Dialekt terski (, ) – najbardziej wysunięty na zachód dialekt słoweński, należący do grupy dialektów przymorskich, używany we włoskim regionie Friuli-Wenecja Julijska nad rzeką Torre (). Dialekt ten jest zachowany tylko szczątkowo. Bogaty wkład w badania nad dialektem terskim miały materiały zebrane przez Jana Niecisława Baudouina de Courtenaya.

Dialekt terski jest szczególnie bliski dialektowi briskiemu i nadiskiemu, wraz z którymi tworzy grupę dialektów weneckich języka słoweńskiego. Wykazuje także wiele nawiązań do dialektu rezjańskiego.

Cechy językowe Do charakterystycznych cech fonetyki dialektu terskiego należą: przejście prasłowiańskich *ę, *ǫ w sylabach długich w wąskie ẹ̄, ọ̄, np. zệc, zộb < psł. *zajęcь, *zǫbъ, rozwój długiego sonantycznego *l̥ w ọu̯ (wobec ū w dialekcie briskim i nadiskim), a krótkiego w u, np. pọ̏u̯n, wọ̏u̯k, buχȁ < psł. *pĺ̥nъ, *vĺ̥kъ, *blъχa, zachowanie ć i šć, np. rećẹ̏, sjȅć < psł. *reťi, *sěťi, przejście -m > -n na końcu wyrazu, np. já-ren < psł. *ja grędǫ ‘idę’, mieszanie -ọ i -u w wygłosowych zgłoskach nieakcentowanych, np. májọ~máju ‘mają’, , częste akanie, tj. przejście nieakcentowanych ẹ, lokalnie też o, w a, np. valȉk, taȁ, patọ̏k, wadȁ, kakȕọš, por. , , , , .

Do cech morfologii dialektu terskiego, które odróżniają go od innych dialektów słoweńskich, należą: niejasnego pochodzenia końcówka dopełniacza liczby mnogiej -ẹ́, pierwotnie w rzeczownikach żeńskich, np. ọu̯cẹ́, ale szerząca się też do rzeczowników męskich, np. vọu̯kẹ́, por. , , w rzeczownikach zanik kategorii liczby podwójnej, jeśli nie liczyć form mianownika i biernika, nawiązująca do dialektu rezjańskiego, zaświadczona już w XV wieku forma liczebnika dvarệdi ‘20’, a także liczenie dwudziestkami, rozbicie systemu zaimków osobowych pod wpływem włoskim na zaimki samodzielne i wyrażające jedynie osobę i rodzaj czasownika, tak np. ja samodzielne i ji~jẹ w funkcji wskaźnika, np. já jẹ-nẹ-γrẹ́n vèć ‘ja nie pójdę więcej’; podobnie oni : ni~nẹ, powstały pod wypływem romańskim tryb łączący, tworzony za pomocą obowiązkowej partykuły ke i formy trybu rozkazującego, np. bi tiẹ́la, ke vi diẹ́lẹjta ‘chciałaby, abyście pracowali’ .

Charakterystycznym zjawiskiem w składni jest czas przyszły ze słowem ‘chcieć’, nieznany na ogół dialektom słoweńskim, za to typowy dla innych języków południowosłowiańskich, np. ću jitȉ ‘pójdę’. To zjawisko łączy dialekt terski z rezjańskim, por. rezjańskie ja ťȍn te ubu̯ȅt ‘zabiję cię’.

W słownictwie liczne są pożyczki friulskie, mniej liczne są włoskie, np. jéro ‘ksiądz’, uštír ‘oberżysta’, proibìt ‘zabronić’.

Pod wpływem włoskim dochodzi też często do substantywizacji bezokolicznika, który jest używany wraz z przyimkami. Podobne zjawisko jest spotykane w dialektach czakawskich i kajkawskich.

Zobacz też dialekt zilski dialekt rezjański

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Język słoweński Kategoria:Języki Włoch