Zbigniew Konstanty Lorkiewicz (ur. 7 maja 1923 w Siedlcachpracownicy Zakładu Mikrobiologii Ogólnej UMCS, Profesor dr Zbigniew Lorkiewicz w 70 rocznicę urodzin, [w:] Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin, vol. XLVIII, 1993, s. VII-XXI [dostęp 2026-01-27]., zm. 6 czerwca 2001 w Warszawie) – polski mikrobiolog i genetyk, rektor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Życiorys Syn Konstantego. Przed 1939 r. ukończył Gimnazjum im. Bolesława Prusa w Siedlcach.
W trakcie okupacji niemieckiej uczęszczał do Liceum Handlowego, jak również zdobywał wiedzę na tajnych kompletach.
W 1944 r. rozpoczął studia na Wydziale Lekarsko-Weterynaryjnym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Podczas studiów, w 1946 r. został zastępcą asystenta w Katedrze Mikrobiologii Weterynaryjnej. W 1948 r. uzyskał dyplom lekarza weterynarii. Doktoryzował się z nauk weterynaryjnych w 1951 r. (rozprawa Typowanie "Eschericia coli" przy pomocy bakteriofagów). W tym czasie był jednym ze współorganizatorów Oddziału Pryszczycowego Instytutu Weterynaryjnego w Zduńskiej Woli. Pozostawał tam kierownikiem Działu Serologii.
Od 1954 r. przebywał ponownie w Lublinie. Został tam samodzielnym pracownikiem, kierowanej przez Władysława Kunickiego-Goldfingera, Katedry Mikrobiologii Ogólnej Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. W 1957 r. odbył staż w londyńskim Lister Institute, a w latach 1959–1960 w pracowni Wacława Szybalskiego na amerykańskim Uniwersytecie Rutgersa. W 1961 r. został kierownikiem Katedry Mikrobiologii Ogólnej UMCS. W 1964 r. mianowano go profesorem nadzwyczajnym, a w 1972 r. – profesorem zwyczajnym. W 1967 r. był na stażu u prof. Kozińskiego na Uniwersytecie Pensylwanii. Był inicjatorem utworzenia na UMCS kierunku biotechnologii, który organizował, jak również inicjatorem założenia Środowiskowego Studium Doktoranckiego z Mikrobiologii, którym kierował. Wypromował czternastu doktorów, z których siedmiu uzyskało habilitację. Należał do nich m.in. Mieczysław Kowalski. Od 1 lipca 1969 do 30 września 1972 r. był rektorem UMCS.
Opublikował 130 prac oryginalnych. Był współautorem podręcznika do ćwiczeń z genetyki bakterii.
Był członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Genetycznego z 1966 r. W 1979 r. został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk (w 1994 r. członkiem rzeczywistym) oraz Polskiej Akademii Umiejętności. Był też przewodniczącym rady naukowej Centrum Mikrobiologii i Wirusologii PAN, jak również członkiem rady naukowej Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, Komitetu Mikrobiologii PAN, Komitetu Biotechnologii PAN, Komisji Programowej do spraw Biotechnologii MEN oraz Centralnej Komisji do spraw Stopni Naukowych i Komitetu Badań Naukowych. Był członkiem Światowej Federacji Towarzystw Mikrobiologicznych i Międzynarodowej Federacji Towarzystw Biologicznych. Pozostawał członkiem komitetów redakcyjnych takich czasopism, jak: Acta Microbiologica Polonica, Genetica Polonica, Postępy Mikrobiologii, Biuletyn Polskiej Akademii Nauk oraz Applid Biology Communications.
Zainteresowania naukowe Do jego głównych zainteresowań naukowych należały:
bakterie chorobotwórcze dla zwierząt (we wczesnym okresie pracy naukowej), w tym szczepy Eschericia coli, badania podstawowe nad właściwościami DNA oraz mutagenezą (część jego prac z tego okresu licznie cytowano i uznano za klasyczne dla tematu), plazmidy Enterobacteriaceae, ich właściwości molekularne i ich wpływ na metabolizm komórki, plazmidy pałeczek jelitowych (badania nagrodzone Nagrodą Sekretarza Naukowego PAN w 1975), bakterie glebowe Rhizobium, które żyją w symbiozie z roślinami motylkowymi (badania pionierskie, na których podstawie opracowano metody mapowania chromosomu Rhizobium trifolii i wykryto jego DNA plazmidowe, skład, budowa i struktura warstw powierzchniowych bakterii Rhizobium, jak również ich udział w tworzeniu efektywnych układów symbiotycznych (jedne z pierwszych w skali światowej, nagrodzone Nagrodą Sekretarza Naukowego PAN w 1973), budowa warstw powierzchniowych Azospirillum, przenoszenie genów nif, które determinują wiązanie azotu do innych drobnoustrojów (nagradzane przez rektora UMCS oraz Sekretarza Naukowego PAN).
Publikacje Do wydanych przez niego książek, podręczników i monografii należały:
Bakteriofagi i zastosowanie ich w praktyce weterynaryjnej (1950), Niektóre z problemów fagoterapii (1951), Ostatnie badania nad budową antygenową włoskowca różycy (1953), Zmienność wirusa pryszczycy (1955), Pryszczyca (1956), Wpływ analogów tyminy na "Bacillus subtilis" (1960), Produkcja biomasy przy zastosowaniu procesów mikrobiologicznych na różnych substratach (1975), Wpływ plazmidów na komórkę bakteryjną (1976), Stan obecny mikrobiologii w Polsce (1978), Zastosowanie inżynierii genetycznej w hodowli roślin (1985), "Clostridium botulinum" i toksyna botulinowa (1987), Biologiczne wiązanie azotu (1988), Nauka w Makroregionach Środkowo-Wschodnim i Północno-Wschodnim (1988).
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1993) „za wybitne zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Odznaka Honorowa „Zasłużony dla Województwa Lubelskiego” Odznaka „Zasłużony dla Województwa Rzeszowskiego” Odznaka „Zasłużony dla Wojska Polskiego” Źródło:Edyta Kowalczuk, Profesor Zbigniew Lorkiewicz (1923–2001) [dostęp 2026-01-27]..
Nagrody i wyróżnienia Nagroda II stopnia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za podręcznik do ćwiczeń z genetyki bakterii Nagroda Sekretarza Naukowego PAN za badania nad bakteriami Rhizobium, wiążącymi azot (1973) Nagroda Sekretarza Naukowego PAN za badania nad plazmidami pałeczek jelitowych (1975) tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (1995) Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Siedlcach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Polscy genetycy Kategoria:Polscy mikrobiolodzy Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2001