thumb|Mapa dialektów macedońskich, gwary zachodniomacedońskie oznaczone odcieniami czerwieni Dialekt zachodniomacedoński (, ) – zróżnicowany wewnętrznie dialekt macedoński używany na pograniczu macedońsko-albańskim od Góry Szar aż do jeziora Prespa.

Razem z dialektem centralnym tworzy zespół narzecza zachodniomacedońskiego (mac. западномакедонско наречје). W skład gwar zachodniomacedońskich wchodzą gwary gostiwarska, rekańska, małorekańska, debarska, drimkolsko-gołobrodzka, wewczańsko-radoska, ochrydzka oraz dolnoprespańska.

Cechy językowe Do najważniejszych cech fonetycznych gwar zachodniomacedońskich należą: systemy wokaliczne oprócz ogólnomacedońskich a, e, i, o, u zawierają bardzo różnorodne kontynuanty dawnej nosówki *ǫ oraz sylabotwórczego r̥ i l̥, występuje wspólne z gwarami centralnymi i literackim macedońskim przejście psł. *ę do *ǫ po *j i dalej w ă, o lub a, np. ochr. jăzik, jăčmen, a nawet čădo z psł. *językъ, *jęčьmy, -ene; *čędo, pod wpływem spółgłosek nosowych m i n, pierwotne *a rozwija się jak *ǫ, np. snăga, znăm < snaga, znam, większość gwar zachowuje fonem ʒ (dz), a także nie upraszcza końcowych grup -st i -št, grupa čr- na większości obszaru przeszła w cr-, np. crn, crven, creslo, zaś na peryferiach, np. w gwarze ochrydzkiej przeszła w čer-, np. čerevo, čerešna. gwary zachodniomacedońskie są bardzo zróżnicowane pod względem obecności fonemów f, i ǯ (dž), a także pod względem realizacji ḱ i ǵ, które również rzadko są odrębnymi fonemami, zachowane jest stare ʒ (dz), np. noʒe, bubreʒi, beleʒi – liczba mnoga od noga, bubreg, beleg, zachowane jest także miękkie l’, np. kl’uč, nedel’a, prijatel’, na miejscu prasłowiańskich *ť, *ď są št i žd, względnie šč, žǯ (ždž), np. gašti, mežda lub gašči, mežǯa, na ogół brak fonemu χ, np. leb, prav < psł. *xlěbъ, *porxъ, jedynym wyjątkiem jest gwara ochrydzka zachowująca χ, w południowej części obszaru dialektalnego zachowane jest szczególnie wiele śladów rezonansu nosowego, np. janʒa ‘choroba’, gangliv ‘mówiący przez nos’, dentelina ‘dzięcielina’, grendel ‘dyszel radła albo pługa’, dronk ‘drąg’, por. scs. ѩѕа, гѫгънивъ, pol. dzięcielina, grządziel, drąg.

Do charakterystycznych cech morfologii gwar zachodniomacedońskich należą: brak końcowego -m w formach 1. os. l. poj. czasu teraźniejszego: kopa, nosa, bera, końcówka -t w 3. os. l. poj. czasu teraźniejszego np. imat, nosit, przy imionach osobowych i nazwach krewnych resztki dopełniacza, np. go vide Stojana ‘zobaczył Stojana’ oraz celownika, np. mu rekov Stojanu ‘powiedziałem Stojanowi’, dobrze zachowany wołacz, np. brate/bratu, tetko, mažu, Ratke, zete, bogactwo sufiksów zdrabniających, ze szczególnie charakterystycznym -ule, np. detencule, bradule, bradulče, potrójny rodzajnik -ov, -ot, -on.

Przykładowe teksty Przykładowy tekst w gwarze Galicznika (gwara małorekańska):

Wiersz w gwarze miejskiej Debaru (gwara debarska):

Zobacz też dialekt północnomacedoński dialekt środkowomacedoński dialekt południowo-zachodniomacedoński

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Język macedoński