Marek Ryszard Tobera (ur. 22 listopada 1955 w Otwocku) – polski historyk prasy i bibliolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, dziennikarz, redaktor prasowy i książkowy, recenzent, księgarz, członek władz Stowarzyszenia Księgarzy Polskich, w okresie PRL kolporter wydawnictw niezależnych, aktywny w NSZZ „Solidarność”.

Życiorys Ukończył studia historyczne na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego w 1979 r. (promotor prof. Jerzy Holzer). Doktoryzował się w 1986 r., broniąc pracę na temat dziejów prasy satyrycznej w Królestwie Polskim przed pierwszą wojną światową (Instytut Badań Literackich PAN, promotor prof. Wiesław Władyka). Habilitację uzyskał w 2015 r. na podstawie cyklu publikacji o przemianach na polskim rynku wydawniczym po 1989 r. (Wydział Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego). Prócz wymienionych zagadnień w swych tekstach podejmował tematy dotyczące m.in. dziejów cenzury rosyjskiej (do 1914 r.), historii księgarstwa polskiego w II RP i PRL, kwestii rynkowych w badaniach bibliologicznych, jak również batalii prasowych oraz biografii wybitnych publicystów (m.in. Adolfa Nowaczyńskiego i Stanisława Piaseckiego). Opublikował także (wspólnie z Wojciechem Morawskim) jedno z pierwszych opracowań na temat początków NSZZ Solidarność (1981).

W latach 1980–2000 pracował jako asystent, a potem adiunkt w Instytucie Badań Literackich PAN, w nieistniejącej już dziś Pracowni Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego XIX i XX w. Po przemianach 1989 r. czynny na rynku książki, m.in. jako księgarz (księgarnia im. Prusa w Warszawie), redaktor, dziennikarz i menedżer prasy branżowej („Notes Wydawniczy”, redaktor naczelny 1993–2000 i prezes spółki 1997–2000), jeden z inicjatorów oraz przewodniczący kapituły Nagrody Sezonu Wydawniczo-Księgarskiego Ikar (1996–1999), a także współpracownik kilku wydawnictw. Był również redaktorem w Niezależnej Agencji Prasowej ().

Od 2000 r. pracuje na Uniwersytecie Warszawskim, od 2015 r. na Wydziale Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii. Tworzył i współtworzył koncepcje programowe oraz kierował Podyplomowymi Studiami Polityki Wydawniczej i Księgarstwa (sekretarz od 2002 r., kierownik 2006–2021), a także Polską Akademią Księgarstwa (2015–2017). Członek honorowy Stowarzyszenia Księgarzy Polskich (. W czasach PRL uczestniczył w kolportażu czasopism i książek drugiego obiegu (1979–1989). Aktywny w NSZZ Solidarność w latach 1980–1981 i po delegalizacji; współpracował z Ośrodkiem Badań Społecznych Regionu Mazowsze (), brał udział w strajku protestacyjnym przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego (siedziba PAN, Pałac Staszica w Warszawie, 15 XII 1981)E. Tenderenda-Ożóg, współpraca P. Dobrołęcki, Rynek książki w Polsce 2017. Who is who, wyd. Biblioteka Analiz, Warszawa 2017, s. 383; Kto jest kim w Polsce. Edycja IV, Wydawnictwo Polskiej Agencji Informacyjnej SA, Warszawa 2001, s. 969.. .

Z akt IPN wynika, że bez swej wiedzy i zgody został uznany za kandydata na tajnego współpracownika SB – ostatecznie jednak zrezygnowano z próby werbunku (1979).

Publikacje (wybór) Powstanie i rozwój NSZZ Solidarność (1980–1981), w: „Niepodległość Pracy” 1981, wrzesień [wspólnie z Wojciechem Morawskim]. „Wesołe gazetki”. Prasa satyryczno-humorystyczna Królestwa Polskiego 1905–1914, PWN, Warszawa 1988. Cenzura czasopism w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w., w: „Przegląd Historyczny” 1989, nr 1, s. 41–67. Syndrom polsko-litewski, w: „Głos” 1990, nr 62/63, s. 15–24. Cenzura prasy w Cesarstwie Rosyjskim na przełomie XIX i XX w., w: Piśmiennictwo – systemy kontroli – obiegi alternatywne pod red. A. Brodzkiej i J. Kosteckiego, t. 1, Warszawa 1992, s. 175–223. Czerwony i czarny front. Wokół lwowskiego Zjazdu Pracowników Kultury (wstęp, wybór źródeł), w: Nie szablą, lecz piórem. Batalie publicystyczne II Rzeczypospolitej pod red. Darii Nałęcz, Warszawa 1993, s. 103–161. „Sen męża o dwóch żonach”. Postać kobiety na łamach prasy satyryczno-humorystycznej Królestwa Polskiego w latach 1905–1914, w: Kobieta i rewolucja obyczajowa. Społeczno-kulturowe aspekty seksualności. Zbiór studiów, red. A. Żarnowska i A. Szwarc, Warszawa 2006, s. 129–147. Bibliologia wobec polskiego rynku książki w latach 1944–2007, „Przegląd Biblioteczny” 2008 (76), z. 1, s. 39–66. Eksperyment bibliologiczny jako eksperyment rynkowy? Uwagi na marginesie referatu Stanisława Adama Kondka, w: „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi”, t. 2, 2008, s. 55–71. Od „Przeglądu Księgarskiego” do „Biblioteki Analiz”. Uwagi na temat dziejów polskiej prasy branżowej rynku książki (1910–2010); w: 350 lat prasy polskiej, red. M. Jabłonowski i in., Warszawa 2012, s. 135–156. W tym niezwykłym czasie. Początki transformacji polskiego rynku książki (1989–1995), Sedno Wydawnictwo Akademickie, Warszawa 2013 [wspólnie z B. Klukowskim]. Prasa Królestwa Polskiego w opinii władz cenzury rosyjskiej (1901–1914), Oficyna Wydawnicza Aspra JR, Warszawa 2013 [wspólnie z Januszem Kosteckim]. Księgarstwo spółdzielcze i prywatne w okresie trójsektorowości polskiego rynku książki (1945–1950), w: „Przegląd Biblioteczny” 2014 (82), nr 3, s. 329–364. Polish Government Administration and the Professional Press Dedicated to the Book Market 1989–2000, w: Book versus Power. Studies in the Relations between Politics and Culture in Polish History (eds. J. Soszyński, A. Chamera-Nowak), Peter Lang Edition, Frankfurt am Main 2015, pp. 303–338 (j. ang.). Cenzura pieczati w Carstwie Polskom w konce XIX wieka, w: Cenzura w Rossii. Istorija i sowremiennost’, Sbornik naucznych trudow, Wypusk, 7, red. N.B. Konaszew, D.A. Bałałjan, G.A. Mamontowa, I.G. Patruszewa, izd. Russkaja Nacionalnaja Biblioteka, Sankt-Peterburg 2015, s. 225–244 (j. ros.). Księgarskie świętowanie i codzienność w latach 1945–1950, w: Na co dzień i od święta. Książka w życiu Polaków w XIX–XXI wieku, red. A. Chamera-Nowak, D. Jarosz, Aspra JR, Warszawa 2015, s. 601–612. „Przy odbudowie Polski przede wszystkim o książce trzeba pamiętać”. Kształtowanie się misji Związku Księgarzy Polskich (do 1945 r.), w: „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi”, t. 12, Warszawa 2018, s. 237–250. „Z miłości i z obowiązku”. Związek Księgarzy Polskich i jego próby kontynuowania misji w początkach rządów komunistycznych w Polsce (1945–1950), w: „Przegląd Biblioteczny” 2019 (87), z. 3, s. 49–74. Trudne początki „księgarstwa socjalistycznego”. Dom Książki 1950–1953. Struktury hurtu i detalu, w: Książki mają swoją historię. Studia ofiarowane Profesor Barbarze Bieńkowskiej, red. J. Puchalski, Wydawnictwo SBP, Warszawa 2021, s. 441–468.

Źródło: Polska bibliografia naukowa.

Odznaczenia Złota Odznaka Stowarzyszenia Księgarzy Polskich (2007) Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2011) Zasłużony dla Warszawy (2022) Dyplom Stulecia Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek „w uznaniu szczególnych zasług dla rozwoju i znaczenia polskiej książki” (2022)

Przypisy

Bibliografia Ewa Tenderenda-Ożóg, współpraca Piotr Dobrołęcki, Rynek książki w Polsce 2017. Who is who, wyd. Biblioteka Analiz, Warszawa 2017, s. 383. Kto jest kim w Polsce. Edycja IV, Wydawnictwo Polskiej Agencji Informacyjnej SA, Warszawa 2001, s. 969.

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie podziemnych struktur Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” Kategoria:Ludzie urodzeni w Otwocku Kategoria:Ludzie związani z prasą podziemną w Polsce 1945–1989 Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” Kategoria:Polscy bibliolodzy Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy księgarze Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Pracownicy Instytutu Badań Literackich PAN Kategoria:Urodzeni w 1955 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego