Ratusz w Tarnogrodzie – dawny ratusz, który znajdował się pośrodku rynku w Tarnogrodzie, w miejscu gdzie znajduje się teraz otwarty plac z rzeźbą Koguta Tarnogrodzkiego. Ratusz, zbudowany po 1578 roku, zawalił się w 1828 roku z powodu zaniedbań technicznych.
Historia Tarnogród założono w miejscu, w którym wcześniej nie było osady, na obszarze terenów królewskich pod dzierżawą tenutariusza Stanisława Zamoyskiego, a następnie jego syna – kanclerza koronnego Jana Zamoyskiego. Miasto lokował 14 maja 1567 roku król Zygmunt II August na sejmie walnym w Piotrkowie. Pierwotny Tarnogród miał kształt tarczy, zbudowanej wokół dużego nieforemnego rynku i ciągnącej się na długości około 800 metrów drogi. W pierwszej kolejności postawiono domy mieszkalne oraz budynki gospodarczeW. Depczyński, Tarnogród 1567–1967 – Monografia historyczno-gospodarcza, Tarnogród 1970.
W 1578 roku uzyskano zgodę króla Stefana Batorego na wzniesienie ratusza. Był to drewniany, jednokondygnacyjny budynek z wieżą, wokół którego znajdowały się kramy i jatki. Wewnątrz ratusza znajdowały się sale obrad, gdzie urzędowała rada miejska, oraz wyszynk napojów. W ratuszu mieściła się także waga miejska, tzw. kłoda (beczka do mierzenia zboża) oraz miara łokcia. Obok ratusza umieszczono kunę (żelazną obręcz), zakładaną na szyję wystawionym na widok publiczny przestępcom. W wieży ratusza znajdowało się więzienie.
Około 1770 ratusz poddano gruntownej renowacji, lecz już w 1820 roku drewniany budynek był w tak złym stanie, że burmistrz Adam Chmielewski zarządził wybudowanie obiektu murowanego. Z braku środków do sfinansowania budowy, burmistrz dążył, by koszty budowy wzięła na siebie Ordynacja Zamojska, która pobierała znaczne dochody ze sprzedaży alkoholu w ratuszowej karczmie. Projekt ten nie doczekał się jednak realizacji, a stary budynek ratusza niszczał. Wreszcie w 1828 roku zawalił się dach. W 1839 roku miasto zakupiło dom, gdzie umieszczono Urząd Miasta, który spłonął w 1856 roku. Około 1860 wzniesiono nowy murowany budynek, w miejscu, gdzie teraz stoi dom towarowy.
W 1869–1870 w Królestwie Polskim wprowadzono reformę miejską, degradująca 336 niewielkich miast na terenie Królestwa Polskiego do statusu osad. Tarnogród, jako jedno z największych miast Królestwa Polskiego, nie miał podlegać tej reformie, jednak na życzenie mieszczan (w celu płacenia niższych podatków) został również pozbawiony praw miejskichMaria Nietyksza: Rozwój miast i aglomeracji miejsko-przemysłowych w Królestwie Polskim, 1865-1914. Warszawa: PWN, 1986, s. 358-359.. W ustnych przekazach figuruje jednak teza, że Tarnogród został zdegradowany za karę za udział w powstaniu styczniowym, a burmistrza porąbano szablami i utopiono w studni na rynkuGenowefa Zając (2008). Tarnogrodzki ratusz. Kwartalnik Tarnogrodzki 36, s.3..
Miasto utraciło prawa miejskie 19 maja 1870 roku, a utworzoną w ten sposób osadę przekształcono administracyjnie w gminę Tarnogród, obejmującą wówczas tylko sam Tarnogród z przedmieściamiPostanowienie z 15 (27) maja 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 159).. Spośród 48 miast Lubelszczyzny, które utraciły prawa miejskie, Tarnogród stał się jej największą osadą z przeszło 5 tysiącami mieszkańców. Utrata statusu miasta postawiła koniec planom odbudowy ratusza. Jatki w miejscu dawnego ratusza utrzymały się aż do końca lat 1970., kiedy je wyburzono, tworząc obecny otwarty plac miejski przed Domem Kultury.
1 stycznia 1987 roku Tarnogród odzyskał prawa miejskie.. Obecny Urząd Miasta i Gminy znajduje się przy ul. Kościuszki, na zapleczu rynku.
Przypisy
Linki zewnętrzne Tarnogrodzki ratusz
Kategoria:Zniszczone ratusze w województwie lubelskim Ratusz w Tarnogrodzie