Bruzdonos (Nycteris) – rodzaj ssaków latających z rodziny bruzdonosowatych (Nycteridae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki zamieszkujące tropikalne i subtropikalne obszary Afryki, Półwyspu Arabskiego i południowo-wschodniej Azji, w tym obszary pustynne. Jeden z gatunków (pospolity w Egipcie bruzdonos egipski (Nycteris thebaica)) podawany był z greckiej wyspy Korfu, inny zaś – bruzdonos owłosiony (Nycteris hispida) – z Sycylii, co dawałoby przyczynę do umieszczenia ich na liście ssaków Europy. Jednak obecnie stwierdzenia te są kwestionowane lub przypisuje się je zawleczeniom pojedynczych osobników przez człowieka.
Charakterystyka Długość ciała (bez ogona) 38–90 mm, długość ogona 37–84 mm, długość ucha 19–37 mm, długość tylnej stopy 7–17 mm, długość przedramienia 32–65 mm; masa ciała 4–43 g. Większość przedstawicieli rodziny żywi się dużymi owadami i innymi stawonogami (np. skorpionami) zbieranymi z powierzchni gruntu. Największy bruzdonos – bruzdonos wielki (Nycteris grandis) – może polować również na drobne kręgowce, np. ptaki.
Systematyka Rodzaj zdefiniowali w 1795 roku francuscy przyrodnicy Étienne Geoffroy Saint-Hilaire i Georges Cuvier w artykule zatytułowanym Metodyka teriologiczna, opublikowanym w czasopiśmie „Magasin Encyclopédique”. Autorzy w oryginalnym opisie nie wskazali gatunku typowego; w ramach późniejszego oznaczenia w 1929 roku Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej na typ nomenklatoryczny wyznaczyła bruzdonosa owłosionego (N. hispida).
Etymologia Nycteris (Nicteris, Nycterus): nukteris, νυκτεριδος nukteridos ‘nietoperz’. Petalia (Pelatia): etymologia niejasna, Gray nie podał znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Nycteris javanica . Nycterops: rodzaj Nycteris ; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Nycterops pilosa (= Vespertilio hispidus ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; DP – długość przedramienia; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxNycteris argeO. Thomas, 1903bruzdonos równikowygatunek monotypowynierównomiernie w lesie tropikalnym w Afryce Zachodniej i Środkowej, od Sierra Leone na wschód do południowo-zachodniej Kenii i północno-zachodniej Tanzanii, na południe do Angoli oraz wyspa Bioko (Gwinea Równikowa); zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 5–6,5 cmDO: 4,2–6,1 cmDP: 3,9–4,6 cmMC: 6–11 gNycteris intermediaAellen, 1959bruzdonos pośrednigatunek monotypowybardzo nierównomiernie w lesie tropikalnym Afryce Zachodniej i Środkowej w Gwinei, Liberii, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Ghany, Kamerunu, Gabonu, północno-wschodniej Demokratycznej Republiki Konga, północno-zachodniej Tanzanii oraz północno-wschodniej AngoliDC: 4–5 cmDO: 4,1–5,3 cmDP: 3,6–3,8 cmMC: 6–9 gNycteris nana (Andersen, 1912)bruzdonos malutkigatunek monotypowynierównomiernie w tropikalnym, lesie w Wybrzeżu Kości Słoniowej, Ghanie, Kamerunie, Gwinei Równikowej, Demokratycznej Republice Konga, Sudanie Południowym, zachodniej Ugandzie, zachodniej Kenii, zachodnim Burundi i północnej Angoli; zakres wysokości: do 2100 m n.p.m.DC: 3,8–4,5 cmDO: 3,7–4,9 cmDP: 3,2–3,7 cmMC: 4–7 gNycteris major(Andersen, 1912)bruzdonos dużygatunek monotypowybardzo nierównomiernie w lesie tropikalnym w Gwinei, Liberii, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Kamerunie, Gabonie, północno-wschodniej Demokratycznej Republice Konga i północno-wschodniej ZambiiDC: 5,1–7,3 cmDO: 5,5–6,4 cmDP: 4,5–4,9 cmMC: 8–16 gNycteris tragata(Andersen, 1912)bruzdonos sundajskigatunek monotypowynierównomiernie na Półwyspie Malajskim, Sumatrze i BorneoDC: 6,8–7,3 cmDO: 7–7,8 cmDP: 4,6–5,5 cmMC: 13–22 gcentruj|150pxNycteris javanicaÉ. Geoffroy Saint-Hilaire, 1813bruzdonos jawajskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Jawa, Wyspy Kangean i Nusa Penida; bardzo wątpliwy w Timorze Zachodnim; zakres wysokości: 0–2500 m n.p.m.DC: brak danychDO: brak danychDP: 4,3–5 cmMC: brak danychNycteris aurita (Andersen, 1912)bruzdonos uszatygatunek monotypowynierównomiernie na sawannach w Afryce Wschodniej (Somalia, Etiopia, Sudan Południowy, Kenia i Tanzania)DC: 4–5 cmDO: 4,5–5,6 cmDP: 3,7–4,5 cmMC: 6–12 gcentruj|150pxNycteris grandisW.C.H. Peters, 1865bruzdonos wielkigatunek monotypowyleśny pas od Senegalu na wschód do wschodniej Demokratycznej Republiki Konga, przybrzeżna Kenia, Tanzania i północno-wschodni Mozambik, rozproszony w Zambii, południowym Malawi, północnym Zimbabwe i zachodnio-środkowym MozambikuDC: 7–9 cmDO: 6–8,4 cmDP: 5,2–6,5 cmMC: 21–43 gcentruj|80pxNycteris hispida(von Schreber, 1775)bruzdonos owłosionygatunek monotypowytropikalna Afryka od Mauretanii i Senegalu na wschód do Etiopii, Kenii i Somalii, na południe do Angoli, Botswany, Zimbabwe i Mozambiku, najwyraźniej odizolowany we wschodniej Południowej AfryceDC: 4–5 cmDO: 4,1–5,6 cmDP: 3,4–4,4 cmMC: 6–12 gcentruj|150pxNycteris macrotisDobson, 1876bruzdonos wielkouchygatunek monotypowytropikalna Afryka od Senegalu na wschód do Sudanu, Etiopii, Somalii, Kenii i Tanzanii, na południe do północno-zachodniej Angoli, południowej Demokratycznej Republiki Konga, północno-wschodniej Botswany, północnego Zimbabwe i środkowego Mozambiku, również północny Madagaskar; zakres wysokości: 0–2200 m n.p.m.DC: 4,5–7 cmDO: 4,5–6,5 cmDP: 4–5,5 cmMC: 15–18 gNycteris parisii(De Beaux, 1924)bruzdonos skrytygatunek monotypowyznany tylko z 4 stanowisk w północnym Kamerunie, południowej Etiopii i południowej SomaliiDC: 4,6–4,7 cmDO: 4,4–5 cmDP: 3,8–4,1 cmMC: około 7 gNycteris woodiAndersen, 1914bruzdonos sawannowygatunek monotypowyZambia, Malawi, Zimbabwe, środkowy Mozambik i skrajnie północno-wschodnia Południowa Afryka (prowincja Limpopo); zakres wysokości: do 1250 m n.p.m.DC: 4–4,8 cmDO: 4–4,5 cmDP: 3,5–4,2 cmMC: 7–9 gNycteris gambiensis(Andersen, 1912)bruzdonos gambijskigatunek monotypowyAfryka Zachodnia od Senegalu na wschód do Nigerii, zapisy z południowo-wschodniego KamerunuDC: 4,5–5 cmDO: 4,5–5,5 cmDP: 3,5–4,4 cmMC: 7–9 gcentruj|150pxNycteris thebaicaÉ. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818bruzdonos egipskigatunek monotypowyod Senegalu na wschód do Somalii, na południe do Południowej Afryki (nieobecny w większości Kotliny Konga), na północ wzdłuż rzeki Nil do Lewantu, także Maroko, zachodnia Arabia Saudyjska i zachodni Jemen; zakres wysokości: 0–1500 m n.p.m.DC: 4–5,6 cmDO: 4–6,3 cmDP: 3,4–5,2 cmMC: 6–16 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Bruzdonosowate