Osiedle „Kopalniana” – osiedle mieszkaniowe w Katowicach, położone w dzielnicy Śródmieście. Składa się ono z czterech 14-kondygnacyjnych wieżowców mieszkalnych, zwanych potocznie „Dolarowcami” bądź „Dewizowcami”, które powstały w latach 60. XX wieku przy ulicy Uniwersyteckiej, w sąsiedztwie kampusu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Historia mały|lewo|Dolarowce w marcu 2006 roku
Jest to pierwsze śródmiejskie osiedle mieszkaniowe na terenie Katowic. Zostało ono zaplanowane na terenie po dawnych kortach tenisowych i ogrodnictwie miejskim, pomiędzy ulicami Uniwersytecką, Bankową, aleją W. Roździeńskiego i współczesną aleją W. Korfantego.
Projekt osiedla powstał w 1962 roku. W literaturze za projektanta podaje się Stanisława Kwaśniewicza, w niektórych źródłach wskazywana jest para architektów – Jędrzej Badner i Stanisław Kwaśniewicz, którzy współpracowali także z Zygmuntem Majerskim, a w jeszcze innym źródle za projektanta urbanistyki osiedla podaje się Jędrzeja Badnera, architektury zaś Tadeusza Krzysztofiaka.
Zaprojektowano wieżowce mieszkalne oraz luźno rozrzuconą niską zabudowę, a taki układ zabudowy wymusiło ukształtowanie terenu (dolina Rawy) oraz warunki górnicze. Na osiedlu miało także powstać przedszkole, szkoła, pawilony sklepowe i garaże, lecz ostatecznie większości z planów nie zrealizowano z uwagi na przekazanie terenów pod rozbudowę Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Szkołę na osiedlu zaczęto budować w 1960 roku przy ulicy Bankowej, lecz budynek ten w międzyczasie zaadaptowano na potrzeby Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Wieżowce mieszkalne wzniesiono w latach 1964–1966 (bądź w latach 1964–1972). Inwestorami bloków były różne instytucje, na przykład blok przy ulicy Uniwersyteckiej 12 (róg z ulicą prof. A. Chełkowskiego) powstał na zlecenie PKO. Miał on wyższy standard i sprzedawano tam za dewizy mieszkania własnościowe. W związku z dewizowym zakupem mieszkań bloki te potocznie zaczęto nazywać „Dolarowcami” bądź „Dewizowcami”.
Przy bloku PKO wzniesiono w latach 1969–1970 dwukondygnacyjny pawilon PKO (później „Pewexu”) o charakterystycznej architekturze. Po licznych przebudowach pawilon ten stracił swój pierwotny charakter. Rozpoczął w nim działalność sklep sieci Biedronka, a w 2025 roku rozpoczęto jego remont. Podczas prac odsłonięto oryginalną konstrukcję zwieńczenia pawilonu, po czym podjęto decyzję o zmianie projektu elewacji celem wyeksponowania zasłoniętych dotychczas detali. Sklep po renowacji został otwarty 30 grudnia 2025 roku.
Charakterystyka mały|Dolarowce w marcu 2016 roku widziane od strony ulicy Uniwersyteckiej
Osiedle „Kopalniana” składa się z czterech dwuczłonowych 14-kondygnacyjnych budynków na osi północ-południe, zwanych Dolarowcami, położonych przy ulicy Uniwersyteckiej 12, 21, 25 i 29 w Katowicach, w granicy dzielnicy Śródmieście, w sąsiedztwie kampusu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Powstało na terenie o powierzchni 26 ha.
Wieżowce mieszkalne mają szkieletową konstrukcję z prefabrykowanymi stropami, a ich wysokość sięga ponad 40 metrów. Okna na elewacji Dolarowców zostały specyficznie poprzesuwane, dzięki czemu na elewacjach wieżowców powstały geometryczne zygzakowate wzory utworzone z pustek i wypełnień. Ostatecznie efekt ten zniknął po modernizacjach bloków. Wejścia do budynków powstały w formie całkowicie przeszklonych pawilonów o wysuniętych do przodu żelbetowych daszkach. Na dachach dwóch wieżowców wzniesiono przeszklone pawilony służące pierwotnie do obserwacji dróg przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej.
Budynki pod numerem 25 i 29 są w zarządzie Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej i są pod administracją osiedla Gwiazdy. Budynki te mają dodatkowe zabezpieczenia – są wyposażone w drzwi przeciwpożarowe, system oświetlenia dróg awaryjnych na parterach i dwa piony hydrantowe.
+ Spis DolarowcówLp.AdresRok ukończeniabudowyPow. użytkowa[m²]Pow. zabudowy[m²]L. kondygnacji 1 Uniwersytecka 12 1968 7230,69 1344,00 14+1 2 Uniwersytecka 21 1967 b.d. 765,00 14+1 3 Uniwersytecka 25 1966 6600,24 844,26 14+1 4 Uniwersytecka 29 1967 6649,90 844,26 14+1 Źródło danych: Urząd Miasta Katowice.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Osiedla mieszkaniowe w Katowicach Kategoria:Śródmieście (Katowice)