminin (Front Kobiecy), założonego przez pisarki i artystki zrzeszenia mającego na celu promowanie praw człowieka. mały|Sofia Nădejde na portrecie autorstwa jej brata Octava Băncilă, 1910 Po śmierci męża w 1928 pisarka zamieszkała z córką w Bukareszcie, w której domu zmarła w 1946.
Twórczość Nădejde w swojej publicystyce, a także utworach literackich poruszała problematykę związaną z rodziną, statusem kobiety, edukacją i pracą zawodową kobiet oraz uprzedzeniami z nimi związanymi.
Wiele jej artykułów publikowano w takich czasopismach jak m.in. „Besarabia”, „Drepturile omului” [„Prawa Człowieka”], „Muncitorul” [„Robotnik”], „Universul” [„Wszechświat”], „Adevărul” [„Prawda”]. Była także autorką jednej z pierwszych rumuńskich powieści feministycznych Patimi [Pasje], która w 1903 została nagrodzona I nagrodą czasopisma „Universul”.
Pisarka w swoich tekstach odnosiła się do współczesnych jej filozofów i myślicieli jak Karola Darwina, Johna S. Milla, Herberta Spencera czy Karola Marksa.
Nădejde polemizowała z jednym z największych rumuńskich działaczy kulturalno-politycznych i krytyków literackich drugiej połowy XIX w., Titu Maiorescu, który w artykule "Creerul femeilor" [„Kobiecy mózg”] do gazety „Le Nord” przedstawił opinię na temat konieczności obejmowania przez mężczyzn kurateli nad kobietami w związku z ich mniejszą sprawnością intelektualną spowodowaną domniemaną mniejszą masą mózgu kobiecegoȘtefan Baghiu: Prefața W: Sofia Nădejde, Patimi, București 2021.. Pisarka na łamach „Contemporanul” podjęła się analizy hipotezy Maiorescu, wykazując błąd naukowy. W następnej kolejności zajęła się wykazaniem prawdziwych przyczyn niższego statusu kobiety w społeczeństwie jak dyskryminacja, brak dostępu do edukacji, a także stereotypy i uprzedzenia w stosunku do kobiet.
Pisarka dokonała tłumaczeń Henryka Sienkiewicza, Iwana Turgieniewa, Charlesa Dickensa, Juliusza Vernego, Karla Maya, Edmonda De Amicisa, a także wielu innych twórców europejskich.
Wybrana twórczość O iubire la țară, dramat (1895) Din chinurile vieții, Fiecare la rândul său, opowiadania (1895) Fără noroc, dramat (1898) Ghica Vodă, domnul Moldovei, dramat (1899) Vae victis! Vai de Invinși (1903) Patimi, powieść (1903) Robia banului, powieść (1906) Părinți și copii, powieść (1907) Din lume pentru lume - Povestiri din popor, zbiór podań (1909) Irinel sau întâmplările unui român în Rusia, Mangiuria și Japonia, powieść
Upamiętnienie W 2018 roku ustanowiony Nagrody literackie im. Sofii Nădejde przeznaczone dla kobiet, które corocznie przyznawane są w kategoriach poezja, proza, debiut poetycki, debiut prozatorski. Funkcjonują także nagrody specjalne za innowacyjność i wybitne zasługi dla literatury.
Przypisy
Kategoria:Rumuńscy pisarze Kategoria:Urodzeni w 1856 Kategoria:Zmarli w 1946 Kategoria:Ludzie urodzeni w Botoszanach