mały|419x419px|Gwara chodzka (oznaczona numerem 3) na mapie dialektów czeskich właściwych. mały|Położenie Domažlic w Czechach Gwara Chodów lub gwara chodzka (cz. chodské nářečí) – gwara czeska należąca do gwar zachodnioczeskich, jednak wyróżniająca się wieloma archaizmami. Używana jest w regionie o nazwie Chodsko w południowo-zachodnich Czechach, wokół miasta Domažlice. Użytkownicy tej gwary są tradycyjnie nazywane Chodami (cz. Chodové). Gwara chodzka należy do najlepiej zachowanych gwar regionalnych w Republice Czeskiej.
Cechy językowe Głoska d przechodzi między samogłoskami w r: dědek > děrek, „stary człowiek”. Protetyczne h przed niektórymi samogłoskami, zwłaszcza przed u-: huž (lit. cz. už ‘już’), hukázat (lit. cz. ukázat, ‘pokazywać’). W przeszłości proteza pojawiała się również przed głoskami ň, ř i r. Nietypowe przegłosy: smíl se (lit. cz. smál se, ‘śmiał się’). Długie samogłoski zamiast krótkich w zaimkach dzierżawczych: naše > náše, vaše > váše oraz w bezokolicznikach: volat > volát „zawołać”. Głoska k zamiast g w zapożyczeniach: telegram > telekram. Do XIX wieku formy czasu przeszłego czasownika být, ‘być’ brzmiały: bul, bula, wobec ogólnoczeskich byl, byla, co zaowocowało nazwaniem Chodów przydomkiem Buláci, a ich gwary bulačina. Obecnie formy typu bul są rzadko spotykane, chociaż samogłoska w tych formach jest często redukowana lub opuszczana. Przymiotniki dzierżawcze typu lit. otcův, matčin ‘ojcowy, matczyny’ mają tylko jedną formę: otcovo, matčino, niezależnie od przypadku, rodzaju czy liczby, podobnie jak w pozostałych gwarach zachodnioczeskich. Końcówka nazywająca członków rodziny to w gwarze chodzkiej -ouc: Novákouc, por. lit. cz. Novákovi lub Novákovic ‘Nowakowie’. Wszystkie rzeczowniki w celowniku liczby mnogiej mają końcówkę -om, w przeciwieństwie do lit. cz. -ům lub -ám>. Grupa kd w zaimkach i przysłówkach typu lit. cz. kdo, když, kde jest realizowany jako hd: hdo, hdyž, hde. Resztki rozróżnienia i – y i niezdyftongizowanego ú. Dyftong ej, pochodzący z aj lub ý przeszedł dalej w ij: hou̯terij, neuťikij.
Przykładowy tekst
Zobacz też gwara doudlebska
Przypisy
Kategoria:Język czeski