Dante Alighieri – włoski pancernik (drednot) z czasów I wojny światowej i okresu dwudziestolecia międzywojennego. Okręt miał wyporność 21 800 ton i osiągał prędkość ponad 22 węzły, a jego główne uzbrojenie stanowiło 12 dział kalibru 305 mm, uzupełniane przez 20 dział kalibru 120 mm i kilkanaście mniejszych. Jednostka została zwodowana 20 sierpnia 1910 roku w stoczni w Castellammare di Stabia, a do służby w Regia Marina wcielono ją 15 stycznia 1913 roku. Nazwę otrzymał na cześć włoskiego poety, filozofa i polityka – Dantego Alighieri.
„Dante Alighieri” był pierwszym włoskim drednotem, pierwszym na świecie drednotem zaprojektowanym z trójdziałowymi wieżami artyleryjskimi i pierwszym włoskim pancernikiem z napędem czterośrubowym. Okręt wziął symboliczny udział w działaniach wojennych, uczestnicząc jedynie w osłonie alianckich okrętów uczestniczących w . W okresie międzywojennym służył na Morzu Śródziemnym, uczestnicząc w manewrach floty. Jednostka została wycofana ze służby 1 listopada 1928 roku i następnie złomowana.
Projekt i budowa Zbudowanie przez Wielką Brytanię na początku XX wieku nowatorskiego pancernika HMS „Dreadnought”, uzbrojonego w artylerię główną ujednoliconego kalibru i napędzanego turbinami parowymi, spowodowało w wielu flotach rozpoczęcie prac koncepcyjnych nad podobnymi okrętami. Z flot państw basenu Morza Śródziemnego początkowo żadna nie chciała rozpocząć projektowania drednotów ze względu na koszty ich budowy, zadowalając się aktualnie budowanymi i wprowadzanymi do służby przeddrednotami (typów Regina Elena, Danton i Radetzky). Dopiero w latach 1908–1910 konstruktorzy włoscy, austro-węgierscy i francuscy zaczęli tworzyć projekty jednostek nowej generacji. Włosi mieli już pewne doświadczenia w projektowaniu podobnych okrętów, gdyż jeszcze w 1903 roku generał inżynier opublikował na łamach rocznika morskiego „Jane’s Fighting Ships” projekt „idealnego pancernika dla Royal Navy” o wyporności 17 000 ton, uzbrojonego w 12 dział kalibru 305 mm, z silnym pancerzem burtowym i osiągającego prędkość 24 węzłów. Na przełomie 1907 i 1908 roku Cuniberti przygotował również innowacyjny projekt pancernika na ogłoszony przez rosyjskie ministerstwo marynarki konkurs na drednota dla Floty Bałtyckiej, w założeniach którego było zainstalowanie dział artylerii głównej w trójdziałowych wieżach i części dział artylerii średniej w dwudziałowych wieżach, co stanowiło duże podobieństwo do rozwiązań zastosowanych na pierwszym włoskim drednocie.
Projekt okrętu zaczął powstawać w 1908 roku, a jego autorem był generał inżynier (bazował on w pewnej części na planach zmarłego niedawno Cunibertiego). Według założeń miała to być jednostka o wyporności nie przekraczającej 20 000 ton, silnym opancerzeniu, przenosząca najlepiej 12 dział kalibru 305 mm i osiągająca prędkość co najmniej 22 węzły. Wymóg instalacji tak silnego uzbrojenia głównego przy ograniczeniach tonażowych spowodował konieczność umieszczenia dział w czterech trójdziałowych wieżach, co było nowością w światowym budownictwie okrętowym. Konstrukcja wież powstała we współpracy z Brytyjczykami, którzy prowadzili prace nad nimi w celu zastosowania na okrętach swojej floty (do czego w latach I wojny światowej ostatecznie nie doszło). Początkowo uzbrojeniem okrętu miały być działa kalibru 305 mm o bardzo dużej długości lufy (L/50) i doskonałych osiągach balistycznych, jednak większa masa i mniejsza trwałość luf spowodowała odrzucenie tej koncepcji. Równie innowacyjna była koncepcja umieszczenia ośmiu dział artylerii średniej w wieżach, gdyż w tym czasie niemal wszystkie budowane wielkie okręty miały działa zainstalowane w kazamatach.
Pancernik został zamówiony na początku 1909 roku w państwowej stoczni w Castellammare di Stabia, mimo że jego budowa nie została zatwierdzona przez parlament i nie było nań funduszy. Dopiero po ogłoszeniu w styczniu 1909 roku planów rozbudowy Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine, zakładających m.in. powstanie czterech drednotów (późniejszych jednostek typu Tegetthoff), ministrowi marynarki włoskiej admirałowi udało się w czerwcu 1909 roku przekonać parlament do wyasygnowania środków na powiększenie floty, w tym budowę także czterech drednotów. Stępkę okrętu położono 6 czerwca 1909 roku, a jego kadłub został zwodowany 20 sierpnia 1910 roku. Pancernik otrzymał nazwę na cześć włoskiego poety, filozofa i polityka – Dantego Alighieri. Koszt budowy jednostki wyniósł 65 mln lirów.
14 października 1911 roku pancernik wyszedł w pierwszy rejs, jeszcze bez wież artylerii głównej. Podczas prób morskich przeprowadzonych jesienią 1912 roku okręt bez wież artylerii głównej osiągnął prędkość maksymalną 23,4 węzła, a później osiągnięto prędkość 22,83 węzła przy przeciążeniu maszyn do 32 350 KM. Kłopoty z prototypowymi wieżami spowodowały spore opóźnienie w przekazaniu jednostki do eksploatacji, w wyniku czego pierwszym drednotem z trójdziałowymi wieżami artyleryjskimi, który wszedł do służby był austro-węgierski SMS „Viribus Unitis”.
Dane taktyczno-techniczne Charakterystyka ogólna mały|lewo|alt=Rzut boczny i plan pokładu pancernika Dante Alighieri|Rzut boczny i plan pokładu pancernika „Dante Alighieri” był pancernikiem o długim kadłubie z krótkim i zwężonym podwyższonym pokładem dziobowym (współczynnik długości do szerokości wynosił 6,3:1). Dziobnica jednostki poniżej wodnicy wyposażona była w taran, podobnie jak okręty typu Regina Elena. Na pokładzie dziobowym znajdowała się przednia wieża artylerii głównej, a za nią umieszczono nadbudówkę z głównym stanowiskiem dowodzenia i pomostem bojowym; za nią znajdowały się dwa kominy ustawione w osi symetrii jednostki, między którymi ustawiono maszt główny. Na śródokręciu znajdowały się dwie wieże dział artylerii głównej, umieszczone w osi symetrii na pokładzie głównym, z lufami dział skierowanymi w pozycji spoczynkowej w kierunku dziobu. Za wieżami znajdowały się dwa kolejne kominy z masztem pomiędzy nimi oraz zapasowe, opancerzone stanowisko dowodzenia; na rufie umieszczono czwartą wieżę artylerii głównej. Pokładowe środki komunikacyjne i ratunkowe znajdowały się po obu stronach rufowej pary kominów, na dachu trzeciej wieży artylerii głównej, na wysięgnikach między wieżami na śródokręciu oraz na rufie, a opuszczane i podnoszone były przez wysięgnik zamocowany na rufowym maszcie. Sylwetka okrętu była bardzo podobna do zaprojektowanych przez generała Masdeę krążowników pancernych typu .
Okręt miał długość całkowitą wynoszącą 168,1 metra (158,4 metra między pionami), maksymalną szerokość 26,6 metra i zanurzenie od 8,8 do 9,75 metra. Wyporność normalna wynosiła 19 500 ton, a pełna 21 800 ton. Bez paliwa wyporność okrętu wynosiła 17 535 ton.
Załoga okrętu składała się 31 oficerów i 950 podoficerów i marynarzy.
Urządzenia napędowe Okręt był napędzany trzema zestawami turbin parowych systemu produkcji zakładów z Genui, pracującymi na cztery linie wałów zakończonych śrubami napędowymi. Turbiny zostały umieszczone w trzech sąsiadujących przedziałach maszynowni na śródokręciu, sąsiadując z komorami amunicyjnymi drugiej i trzeciej wieży artylerii głównej. Parę dostarczały 23 kotły wodnorurkowe systemu Blechynden produkcji zakładów Ansaldo z opalaniem mieszanym (siedem kotłów opalanych było paliwem płynnym – mazutem, a 16 mogło być opalanych węglem bądź paliwem płynnym), rozmieszczonych w czterech kotłowniach usytuowanych przed przedziałami turbin i trzech za nimi. Zastosowany układ pomieszczeń siłowni powodował znaczne wydłużenie wałów napędowych, co negatywnie wpływało na masę całego układu i komplikowało układ wewnętrzny kadłuba.
Maszyny osiągały łączną projektowaną moc 19 000 KM, która rosła do ponad 32 000 KM przy forsowaniu kotłów, co pozwalało na osiągnięcie prędkości maksymalnej 22,83 węzła. Normalnie do zasobni ładowano 700 ton węgla dla kotłów o opalaniu mieszanym, a zbiorniki napełniano 300 tonami mazutu, a maksymalnie okręt mógł zabrać 2400 ton węgla i 600 ton paliwa płynnego. Zasięg wynosił 5000 Mm przy ekonomicznej prędkości 10 węzłów lub 1000 Mm przy prędkości 22 węzłów.
Na rufie znajdowały się dwa stery: mniejszy i większy, ustawione jeden za drugim, co miało na celu polepszenie zwrotności okrętu.
Uzbrojenie mały|lewo|alt=Wieża artylerii głównej pancernika Dante Alighieri|Jedna z wież artylerii głównej na śródokręciu Główne uzbrojenie pancernika składało się z 12 dział kalibru 305 mm A1909 L/46 konstrukcji brytyjskich zakładów Armstrong (wyprodukowano je we włoskiej filii Armstronga w Pozzuoli), umieszczonych w osi okrętu w czterech trójdziałowych wieżach – jednej na pokładzie dziobowym, dwóch na śródokręciu i jednej na rufie. Działa takie, oznaczone przez producenta jako typ T, trafiły również na uzbrojenie kolejnego typu włoskich drednotów Conte di Cavour. Wieże o napędzie hydraulicznym miały masy po 645 ton i były wspólnym dziełem Armstronga i Vickersa; każde działo było niezależnie podnoszone i miało własną windę amunicyjną, a ich ładowanie mogło odbywać się przy każdym kącie podniesienia. Kąt ostrzału wież zewnętrznych wynosił 300°, a wewnętrznych 260°. Masa lufy z zamkiem wynosiła 69,29 tony, a jego długość całkowita 14,5 metra. Działa wykorzystywały amunicję rozdzielnego ładowania. Używano pocisków przeciwpancernych o masie 418,1 kg (w tym ładunek wybuchowy 4,8 kg) i pocisków burzących o masie 401,3 kg (w tym ładunek wybuchowy 25,5 kg). Ładunki miotające miały wagomiar od 131,9 do 157 kg. Kąt podniesienia lufy wynosił od -5° do +20°, a maksymalna donośność wystrzeliwanego z prędkością początkową 862 m/s pocisku wynosiła 24 000 metrów. Szybkostrzelność wynosiła od jednego do dwóch strzałów na minutę.
Artyleria średnia składała się z 20 dział kalibru 120 mm A1909 L/50, także produkcji Armstronga, umieszczonych w dwojaki sposób: osiem dział zamontowano w czterech podwójnych wieżach, a 12 znalazło się w kazamatach na pokładzie bateryjnym. Działa takie, oznaczone przez producenta jako typ EE, trafiły również na uzbrojenie pancerników typu Conte di Cavour, a także krążowników „Quarto” i jednostek typu . Dwudziałowe wieże o napędzie elektrycznym zostały zamontowane na pokładzie głównym w pobliżu dziobowej i rufowej wieży artylerii głównej, a pojedyncze działa umieszczone w kazamatach zostały zgrupowane w bateriach po trzy armaty na wysokości dziobowej i rufowej pary kominów. Masa lufy z zamkiem wynosiła 3,72 tony, a długość całkowita działa wynosiła 6,22 metra. Działa wykorzystywały amunicję rozdzielnego ładowania: pociski burzące o masie 22,13 kg (w tym ładunek wybuchowy 1,23 kg) lub szrapnele o masie 25,12 kg (w tym ładunek wybuchowy 0,3 kg), wystrzeliwane za pomocą ładunków miotających o masie 6,65 kg. Prędkość początkowa pocisku wynosiła 850 m/s, a szybkostrzelność teoretyczna do 15 strzałów na minutę (praktyczna od sześciu do 10).
Uzupełnieniem artylerii głównej i średniej było początkowo 13 pojedynczych półautomatycznych dział kalibru 76 mm A1897 L/40 produkcji Armstronga. Działa umieszczone zostały po trzy na każdej wieży artylerii głównej oraz na nadbudówkach. Masa działa wynosiła 605 kg, a jego długość całkowita 3,13 metra. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 5,67 kg (w tym ładunek wybuchowy 0,27 kg) i burzącymi o masie 5,58 kg (w tym ładunek wybuchowy 1,54 kg). Prędkość początkowa pocisku wynosiła 700 m/s. Uzbrojenie artyleryjskie uzupełniało sześć karabinów maszynowych.
Broń torpedową stanowiły trzy pojedyncze podwodne wyrzutnie kalibru 450 mm, umieszczone po obu burtach w części dziobowej oraz na rufie.
Opancerzenie