Układ pozapiramidowy, układ podkorowy, układ ruchowy prążkowiowy () – część układu nerwowego, wraz z układem piramidowym biorąca udział w wykonywaniu przez organizm czynności ruchowej. Jeśli jednak układ piramidowy zajmuje się czynnościami, które wymagają skupienia (np. nauka jazdy na rowerze, nauka pisania), to układ pozapiramidowy powoli przejmuje i automatyzuje czynności, które wcześniej były pod kontrolą układu piramidowego. Układ pozapiramidowy jest więc układem wspomagającym, odciążającym od skupiania się nad codziennymi czynnościami, umożliwiający człowiekowi automatyzację pewnych ruchów. Współdziała w wyzwalaniu ruchów dowolnych i regulowaniu napięcia mięśni szkieletowych.
Anatomia W układzie pozapiramidowym wyróżnia się następujące składowe anatomiczne: prążkowie (jądro ogoniaste + skorupa) gałkę bladą jądro niskowzgórzowe jądra wzgórza: brzuszne przednie, brzuszne boczne i środkowo-pośrodkowe istotę czarną jądro czerwienne jądro konarowo-mostowe niektóre jądra wzgórza kora okolicy przedruchowej płata czołowego w 6 i 8 polach Brodmana Połączenia tych struktur: między korą nową a prążkowiem między jądrem środkowo-pośrodkowym wzgórza a prążkowiem między istotą czarną a prążkowiem między prążkowiem a gałką bladą i częścią siatkowatą istoty czarnej między jądrem niskowzgórzowym a gałką bladą i zwrotnie, między gałką bladą a jądrem niskowzgórzowym między gałką bladą a jądrami wzgórza między gałką bladą a jądrem konarowo-mostowym (informacje GABA-ergiczne) między istotą czarną (częścią siatkowatą) a jądrami brzusznym bocznym i przyśrodkowym grzbietowym wzgórza między jądrami wzgórza brzusznym bocznym i środkowo-pośrodkowym a korą ruchową (pole 4) między jądrami wzgórza brzusznym przednim i brzusznym bocznym a korą przedruchową (pole 6) między jądrami wzgórza brzusznym bocznym i brzusznym przednim a korą przedruchową (pole 6) między jądrem konarowo-mostowym a gałką bladą i istotą czarną.
Patologia
Z dysfunkcją układu pozapiramidowego wiążą się następujące patologie: choroba Parkinsona parkinsonizm choroba Huntingtona inne dyskinezy pląsawiczopodobne balizm i hemibalizm zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe.
Najważniejsze ruchy mimowolne w uszkodzeniu układu pozapiramidowego:
Nazwa Opis Ruchy pląsawicze (choreatyczne) szybkie, obszerne ruchy kończyn, grymasy twarzy, karykaturalnie naśladujące ruchy dowolne Ruchy atetotyczne powolne ruchy palców rąk lub stóp, doprowadzające do niezwykłych ułożeń Ruchy torsyjne powolne, skręcające ruchy szyi lub tułowia Ruchy baliczne obszerne, gwałtowne ruchy kończyn, zwykle połowicze (hemibalizm), o charakterze wyrzucania Mioklonie (zrywania mięśniowe) krótkie, szybkie skurcze pojedynczych mięśni z niewielkim efektem ruchowym, przypominające efekt po podrażnieniu prądem elektrycznym Drżenie (tremor) rytmiczne ruchy naprzemienne o niewielkiej zazwyczaj amplitudzie Tiki stereotypowe, krótkie ruchy określonej części ciała, np. wzruszanie ramieniem, mrużenie oka itp.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Układ nerwowy