Carl Wilhelm von Nägeli (ur. 23 marca 1817 w Kilchbergu, zm. 10 maja 1891 w Monachium) – szwajcarski botanik specjalizujący się w badaniach nad komórkami roślinnymi.

Życiorys Carl Wilhelm von Nägeli urodził się 23 marca 1817 roku w Kilchbergu. Jego ojciec Hans Caspar Nägeli był lekarzem i członkiem rady miasta Zurychu, był współzałożycielem prywatnej szkoły podstawowej, w której syn pobierał pierwsze lekcje. Po ukończeniu gimnazjum w rodzinnym mieście von Nägeli rozpoczął w 1836 roku studia medyczne na Uniwersytecie Zuryskim. Wkrótce jednak postanowił poświęcić się naukom przyrodniczym i przeniósł się na studia botaniczne – był studentem m.in. Lorenza Okena (1779–1851) i Oswalda Heera (1809–1883). W 1839 roku wyjechał do Genewy, by na Uniwersytecie Genewskim uczestniczyć w wykładach Alphonse’a Pyrame de Candolle (1806–1893). U Candollego pisał pracę doktorską o ostrożniach (Die Cirsien der Schweiz), którą ukończył w 1840 roku i obronił na uniwersytecie w Zurychu. Następnie studiował w Berlinie i u Matthiasa Jacoba Schleidena (1804–1881) na uniwersytecie w Jenie. Razem ze Schleidenem założył czasopismo naukowe „Zeitschrift für wissenschaftliche Botanik”.

W 1842 roku udał się razem z Albertem von Koellikerem (1817–1905) na wyjazd studialny do Włoch. W tym samym roku uzyskał habilitację na Uniwersytecie Zuryskim i został nauczycielem w miejscowej szkole weterynaryjnej. W 1845 roku wyjechał na południowo-zachodnie wybrzeże Anglii.

Podczas wyjazdów zbierał rośliny wodne, głównie glony, które studiował m.in. pod względem anatomicznym, morfologicznym i cytologicznym. Pierwsze publikacje, traktujące m.in. o budowie komórkowej plech czy odkryciu plemników i plemni u paproci (1844) i wzorcowatych, zamieszczał w „Zeitschrift für wissenschaftliche Botanik”. Przyczynił się do zrozumienia zjawiska osmozy i turgoru, interpretując zewnętrzną warstwę protoplastu jako błonę półprzepuszczalną.

W 1849 roku został profesorem nadzwyczajnym w Zurychu, a w 1852 roku profesorem zwyczajnym na uniwersytecie we Fryburgu. We Fryburgu prowadził badania nad krasnorostami, przede wszystkim krasnorostami właściwymi (Florideophyceae) oraz nad ramienicowymi. W 1854 roku otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu.

W 1855 roku został profesorem nowo powstałej politechniki zuryskiej (niem. Eidgenössische Polytechnische Schule). W 1857 roku objął posadę profesora na uniwersytecie w Monachium. W 1858 roku odbył podróż studialną do Petersburga, a następnie do Paryża. Po powrocie utworzył instytut botaniczny i został dyrektorem ogrodu botanicznego. W 1858 roku wykazał znaczenie kolejności podziałów komórkowych w określaniu kształtu części roślin.

W 1875 roku otrzymał Order Zasługi Korony Bawarskiej, a dwa lata później Order Maksymiliana. W 1888 roku Uniwersytet Boloński przyznał mu tytuł doktora honoris causa. W 1899 roku von Nägeli przeszedł na emeryturę.

Był jednym z pierwszych naukowców, którzy stosowali mikroskopię oraz nauki matematyki i fizyki w badaniach fizjologicznych. Specjalizował się w badaniach nad powstawaniem i wzrostem komórek oraz nad plazmolizą. Wprowadził pojęcie tkanki twórczej – grupy komórek roślinnych zawsze zdolnych do podziału. Prowadził pionierskie badania nad rozwojem korzenia i powstawaniem wiązek naczyniowych. Zaobserwował zjawisko podziału komórek, potwierdzając wcześniejsze obserwacje Hugo von Mohla (1805–1872). Obok Mohla był pierwszym botanikiem, który rozróżnił ścianę komórkową od zawartości komórki. Stworzył tzw. teorię idioplazmy – za cechy dziedziczne komórki odpowiadała pewna część protoplazmy, którą nazwał „idioplazmą”. Opisał budowę i rozwój wielu glonów i grzybów. Zajmował się również znaczeniem niższych grzybów dla rozwoju chorób zakaźnych i fermentacji. Badając skrobię, wprowadził pojęcie hipotetycznej jednostki struktury, co pozwoliło na zrozumienie struktury skrobi.

Zajmował się także teorią dziedziczenia i pochodzenia. Był zwolennikiem teorii samorództwa i wierzył, że ewolucja zachodzi skokowo. Prawdopodobnie przewidział odkrycie mutacji. Uważał, że zmienność gatunkowa była spowodowana przez czynniki wrodzone, które napędzała zmiany ewolucyjne w określonym nielosowym kierunku, na przykład w celu zwiększenia rozmiarów. Von Nägeli odrzucił przysłaną mu przez Gregora Mendla (1822–1884) pracę o dziedziczeniu – praca ta została odkryta 40 lat później i posłużyła jako źródło sformułowania praw Mendla.

Von Nägeli zmarł 10 maja 1891 roku w Monachium.

Publikacje Lista podana za Neue Deutsche Biographie: 1847 – Die neuern Algensysteme und Versuch zur Begründung eines eigenen Systems der Algen und Florideen 1849 – Gattungen einzelliger Algen physiologisch und systematisch bearbeitet 1855–1858 – Pflanzenphysiologische Unterssuchungen I–II (razem z Carlem Cramerem (1831–1901)) 1858–1868 – Beiträge zur wissenschaftliche Botanik I-IV 1861–1881 – ok. 60 prac w Sitzungsberichte der königlichen Bayerischen Akademie der Wissenschaften in München 1865–1867 – Das Mikroskop, I. Theorie, II. Anwendung (razem z Simonem Schwendenerem (1829–1919) 1882 – Untersuchungen über niedere Pilze aus der pflanzenphysiologischen Inistut in München 1884 – Mechanisch-physiologische Theorie der Abstammungslehre 1885 – Die Hieracien Mitteleuropas I-II (razem z Albertem Peterem (1853–1937)) 1893 – Über oligodynamische Erscheinungen in lebenden Zellen 1928 – Auszüge aus den grundlegenden Originalarbeiten N.s, Zusammenfassung und kurze Geschichte der Micellartheorie

Członkostwa 1862 – członek Bawarskiej Akademii Nauk 1865 – członek korespondencyjny Rosyjskiej Akademii Nauk 1874 – członek korespondencyjny Pruskiej Akademii Nauk 1877 – członek Akademii Nauk w Getyndze 1881 – członek zagraniczny Royal Society

Odznaczenia, wyróżnienia i nagrody 1854 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu 1875 – Order Zasługi Korony Bawarskiej 1877 – Bawarski Order Maksymiliana za Naukę i Sztukę 1888 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Bolońskiego

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Szwajcarscy botanicy

Kategoria:Członkowie Akademii Nauk w Getyndze Kategoria:Członkowie Bawarskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie korespondenci RAN Kategoria:Członkowie Royal Society Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Korony Bawarskiej

Kategoria:Urodzeni w 1817 Kategoria:Zmarli w 1891 Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Zurychu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Zurychu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Federalnej w Zurychu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech