thumb|Brama Komendy Garnizonu Bydgoszcz przy ul. Warszawskiej Garnizon Bydgoszcz – garnizon wojskowy w Polsce zlokalizowany w Bydgoszczy.
Charakterystyka Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 10 sierpnia 2022 w sprawie utworzenia, przekształcenia i zniesienia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców, określono terytorialny zasięg Garnizonu Bydgoszcz. Obejmuje on (2022) miasto Bydgoszcz oraz powiaty: bydgoski, nakielski, sępoleński, tucholski, żnińskiRozporządzenie MON z10 sierpnia 2022.
Bydgoszcz jest jednym z ważniejszych ośrodków administracji wojskowej na mapie kraju, w 2014 roku drugim co do wielkości garnizonem w Polscehttp://web.archive.org/web/20150407012856/http://www.bydgoszcz.pl/miasto/aktualnosci/aktualnosci-2015-marzec/Wi_cej_si__sojuszniczych_w_Bydgoszczy.aspx#1 dostęp 2015-03-16.. Znajduje się tu także większość instytucji NATO obecnych w Polsce.
Instytucje i jednostki WP W 2014 roku w Bydgoszczy znajdowały się następujące instytucje wojskowehttp://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/15009?t=Wsparcie-dla-szpicy-w-Bydgoszczy dostęp 2015-03-16.http://www.jednostki-wojskowe.pl dostęp 2016-01-12.: Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych (www) – jednostka organizacyjna podległa Ministrowi Obrony Narodowej, bezpośrednio podporządkowana Dowódcy Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych; Batalion Dowodzenia Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych (www); 1 Pomorska Brygada Logistyczna im. Kazimierza Wielkiego (www) – obecna w większości konfliktów, w których brała udział polska armia, m.in. w Iraku, Czadzie, Afganistanie; Dowództwo; 1 Batalion Dowodzenia i Zabezpieczenia Ziemi Świeckiej; 1 Batalion Logistyczny Ziemi Nakielskiej; 2 Batalion Logistyczny Ziemi Żnińskiej w Bydgoszczy; Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych (www) – zajmuje się przystosowywaniem NATO-wskich doktryn do działań polskiej armii, Wojewódzki Sztab Wojskowy w Bydgoszczy (www); Wojskowa Komenda Uzupełnień w Bydgoszczy (www); 22 Ośrodek Dowodzenia i Naprowadzania im. płk pil. Tadeusza Henryka Rolskiego – służy siłom lotniczym; Region Wsparcia Teleinformatycznego im. gen. bryg. prof. dr hab. Elżbiety Zawackiej w Bydgoszczy (www) – obejmuje województwa: kujawsko-pomorskie, pomorskie, zachodniopomorskie; 2 Rejon Wsparcia Teleinformatycznego Sił Powietrznych (www); Zespół Zarządzania Wsparciem Teleinformatycznym w Bydgoszczy (www); 1 Wojskowy Szpital Polowy – ul. Gdańska 147, jeden z dwóch w kraju, jako Szpital Operacji Pokojowych zabezpieczał medycznie żołnierzy w Iraku i Afganistanie; Centralna Wojskowa Pracownia Psychologiczna – ul. Warszawska 10 oraz Wojskowa Pracownia Psychologiczna – ul. Zygmunta Augusta 20; Centralna Grupa Działań Psychologicznych (www) – jest obecna m.in. na misjach zagranicznych, w jakich uczestniczą polscy żołnierze; 2. Wojskowy Ośrodek Metrologii – ul. Powstańców Warszawy 2 (www) Komenda garnizonu Bydgoszcz – ul. Warszawska 10; Oddział Żandarmerii Wojskowej w Bydgoszczy (www), jeden z 6 w kraju; podlegają jej placówki w: Poznaniu, Toruniu, Grudziądzu, Inowrocławiu i Powidzu; Rejonowy Zarząd Infrastruktury (www) – obejmuje województwo kujawsko-pomorskie i łódzkie; 11. Wojskowy Oddział Gospodarczy w Bydgoszczy (www); 1.Kompania Regulacji Ruchu – Bydgoszcz; Rejonowe Warsztaty Techniczne – zajmują się m.in. remontami pojazdów wojskowych i uzbrojenia; Polowe Warsztaty Lotnicze – Bydgoszcz Wojskowa Agencja Mieszkaniowa oddział regionalny w Bydgoszczy (www) – obejmuje województwo kujawsko-pomorskie i część łódzkiego; Wojskowe Centrum Normalizacji, Jakości i Kodyfikacji – 7.Rejonowe Przedstawicielstwo Wojskowe – Bydgoszcz; Delegatura Wojskowej Inspekcji Gospodarki Energetycznej – Bydgoszcz; Wojskowa Ochrona Pożarowa (www) – jedna z 10 delegatur w kraju, obejmuje województwo kujawsko-pomorskie i łódzkie; 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką w Bydgoszczy (www); Wojskowy Ośrodek Medycyny Prewencyjnej (www) – jeden z 5 w kraju, obejmuje województwa: kujawsko-pomorskie, łódzkie i wielkopolskie; Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 2 (www); Orkiestra Wojskowa w Bydgoszczy; (www) Muzeum Wojsk Lądowych (www) Cywilno-Wojskowy Związek Sportowy Zawisza Bydgoszcz (www) – należy do Wojskowej Federacji Sportu (www), w Bydgoszczy znajduje się jedno z 7 Wojskowych Centrów Szkolenia (WCSS) – obok Warszawy, Krakowa, Gdyni, Poznania, Wrocławia i Zakopanego. Szkoleni są tu zawodnicy w dyscyplinach: lekkoatletyka, strzelectwo, kajakarstwo i podnoszenie ciężarów. dwie parafie wojskowe: katolicka pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Pokoju i ewangelicko-augsburska.
Instytucje i jednostki NATO W Bydgoszczy zlokalizowane są także istotne instytucje NATO, większość z tych, które są w Polsce: Centrum Szkolenia Sił Połączonych Joint Force Training Center (www) – dzięki niemu rocznie przyjeżdża do Bydgoszczy kilka tysięcy oficerów z wszystkich państw NATO oraz Partnerstwa Wschodniego; pracuje w nim ok. 100 oficerów NATO i pracowników cywilnych z kilkunastu krajów członkowskich Sojuszu oraz ok. 30 pracowników obsługihttp://www.bydgoszcz.pl/miasto/aktualnosci/aktualnosci-2016-lipiec/Bydgoszcz-to-stolica-NATO-w-Polsce.aspx#1 dostęp 15-09-2016 3. Batalion Łączności NATO; Zespół Wsparcia Teleinformatycznego NATO; Centrum Eksperckie Policji Wojskowych NATO (www); Jednostka (Grupa) Integracji Sił Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO Force Integration Units NFIU) – element tzw. szpicy NATO, oficjalne otwarcie nastąpiło 20 kwietnia 2016http://www.bydgoszcz.pl/miasto/aktualnosci/aktualnosci-2016-kwiecien/NATO_przy_ul__Szubi_skiej_rozrasta_si_.aspx#1 dostęp 15-09-2016
W marcu 2014 minister obrony narodowej Tomasz Siemoniak zapowiedział ulokowanie w Bydgoszczy Jednostki Integracji Sił Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO Force Integration Units), która będzie odpowiedzialna za realizację sojuszniczego wzmocnienia na wschodzie Europy i w Polsce w ramach przyjętego w 2014 roku na szczycie w Newport „Planu działań na rzecz gotowości” jako elementy tzw. „szpicy” – Połączonych Zadaniowych Sił Bardzo Wysokiej Gotowości. Siedzibą wsparcia dla nowo tworzonych sił szybkiego reagowania NATO jest także Litwa, Łotwa, Estonia, Bułgaria i Rumunia. Grupa integracyjna, która powstała w Polsce wraz z grupami rozmieszczonymi w państwach bałtyckich, podlega Dowództwu Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego w Szczecinie. Dowództwo bydgoskiej jednostki tworzy około 40 oficerów z 14 krajów NATO.
Historia garnizonu bydgoskiego Okres staropolski thumb|Miasto Bydgoszcz z zamkiem – reprodukcja sztychu Erika Dahlbergha z 1657 roku; na wzgórzu przed miastem wojsko szwedzkie Karola X Gustawa Pierwsze stałe załogi wojskowe na terytorium obecnej Bydgoszczy związane są z grodami, które kontrolowały szlaki komunikacyjne łączące Kujawy z Pomorzem: Wyszogrodem nad Wisłą (X-XIV w.) oraz grodem bydgoskim na Brdą (XI-XIV w.)Zawadzki Wojciech: Wojsko w Bydgoszczy, [w:] Kalendarz Bydgoski 2011.. W 1113 roku Bolesław Krzywousty pozostawił stałą załogę rycerzy w WyszogrodzieGąsiorowski Bogdan. Bolesław Krzywousty w Bydgoszczy, [w:] Kalendarz Bydgoski 1996.. W 1330 roku odbyła się tu bitwa z armią krzyżacką zakończona doszczętnym zniszczeniem grodu. Natomiast stała załoga wojskowa w Bydgoszczy związana była z obsadą zamku starościńskiego, od połowy XIV wieku aż do jego zniszczenia podczas potopu szwedzkiegoZabłocki Marcin: Militaria ze średniowiecznej Bydgoszczy, [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 7. Bydgoszcz 2002.. Od członków rodzin załogi wojskowej, zamieszkujących graniczące z zamkiem przedmieście, nazwano je Babia Wieś i nazwa ta funkcjonuje do dziśOficjalny Serwis Bydgoszczy – Legendy i przypowieści dotyczące miasta Bydgoszcz.. Od 1657, kiedy zamek uległ zniszczeniu, bezpieczeństwa miasta strzegła milicja rekrutująca się z mieszkańców. Formę szkolenia bojowego ogółu mieszczan stanowiło Bydgoskie Bractwo Kurkowe, istniejące od XV wiekuJaniszewska-Mincer Barbara: Bractwo Kurkowe w Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska X (1986-1988). Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy 1989.. Pograniczny charakter miasta w okresie staropolskim sprawił, że miały tu miejsce liczne starcia zbrojne, koncentracje wojsk i przemarsze armiiBiskup Marian: Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim 1308–1521: Gdańsk: Marpress: 1993. związane zwłaszcza z wojnami polsko-krzyżackimiOd 1308 do 1520 roku, podczas wojny trzynastoletniej Bydgoszcz była główną kwaterą wojenną Kazimierza Jagiellończyka. i polsko-szwedzkimi (potop szwedzki, III wojna północna). Wojny szwedzkie przyczyniły się do zrujnowania miasta i okolicznych osad wiejskich.
1772-1920 (czasy pruskie) thumb|Miedzioryt nieznanego autora przedstawiający bitwę o most Gdański w Bydgoszczy 2 października 1794 r. pomiędzy wojskiem gen. Henryka Dąbrowskiego a pruskimi huzarami thumb|Wojsko pruskie w przekroju czasowym XVIII-XX w. thumb|Szpital garnizonowy przy ul. Jagiellońskiej w 1865 roku thumb|Kościół pobernardyński, w 1838 r. przemianowany na garnizonowy, a w latach 1866-1868 odrestaurowany według projektu Ferdinanda von Quasta thumb|Dawne koszary wzniesione w latach 70. XIX w., tzw. Londynek, obecnie bud. mieszkalny thumb|Mapa fragmentu dzielnicy koszarowej w 1914 roku thumb|Budynek Szkoły Wojennej w 1916 roku Po przejściu Bydgoszczy pod kuratelę Królestwa Prus w 1772 r. w ramach I rozbioru Polski utworzono w mieście stały garnizon wojskowy. Tworzył go sztab i 1 szwadron z 7. pułku huzarów (Husaren-Regiment 7), który w garnizonie bydgoskim stacjonował z przerwami do 1777 roku. Od 1782 roku stacjonował natomiast 10. pułk huzarów (Husaren-Regiment 10)Kaliński Arkadiusz: Zarys historii garnizonu pruskiego w Bydgoszczy, [w:] Kronika Bydgoska XXXI.. W 1774 r. wybudowano koszary huzarskie w miejscu dzisiejszej Poczty Głównej, a w 1790 r. prochownię na Wzgórzu Dąbrowskiego. Nad Brdą naprzeciw kościoła farnego na przełomie XVIII i XIX w. powstał kompleks magazynów wojskowych. W latach 1789–1791 Bydgoszcz była miejscem stacjonowania Batalionu fizylierów von Hinrichs Nr 17, a w latach 1787-1795 Batalionu fizylierów von Greifenberg Nr 4. Od 1797 do 1806 roku w Bydgoszczy stał II batalion Pułku Piechoty von Manstein Nr 55.
Z Bydgoszczą związany był w młodości gen. Józef Wybicki, autor Hymnu Narodowego, który był inicjatorem wyzwolenia miasta spod panowania pruskiego. Podczas insurekcji kościuszkowskiej korpus dowodzony przez Jana Henryka Dąbrowskiego w bitwie pod Bydgoszczą pokonał przeważające oddziały pruskie i 2 października 1794 roku zdobył miasto. Kolejna koncentracja dywizji gen. Dąbrowskiego w Bydgoszczy miała miejsce w marcu 1807 roku, kiedy to następnie brały one udział w walkach pod Tczewem i Gdańskiem u boku wojsk napoleońskich. W 1812 roku utworzono w Bydgoszczy magazyny etapowe dla Wielkiej Armii napoleońskiej.
Od 1815 roku garnizon bydgoski podlegał dowództwu V Korpusu Armijnego w Poznaniu, a w 1846 roku zmienił podporządkowanie pod II Korpus Armijny w Szczecinie. Od 1818, aż do 1919 roku stacjonowały w mieście oddziały 4. Dywizji Piechoty (Königlich Preußische 4. Infanterie-Division), której podlegały cztery brygady piechoty i cztery brygady kawalerii. W 1847 roku, usytuowano w Bydgoszczy sztab dywizji, dla którego wybudowano willę przy ul. Czartoryskiego. W mieście stacjonowały trzy wchodzące w jej skład brygady: 7 Brygada Piechoty; 4 Brygada Kawalerii; 4 Brygada Artylerii Polowej. Dywizją w latach 1866–1870 dowodził gen. Otto Hahn von Weyhern, któremu w 1878 r. nadano godność Honorowego Obywatela BydgoszczyBłażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom II. Bydgoszcz 1995. , s. 72.. Ostatnim dowódcą czasu pokoju był gen. por. Günther von Pannewitz.