Plac Józefa Piłsudskiego w Braniewie – plac w Braniewie na prawym brzegu Pasłęki. Kwartał na przestrzeni dziejów spełniał wiele funkcji – łasztownia portu w Braniewie, rynek miejski, targ rybny, na części znajdował się szpital św. Ducha z cmentarzem, obok karczma, później hotel Schwarzer Adler.
Historia lewo|mały|Miejsce pl. Piłsudskiego na miedziorycie z 1635
Łasztownia Pierwsze wzmianki dotyczące terenu współczesnego placu Piłsudskiego pochodzą z czasów średniowiecza i są związane z istnieniem łasztowni wewnętrznego portu miasta Braniewa. W zarządzeniu rady miejskiej z 1406 roku wymieniono cztery miejsca, w których powinno się wyładowywać towar ze statków po zapłaceniu cła palowego: 1. Brücke (też: Ladungsbrücke, Salzbrücke – okolice Spichlerza Mariackiego i przystani żeglarskiej), 2. Dornbusch (ciernisty krzew), 3. Rotes Wasser (Czerwony Rów), 4. BollwerkWiesław Długokęcki Delta rzeki Pasłęki i port zewnętrzny Braniewa w średniowieczu Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 4, 641-650 2000 s. 642. Miejsce wyładunku zwane „Dornbusch” (ciernisty krzew) w opisie granic posiadłości ziemskich Braniewa z 1284 r. umiejscowione jest na przeciwległej stronie Pasłęki portu Starego Miasta (tj. na prawym brzegu) w pobliżu drogi do wsi Rusy. Jest to miejsce współczesnego targowiska miejskiego przy placu Piłsudskiego, na którym w średniowieczu znajdowała się braniewska łasztownia (niem. Lastadie). Pierwsze wzmianki dotyczące łasztowni Starego Miasta Braniewa pojawiają się już w latach 1436 i 1452Augustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE, XIX, 1916, s. 717. Oprócz typowej funkcji łasztowni – czyli placu przeładunkowego dla statków – braniewska łasztownia pełniła też rolę stoczni, tj. była miejscem budowy statków i .
Szpital, budynek „Casino Gesellschaft” Następnym charakterystycznym miejscem pl. Piłsudskiego był znajdujący się przy Pasłęce szpital św. Ducha – spalony wraz z przedmieściem Braniewa w 1521 przez mistrza krzyżackiego Albrechta w czasie wojny z Polską, w latach 30. XVI wieku odbudowany, ale już pod patronatem św. Andrzeja. W 1804 konstrukcję grożącą zawaleniem rozebrano, a w 1838 na tym miejscu wybudowano budynek „Casino Gesellschaft”. Podczas I wojny światowej towarzystwo nie było w stanie utrzymać obiektu i w dniu 1 października 1916 odsprzedało go miastu za kwotę 45 tys. marekBericht über die Verwaltung und den Stand der Gemeinde-Angelegenheiten der Stadt Braunsberg umfassend das Kalenderjahr 1915, Braunsberg. Druck der der Heyneschen Buchdruckerei (G. Riebensahm) 1916, s. 19 (Szukaj w Archiwach, scan 407). Od 1927 w budynku mieściło się muzeum i równolegle oddział banku (Sparkasse)Hans Preuschoff Braunsbergs Innungen und Vereine, w: Heimatbrief für den Kreis Braunsberg, 2017, s. 189, s. 27.. Budynek do 1945 posiadał adres Vorstädtischer Markt 1Stadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 339.. Po 1945 budynek rozebrano – pozostało puste miejsce pomiędzy mostami na rzece Pasłęce.
Hotel Schwarzer Adler Kolejną charakterystyczną budowlą placu Piłsudskiego była Karczma Dolna (Niederkrug), w późniejszym okresie okazały hotel „Pod Czarnym Orłem” (Schwarzer Adler). Budynek karczmy położony był na ukos (współcześnie od budynku starostwa powiatowego w stronę Biedronki, teraz przebiega tędy ulica), bo tak po skosie wytyczona była wówczas droga. Karczma ta istniała ponad 500 lat, pierwszy raz wymieniona w 1427 roku w przywileju nadanym przez Radę Starego Miasta dla Petera Reymana, któremu na placu przy szpitalu św. Ducha zezwolono na budowę karczmy. Na przestrzeni wieków obiekt ten zmieniał wygląd i nazwy (Unterkruge, Adlerkruge, Zum Adler, Schwarzer Adler). W ostatnich latach przed II wojną światową wykupiony został przez Volksbank, stanowiąc drugą konkurencyjną placówkę bankową dla pobliskiej Sparkasse, jednak w jego w części nadal funkcjonował hotelGeorg Mielcarczyk Braunsberg und Umgebung, Lippstadt 1983, s. 59. Hotel po wojnie został również rozebrany.
Targ rybny (Fischmarkt) Następnym miejscem pl. Piłsudskiego był targ rybny (Fischmarkt), biegnący wzdłuż rzeki Pasłęki, od Mostu Kotlarskiego w dół rzeki (dziś część targowiska miejskiego położona przy rzece Pasłęce). Nazwa Fischmarkt pojawia się w aktach miejskich już w II połowie XVII wieku (1683 i 1691). Targ rybny był miejskim targowiskiem, na którym w dni targowe (w okresie międzywojennym były to środy i soboty) przy straganach i wozach handlowano i to nie tylko samymi rybami, ale też wszelkimi produktami wiejskimi. W okresie letnim chłopi z Nowej Pasłęki już poprzedniego wieczora przywozili swoje produkty zaprzęgiem konnym i drzemali na rynku na wozach, ażeby o świcie dnia handlowego móc rozpocząć sprzedaż. W pobliżu targowiska znajdowało się umocnione nabrzeże, przy którym cumowały łodzie; oprócz braniewian wolno było cumować przy nabrzeżu także mieszkańcom Nowej i Starej PasłękiHans Preuschoff Als Braunsberg noch kaiserlich war [w:] Braunsberg/Ostpreußen Unsere Schulen, Heft 39 Sommer 1984, s. 17.
W latach 1991–1992 na plac Piłsudskiego przy rzece Pasłęce powróciło, przeniesione z ul. Kościuszki, miejskie targowisko w Braniewie. Postawione zostały nowe pawilony handlowe, stoiska z zadaszeniami oraz parking. Koszt tej inwestycji wyniósł 450 tys. złotych (licząc po denominacji). Targowisko to, otwarte w czerwcu 1992, błyskawicznie zapełniło się handlarzami, był to również skutek uruchomienia linii kolejowej Królewiec-Braniewo i tanich towarów z RosjiBraniewskie targowisko miejskie. Bazar otwarty [w:] Ilustrowany Kurier Terenowy. IKAT, 1–31 sierpnia 1992, s. 1.
Wzrost natężenia ruchu uświadomił władzom pilną potrzebę wybudowania łącznika między oboma brzegami Pasłęki w tym miejscu. Kładka przez rzekę, spajająca targowisko z lewym brzegiem Pasłęki, została wybudowana w 1993 roku. Wykonawcą była firma Stalbud. Jej uroczyste oddanie do użytku nastąpiło w styczniu 1994 rokuBliżej na (braniewski) rynek. Most otwarty, [w:] IKAT. Ilustrowany Kurier Terenowy, nr 3 (102), Rok V, 18–24 stycznia 1994.Braniewo. Inwestycje budowlane. Pracowita dekada [w:] Dziennik Elbląski, 7 czerwca 2000, dodatek Budowlane, s. XII.
Kriegerdenkmal Jeszcze jednym charakterystycznym wyróżnikiem placu był obelisk pamięci poległych w wojnie francusko-pruskiej (1870–1871) żołnierzy stacjonującego w Braniewie 1. wschodniopruskiego batalionu strzelców wyborowych (1. Ostpreußischer Jägerbataillon). Bogato zdobiona żeliwna stela z wtopionymi tabliczkami z nazwiskami poległych i dedykacją została uroczyście odsłonięta na placu przed budynkiem „Casino Gesellschaft” 14 sierpnia 1874 roku, w czwartą rocznicę bitwy pod Borny, w której oddało życie wielu żołnierzy z braniewskiej jednostki wojskowej. Pomnik miał 23 stopy wysokości (około 7 metrów)Heimatbrief für den Kreis Braunsberg, Sommer 2016, Das Denkmal des 1. Ostpreußischen Jägerbataillons für die Gefallenen des deutsch-französischen Krieges 1870/71 in Braunsberg: mit Namenslisten von gefallenen Soldaten verschiedener Regimenter aus Stadt und Kreis (von Bettina Müller), s. 144–145, wyglądem przypominał gotycką wieżyczkę kościoła. Około 1920 roku na placu przy pomniku pojawił się trawnik i rabaty z kwiatami, z wkomponowanym miejscem pamięci (galeria, zdj. 1). 30 listopada 1930 pomnik został wpisany do rejestru zabytków miasta BraniewaSzukaj w archiwach Braunsberg, Stadtverwaltung, scan 90. Teren przy pomniku był miejscem uroczystości miejskich, gdyż stanowił duży, reprezentacyjny plac miasta.
W 1938 burmistrz miasta Hans-Georg Petrusch wystąpił do konserwatora zabytków o zgodę na usunięcie pomnika ze względu na zły stan obiektu. Rzeczywisty powód burmistrza z nadania NSDAP mógł być jednak inny, wszak plac od 5 lat nosił imię führera III Rzeszy, zaś pomnik upamiętniał bohaterów poprzedniego systemu. Konserwator prowincji wydał taką zgodę 27 listopada 1938, jednakże z zastrzeżeniem, iż tablice pamiątkowe z pomnika winny zostać umieszczone w innym godnym miejscu. Wskazał na takie dogodne miejsce Pflaumengrund (współcześnie amfiteatr miejski), przy pomniku bohaterów I wojny światowejSzukaj w archiwach Braunsberg, Stadtverwaltung, scany 90–112. Pomnik ostatecznie został przeniesiony jeszcze dalej – do Lasu Miejskiego (Stadtwald)Braunsberg/Ostpreußen Unsere Schulen, Heft 31 Sommer 1980, s. 28.
Pomnik ten było często eksponowany na fotografiach, jednak na ostatnich przedwojennych zdjęciach widoczna jest kolejna zmiana stylistyki placu – brak jest alejek, rabat... i pomnika, za to wytyczone zostały już ulice i chodniki (galeria, zdj. 2). Po tym obiekcie współcześnie również nie ma żadnego śladu, współcześnie jest to miejsce placu rekreacyjnego z fontanną.
Po 1945 Po II wojnie światowej nie zachował się żaden z historycznych obiektów w tym obrębie, zmienił się układ i nazewnictwo ulic. Współcześnie plac Piłsudskiego (do 1 grudnia 1990 był to plac Skowrońskiego) mieści w swym obrębie następujące ulice i place sprzed wojny:
Vorstädtischer Markt – do 1933, 20 kwietnia1933 przemianowany na Adolf Hitler Platz Am Adler (do 1936 – AdlerstraßeStadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 43) – ulica biegnąca skośnie od „świateł” do Mostu KotlarskiegoHeimatseite der Kreisgemeinschaft Braunsberg/Ostpreussen e.V., Braunsberg (Ermland) – geistige Hauptstadt des Ermlands, z opisu na mapie miasta Fischmarkt – uliczka wzdłuż rzeki Pasłęki, współcześnie nieodtworzona Neuer Markt – rejon targowiska miejskiego Fabrikstraße – ostatni fragment pl. Piłsudskiego przed skrzyżowaniem z ul. 9 Maja i ul. Przemysłową
Na przełomie lat 60./70, pod adresem pl. Skowrońskiego 2, wybudowany został duży reprezentacyjny jak na wielkość miasta biurowiec. Siedzibę w nim miały różne urzędy i przedsiębiorstwa państwowe, m.in. Państwowe Gospodarstwo Rolne, oddział WSS „Społem”. Około połowy lat 70. na szczytowej ścianie budynku zamieszczona została instalacja autorstwa malarza, rzeźbiarza i architekta Sylwina Mydlaka (1935–1998), która przedstawia 12 znaków zodiaku, każdy o średnicy 1,5 metraAus der polnischen Presse. Braunsberg immer schmucker [w:] Braunsberg / Ostpreußen. Höhere Schulen, Heft 21, s. 49. Od stycznia 1999, po reformie admistracyjnej kraju, miasto stało się siedzibą powiatu, a budynek stał się siedzibą Starostwa Powiatowego w BraniewieGazeta Olsztyńska. Braniewo z bliska, dodatek bezpłatny, 26 kwietnia 1999 r., 3 (podpis ilustracji: W tym budynku od stycznia mieści się starostwo). W 2024 znaki zodiaku nieco rozsunięto, a pomiędzy znakami została zamontowana kosztem 1,1 mln złotychUchwała nr 800/24 Zarządu Powitu Braniewskiego z dnia 28 marca 2024 r. w sprawie przedstawienia sprawozdania rocznego z wykonania budżetu Powiatu Braniewskiego za 2023 rok zewnętrzna winda osobowa, a także odnowiono elewację ściany. Inwestycja ta miała na celu zapewnienie dostępu dla osób starszych i niepełnosprawnych do wszystkich kondygnacji budynku starostwa.