Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach – budynek położony przy placu Wojciecha Kilara 1 w Katowicach, na terenie dzielnicy Bogucice. Gmach ten jest domem dla Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach (skr. NOSPR) i stanowi jeden z obiektów katowickiej Strefy Kultury, na którą składa się także Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach, Muzeum Śląskie w Katowicach i Hala Widowiskowo-Sportowa „Spodek”.
Powstał w latach 2012–2014 na terenach po dawnym składzie drewna zlikwidowanej w 1999 roku Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, a jego oficjalne otwarcie nastąpiło 1 października 2014 roku. Budynek został zaprojektowany przez pracownię Konior Studio pod kierunkiem związanego z regionem architekta Tomasza Koniora, który w architekturze gmachu nawiązał do górnośląskiego dziedzictwa i architektury kolonii robotniczej Nikiszowiec. Należy do najważniejszych współczesnych realizacji w Katowicach, uzyskując szereg nagród i wyróżnień branży architektonicznej.
Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach w momencie otwarcia była największym kompleksem koncertowo-nagraniowym na terenie Polski. Jej przestrzeń obejmuje m.in. Wielką Salę Koncertową na około 1800 miejsc, Salę Kameralną na około 300 miejsc, a także pomieszczenia administracyjne, techniczne i archiwalne. W 2019 roku gmach dołączył do grona , zrzeszającego renomowane europejskie sale koncertowe. Od momentu otwarcia stał się bardzo popularnym miejscem kultury muzycznej w Katowicach, a w salach koncertowych gmachu NOSPR-u występowało szereg szanowanych i renomowanych artystów i zespołów muzycznych.
Lokalizacja mały|lewo|Widok gmachu NOSPR-u z lotu ptaka (2025); równolegle do niego, po prawej stronie biegnie aleja W. Roździeńskiego, a pod nią Tunel Katowicki; po lewej stronie fragment kładki nad ulicą Olimpijską
Siedziba Narodowej Orkiestry Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach znajduje się przy placu Wojciecha Kilara 1, na obszarze dzielnicy Bogucice, w jej południowo-zachodniej części, przy granicy z Koszutką i Śródmieściem.
Gmach położony jest w katowickiej Strefie Kultury, w sąsiedztwie siedziby Muzeum Śląskiego w Katowicach, Międzynarodowego Centrum Kongresowego w Katowicach oraz Hali Widowiskowo-Sportowej „Spodek”. Siedzibę NOSPR-u z gmachem Międzynarodowego Centrum Kongresowego i „Spodkiem” łączy kładka nad ulicą Olimpijską. Razem z innymi obiektami Strefy Kultury gmach tworzy on strefę wysokiej klasy budynków służących edukacji, kulturze i organizacji wydarzeń masowych. Budynki te dzielą ze sobą infrastrukturę techniczną oraz tereny zielone.
Gmach ten wzniesiono na terenach pokopalnianych, w sąsiedztwie drogi nadziemnej (alei W. Roździeńskiego) i podziemnej (Tunelu Katowickiego), na terenach pomiędzy ulicami T. Dobrowolskiego i H.M. Góreckiego oraz alejami W. Korfantego i W. Roździeńskiego. Jest on ulokowany równolegle do ostatniej z tych dróg.
Wzdłuż pobliskiej alei W. Korfantego biegnie linia tramwajowa, przy której znajduje się przystanek tramwajowy ZTM Katowice Rondo oddalony około 300 metrów od głównego wejścia do siedziby NOSPR-u. Z tego przystanku w sierpniu 2026 roku odjeżdżało sześć linii tramwajowych, łączących bezpośrednio część dzielnic Katowic z gmachem NOSPR-u, a także z miastami Bytom, Chorzów i Siemianowice Śląskie.
Około 20 metrów na południe od gmachu, przy alei W. Roździeńskiego funkcjonuje przystanek autobusowy Katowice Strefa Kultury NOSPR. Pod koniec sierpnia 2026 roku odjeżdżało z niego ponad dwadzieścia linii autobusowych, które łączyły bezpośrednio gmach NOSPR-u z innymi dzielnicami Katowic i miastami, w tym z Będzinem, Dąbrową Górniczą, Mysłowicami, Siemianowicami Śląskimi, Sosnowcem czy Siewierzem.
Przy parkingu na północ od gmachu NOSPR-u działa stacja rowerów miejskich Metrorower nr 27704. Drugą stację zlokalizowano po wschodniej stronie budynku, przy ulicy J. Haralda (nr 27181), a trzecią po drugiej stronie alei W. Roździeńskiego, przy skrzyżowaniu z ulicą Uniwersytecką (nr 27695).
Historia Okoliczności powstania gmachu mały|Gmach tzw. Dezember Palastu przy placu Sejmu Śląskiego 2 w 2009 roku – ówczesna siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach; po lewej stronie na elewacji umieszczone zostało logo orkiestry
Nowa siedziba NOSPR-u była odpowiedzią na braki lokalowe, które towarzyszyły Narodowej Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach od czasu jej reaktywacji w 1945 roku. W dniu 26 kwietnia 1955 roku zespół dał inauguracyjny koncert w budynku nieistniejącego kina „Capitol” przy ulicy Plebiscytowej, który stał się wówczas domem dla orkiestry.
10 października 1980 roku dali swój pierwszy występ w swojej kolejnej siedzibie, w gmachu tzw. Dezember Palastu przy placu Sejmu Śląskiego 2. Nie spełniał on jednak warunków koncertowych ani nagraniowych, a o konieczności postawienia nowej sali dyskutowano przez wiele lat. W siedzibie przy placu Sejmu Śląskiego muzycy nie słyszeli się wzajemnie, gdyż salę zbudowano tak, żeby to widownia świetnie słyszała występujących na scenie.
Rozważano początkowo modernizację budynku wraz z poprawą jego akustyki, gdyż obawiano się tego, iż na nową siedzibę nie będzie pieniędzy, lecz po przeprowadzeniu szczegółowych badań konstrukcji okazało się, że tzw. Dezember Palast w ogóle nie nadawał na salę koncertową. Ostatecznie na posiedzeniu Rady Programowej NOSPR-u z pod przewodnictwem Krzysztofa Pendereckiego i z udziałem dyrektor Joanny Wnuk-Nazarowej podjęto decyzję o uzyskanie środków europejskich i budowie nowej sali koncertowej. Ostatni koncert w siedzibie ówczesnego Centrum Kultury Katowice Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach odegrała 13 czerwca 2013 roku.
Przygotowania pod budowę (2008–2012) mały|lewo|Widok z Altusa na zachodnią część późniejszej Strefy Kultury w maju 2011 roku; po prawej stronie zdjęcia w kolejnych latach stanie nowa siedziba NOSPR-u
W 2008 roku ogłoszono międzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt nowego gmachu NOSPR-u. Konkurs ten zorganizowało miasto Katowice wraz z warszawskim i katowickim SARP-em. Wpłynęło na niego łącznie 17 prac z polskich i zagranicznych biur projektowych, w tym od pracowni JEMS Architekci, Marka Rytycha czy biura projektowego Group A. Przy projektowaniu nowej siedziby NOSPR-u wymagano uwzględnienia specyficznego kontekstu, gdyż gmach ten miał stanąć na rozległej działce na wschód od „Spodka”, przy jednej z głównych dróg Katowic – alei W. Roździeńskiego, na terenach poprzemysłowych. Zdecydowano o lokalizacji gmachu NOSPR-u na terenie po dawnym placu drzewnym Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, którą zlikwidowano w 1999 roku.
Międzynarodowy konkurs rozstrzygnięto 15 grudnia 2008 roku, w którym pierwszą nagrodę otrzymał związany z regionem architekt Tomasz Konior z pracowni Konior Studio. Miał on już doświadczenie związane z obiektami związanymi z kulturą muzyczną – w 2007 roku otwarto nowe skrzydło Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach – Centrum Nauki i Edukacji Muzycznej „Symfonia”, którego był współprojektantem. Gmach ten został nagrodzony szeregiem nagród architektonicznych. Dodatkowo w pracowni Koniora cztery lata wcześniej powstał projekt nowej aranżacji wnętrz zabytkowego gmachu Akademii Muzycznej. Dla zespołu był to wówczas pierwszy tego typu obiekt, który projektowali i jako pierwsi w Polsce zastosowali wówczas regulowaną akustykę, uzyskiwaną za pomocą przestrzeni wybrzmiewania z systemem uchylnych wrót.
mały|Tomasz Konior – główny projektant gmachu NOSPR-u; zdjęcie wykonane wewnątrz atrium gmachu NOSPR-u (2014)
Konior od momentu rozpoczęcia prac projektowych nad salą koncertową na terenach po kopalni „Katowice” zintensyfikował swoje kontakty ze światem muzycznym, w tym z Krzysztofem Pendereckim, Krystianem Zimermanem i muzykami, który mieli w kolejnych latach grać w projektowanym przez jego zespół budynku. Odbył także podróże studialne do innych , co finalnie ukształtowało specyfikę siedziby NOSPR-u. Zimerman zaproponował mu odwiedzenie japońskich sal koncertowych, co zaowocowało zaproszeniem do współpracy .
W październiku 2010 roku podjęto decyzję o dofinansowaniu budowy nowej siedziby NOSPR-u ze środków Unii Europejskiej w kwocie ponad 122 mln złotych, a w czerwcu 2011 roku poinformowano o udzieleniu pożyczki miastu Katowice z Europejskiego Banku Inwestycyjnego w kwocie 254,2 mln złotych na sfinansowanie obiektów kultury na terenach postindustrialnych, w tym na siedzibę NOSPR-u.
W lutym 2011 roku zostało ogłoszone postępowanie przetargowe na budowę gmachu NOSPR-u. Do złożenia oferty cenowej w przetargu na budowę zostały zaproszone cztery podmioty. Na krótkiej liście według informacji z września 2011 roku znalazły się: konsorcjum firmy Hydrobudowa Polska z hiszpańskim OHL, konsorcjum Mostostalu Warszawa z firmami Karmar, oraz , konsorcjum firmy Warbud z LTT i Przedsiębiorstwem Wielobranżowym Ebud-Przemysłówka, a także Polimex-Mostostal. Najtańszą ofertę złożyło konsorcjum z liderem – firmą Warbud, którego oferta opiewała na kwotę 191 mln zł netto, natomiast drugą najtańszą złożyło konsorcjum Mostostalu Warszawa z Karmar, Bouygues Batiment International oraz Acciona Infraestructuras. Kosztorys inwestorski opiewał na kwotę 201,8 mln zł netto. Warszawska firma Warbud została w grudniu 2011 roku wybrana w przetargu na budowę nowej siedziby NOSPR-u.
13 lutego 2012 roku została podpisana umowa pomiędzy prezydentem Katowic Piotrem Uszokiem a generalnym wykonawcą – firmą Warbud – na budowę gmachu NOSPR-u. Wówczas to jej oddanie do użytku zaplanowano na 13 października 2013 roku.
W międzyczasie, w połowie czerwca 2011 roku w holu katowickiego wieżowca Altus stanął model akustyczny sali koncertowej NOSPR-u. Powstał on w Aleksandrowie Łódzkim celem badania akustycznego nowo budowanej sali, natomiast w Altusie stanął on w związku ze staraniami miasta Katowice o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016, a prezentacji modelu towarzyszyła wystawa wizualizacji budowanego gmachu NOSPR-u.
Prace budowlane (2012–2014) mały|lewo|Budowa gmachu NOSPR-u w połowie lipca 2012 roku; widok od strony zachodniej
W marcu 2012 roku trwały już prace budowlane przy budowie gmachu, natomiast miesiąc później zaczęto wylewać fundamenty. 6 czerwca 2012 roku wmurowano kamień węgielny pod budowę nowej siedziby NOSPR-u. Do sierpnia tego samego roku zakończono budowę wszystkich ścian, słupów i stropów kondygnacji podziemnej, a w części nadziemnej gotowe były ściany i słupy wokół Wielkiej Sali Koncertowej. Trwał wówczas montaż konstrukcji stalowej i stropu nad drugim piętrem wokół sali. W grudniu 2012 roku wzniesione były już ściany zewnętrznej części NOSPR-u do wysokości czwartej kondygnacji. Na zachodniej ścianie trwał natomiast montaż szklanej części elewacji. W tym czasie w prace budowlane zaangażowanych było około 300 osób. Pracowano w systemie trójzmianowym.
W lutym 2013 roku prowadzono roboty nad montażem elementów dachu Wielkiej Sali Koncertowej o łącznej wadze ponad 300 ton – montowano wówczas dźwigary, których zaplanowano łącznie jedenaście. Do tego czasu gotowe były pofalowane ściany Wielkiej Sali Koncertowej, które powstały przy użyciu gumowych szalunków. W Sali Kameralnej do tego czasu zakończono roboty konstrukcyjne, a na poziomie −1 kończono prace instalacyjne. Trwały także prace nad montażem okien – po stronie północnej i południowej, a także częściowo po stronie zachodniej. 12 kwietnia 2013 roku na dachu siedziby NOSPR-u zawisła wiecha, natomiast w Wielkiej Sali Koncertowej z tej okazji odbył się pierwszy koncert. W tym czasie ukończono prace żelbetowe, a także rozpoczęto prace przy montażu warstw izolacyjnych.
mały|Budowa gmachu NOSPR-u pod koniec 2013 roku; widok od strony zachodniej