thumb|upright=1.3|Dialekty języka rosyjskiego Narzecze południoworosyjskie, dialekty południoworosyjskie lub gwary południoworosyjskie (, ) – zespół dialektów języka rosyjskiego. Stanowią część wschodniosłowiańskiego kontinuum dialektalnego i płynnie przechodzą z jednej strony w przejściowe gwary środkoworosyjskie, a z drugiej w północno-wschodni dialekt języka białoruskiego.
Podział dialektów południoworosyjskich Dialekty południoworosyjskie są mniej jednolite niż północne. Wyróżnia się w ich obrębie archaiczny dialekt kursko-orłowski (zachodni), w skład którego wchodzą też gwary używane nad dolnym Donem i na północnych stokach Kaukaz (łańcuch górski); dość jednolity dialekt riazańsko-tambowski (wschodni) i tulski (północny), nawiązujący do pasa gwar środkowych i wykazujący wpływy gwary moskiewskiej.
Cechy językowe Do cech fonetycznych charakterystycznych narzecza południoworosyjskiego należy zaliczyć: Wymowa akająca, tj. wymawianie nieakcentowanego o jak a, np. vadá, pašl’i, aknó, varóna, por. lit. ros. вода́, пошли́, окно́, воро́на, związane z tym jest tzw. jakanie, czyli redukcja nieakcentowanego e do ’a, np. n’asú, v’azú, r’aká, t’aní, por. lit. ros. несу́, вязу́, река́, тяни́. Przejście samogłoski *e w ’o tylko pod akcentem (jak w języku literackim), np. av’ós, b’er’óza, tv’órdaj. Zwężona wymowa *ě (jać) przed spółgłoskami miękkimi, np. les, ale v lės’i. Spotykana jest też archaiczna wymowa dyftongiczna, np. lies, viera'''. Szczelinowa wymowa ɣ zamiast literackiej i północnej zwartej wymowy g, np. ɣus’, ɣará, por. lit. ros. гусь, гора́ wymawiane gus’, gará. Asymilacja pod względem miękkości spółgłoski k poprzedzanej spółgłoskami miękkimi lub jotą, np. málin’ḱoj, bóčḱa. Archaiczna wymowa v jako dwuwargowe w lub niezgłoskotwórcze u̯ na końcu wyrazu lub przed spółgłoską, a na początku wyrazu zwykle jako u, np. ława, dop. l. mn. łau̯, dau̯nó, unúk. Końcówka 3 os. l. poj. i mn. -t’, np. stoít’, prós’at’ wobec -t'' w języku literackim i dialektach północnorosyjskich.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Język rosyjski